Analyse Navo

Macron wil Europa wakker schudden met trumpiaanse aanval op Navo

De Franse president noemde het Atlantisch bondgenootschap hersendood. Als je die vergelijking doortrekt, en er komen organen beschikbaar met de Navo als donor: zou de Europese Unie die dan willen hebben?

Navo-parachutisten springen uit een Amerikaanse Air Force Hercules tijdens een militaire oefening in 2017. Beeld AFP

Met trumpiaanse botheid heeft de Franse president Emmanuel Macron de westerse alliantie op stelten gezet. De Navo is hersendood, zegt hij in een interview met het Britse weekblad The Economist. Ook weet hij niet zeker of het hart van het militaire bondgenootschap, de wederzijdse bijstandsverplichting, het nog lang zal houden.

Zij is vervat in Artikel 5 van het Navo-handvest en komt erop neer dat een aanval op een van de lidstaten wordt beschouwd als een aanval op allen. Die bondgenootschappelijke solidariteit heeft zeventig jaar lang gefungeerd als effectieve afschrikking van eventuele vijanden. Op de vraag of er nog steeds op gerekend kan worden, zegt Macron: ‘Ik weet het niet.’ Hij is er in elk geval niet gerust op, want hij voegt eraan toe: ‘Maar wat betekent Artikel 5 morgen?’

Meteen kreeg Macron van François Heisbourg, een Franse veteraan in het duidersvak, het verwijt te spreken als ‘een denktankdeskundige zonder politieke verantwoordelijkheid’. Wat een leidend politicus zegt, doet er veel meer toe dan wat een commentator allemaal roept bij gratie van de vrijblijvendheid. De woorden van machthebbers zijn geen mening maar een politiek feit. Als de president van Frankrijk openlijk vraagtekens zet bij de bijstandsverplichting, wordt dat in dank aanvaard in Moskou. Niet dat ze daar de intentie hebben de aanval te openen, maar elk scheurtje in het westerse eenheidsfront is welkom en kan politiek worden uitgebuit.

Erosie

Met de term ‘hersendood’ gaat Macron ook ver. Zelfs Navo-journalisten, die zich bewust zijn van de erosie in het bondgenootschap, zouden aarzelen deze term te gebruiken. Hersendood betekent dat alle hersensfuncties zijn gestopt en nooit meer herstellen. Macrons diagnose is dus heel definitief. Hoeveel tijd rest er nog, dokter, is eigenlijk de enige vraag die dan nog overblijft voor de familie.

Voorts laat Macron Europa ‘aan de rand van afgrond’ staan. The Economist omschrijft zijn woordkeuze als apocalyptisch. De president wil de Europeanen wakker schudden. Om te waarschuwen voor de gevolgen van een wereld volgens Trump, gebruikt hij de rabauwenretoriek van Trump. Dat is ironisch bij zo’n gepolijste man als Macron, en een bewijs te meer van de algehele verruwing van de politieke zeden.

Met zijn analyse van de internationale verhoudingen is niets mis. De Navo-landen kunnen volgens hem niet meer vertrouwen op Amerika, hun grootste beschermer. President Trump ‘keert zich van ons af’, wat pas bleek toen deze zonder overleg zijn troepen terugtrok uit Noord-Syrië. Europa moet verder opboksen tegen China, Rusland en Turkije, dat zich niets aantrekt van de kritiek op zijn inval in het Turks-Syrische grensgebied. Van binnenuit wordt Europa verzwakt door de Brexit en door politieke instabiliteit veroorzaakt door het populisme.

Parachutisten bereiden zich voor op een sprong aan boord van een Amerikaans C-17 Globemaster III vliegtuig. Beeld EPA

Noodkreet

‘Als we niet wakker worden (…) is er het aanzienlijke risico dat we op lange termijn geopolitiek verdwijnen, of op zijn minst dat we ons lot niet meer in eigen hand hebben’, aldus Macron. Vergeet de Navo en zet alle kaarten op de Europese Unie, opdat zij zich ontwikkelt tot een geopolitieke macht met een eigen leger om ‘militair soeverein’ te kunnen optreden.

De ratio van Macrons noodkreet is duidelijk, maar de ondiplomatieke verpakking zit de boodschap in de weg. Onmiddellijk nam de Duitse kanselier Angela Merkel de Navo in bescherming: de ‘hoeksteen van onze veiligheid’. Navo-chef Stoltenberg zei dat de EU ‘Europa niet kan verdedigen’.

Macron kan ook niet alle schuld voor de problemen in het westerse bondgenootschap bij Trump en de Navo leggen. De defensie-inspanningen van de meeste Europese landen blijven onder de maat. Toen de Amerikanen dit voorjaar verzochten om militaire bijstand in Syrië en de Perzische Golf, gaven zij geen sjoege. Juist hier had Macron met daden in plaats van woorden leiderschap kunnen tonen door met een grondmissie in Syrië de EU militair op de kaart te zetten. Voorts is hij zelf als geopolitieke speler nog ongeloofwaardig. Hoewel velen pleiten voor een EU-lidmaatschap van Albanië en Noord-Macedonië, om te voorkomen dat de Balkan in de invloedssfeer komt van Rusland, Turkije en China, blijft Macron zich daartegen verzetten.

Als de Navo inderdaad ‘hersendood’ is, blijft het de vraag of de EU ontvankelijk is voor haar donororganen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden