Machtsstrijd onder Tories brandt los

Met een brok in zijn keel kondigde David Cameron vrijdagochtend zijn vertrek aan. In de opvolgingsstrijd die daarmee losbarst, is Boris Johnson de favoriet. Maar het is zeker geen gelopen race.

David Cameron maakt zijn aftreden bekend, rechts zijn vrouw Samantha. Beeld epa

Een Brits premierschap eindigt doorgaans in tranen, en in het geval van de Conservatieven is de relatie met Europa daarvoor meestal de aanleiding. Zelfs de koele kikker David Cameron vocht tegen zijn tranen, toen hij vrijdagochtend voor de deur van Downing Street 10 zijn aftreden aankondigde. Omwille van de stabiliteit blijft hij nog drie maanden aan, waarna de leden van de Conservatieve Partij begin oktober op het congres in Birmingham zijn opvolger aanwijzen. Zijn oude studiegenoot en rivaal Boris Johnson is de favoriet, maar het is bepaald geen gelopen wedstrijd.

Kort nadat de stembussen donderdagavond waren gesloten, hadden 84 Conservatieve Brexiteers een 'Save Dave-brief' ondertekend, waarin ze hun politieke leider opriepen om ongeacht de uitkomst van het referendum aan te blijven. De kans dat Cameron na verlies zou doorgaan was nihil. Toen hij kort na achten met zijn vrouw Samantha, voorafgegaan door huiskat Larry, naar buiten kwam, wist iedereen hoe laat het was. Hij zei dat de wil van het volk moest worden gerespecteerd en voegde daar meteen aan toe dat het land op weg naar EU-onderhandelingen 'vers leiderschap' nodig heeft.

De premier zei trots te zijn op wat hij heeft bereikt, zoals het homohuwelijk, onderwijshervormingen en het nakomen van de belofte om meer aan ontwikkelingshulp uit te geven dan elk ander westers land. Cameron beweerde dat de fundamenten van het land sterk genoeg zijn om een weg te vinden in de wereld. 'Ik zal in de toekomst alles doen om te helpen', zei hij, om in overslaande stem te vervolgen: 'Ik hou van deze grote natie en ben vereerd haar te hebben mogen dienen.' De 49-jarige Cameron is elf jaar lang leider van de Conservatieve Partij geweest, waarvan zes jaar als premier.

De voornaamste kandidaten om hem op te volgen zijn de bewindslieden Michael Gove, Theresa May en Boris Johnson. Eerstgenoemde is - of was - een goede vriend van Cameron en staat bekend als het brein achter de Brexit-campagne. Maar hij ligt niet heel goed bij de kiezers. Minister van Binnenlandse Zaken May heeft zich tijdens de campagne opmerkelijk rustig gehouden, en dat terwijl zij het precaire onderwerp immigratie in haar portefeuille heeft. Deze formidabele politica kan na Margaret Thatcher de tweede vrouwelijke premier van het Verenigd Koninkrijk worden.

De meeste ogen zijn evenwel gericht op Johnson, die geliefder is bij de achterban dan bij zijn collega's in de Conservatieve fractie. Hij hield vrijdag een toespraak waarin hij de 'moedige en principiële' Cameron lof toezwaaide en zijn treurnis uitte over diens besluit af te treden. Op een voor zijn doen serieuze toon beweerde Johnson dat het referendum onvermijdelijk was, en een goede beslissing. Hij benadrukte dat er wat hem betreft geen haast is om Artikel 50 in werking te laten treden. De kans is groot dat dat pas na de Franse verkiezingen van komend voorjaar gebeurt, omdat president Hollande tijdens zijn campagne moeilijk concessies aan de Britten zou kunnen doen.

Op weg naar de toespraak had Johnson de nodige animositeit ontmoet. Bij het verlaten van zijn woning in Islington werd hij uitgefloten en de auto waarin hij zat, werd kort geblokkeerd door boze fietsers. Johnson wordt verweten dat hij om opportunistische redenen voor een Brexit heeft gekozen.

Gevoel woog zwaarder dan de Feiten

Het ultieme Brusselse taboe doorbroken: een land kan uit de Europese Unie. En dan niet een nauwelijks bewoond eiland als Groenland - dat een paar jaar na zijn autonomie van Denemarken, de Unie in 1985 de rug toekeerde - maar Groot-Brittannië, de derde economie van Europa, met 60 miljoen inwoners, na 43 jaar EU-lidmaatschap. Lees hier verder.

Boris Johnson houdt zijn speech nadat bekend is geworden dat het Brexit-kamp heeft gewonnen. Beeld epa

Speech Cameron

Goedemorgen iedereen, Het land heeft net deelgenomen aan een enorme democratische oefening, misschien wel de grootste uit onze geschiedenis. Meer dan 33 miljoen mensen uit Engeland, Schotland, Wales, Noord-Ierland en Gibraltar hebben hun stem laten horen. We zouden er trots op moeten zijn dat we op dit eiland op het volk vertrouwen bij het nemen van grote beslissingen. We hebben een parlementaire democratie, maar bij vraagstukken over de manier waarop we regeren zijn er tijden waarop het goed is om het aan de bevolking zelf te vragen. En dat is wat we gedaan hebben. Het Britse volk heeft gestemd om de Europese Unie te verlaten en die wil moet worden gerespecteerd. [...]

De wil van het Britse volk is een opdracht die moet worden uitgevoerd. Het was geen beslissing die gemakkelijk is genomen, niet in de laatste plaats omdat er zo veel werd beweerd door zo veel verschillende organisaties over het belang van deze beslissing. Er kan dus geen twijfel zijn over het resultaat. Over de hele wereld werd de keuze van Groot-Brittannië gevolgd. Ik wil de handelaars en investeerders verzekeren dat de Britse economie fundamenteel sterk is en ik wil ook de Britten in Europese landen, en Europeanen die hier wonen, garanderen dat er geen directe veranderingen in hun leefomstandigheden zullen zijn. Er zal geen ingrijpende verandering zijn in de manier waarop ons volk kan reizen, in het verkeer van goederen of in de verkoop van onze diensten. We moeten ons nu voorbereiden op onderhandelingen met de Europese Unie. Hierbij hebben we de volledige steun van de regeringen van Schotland, Wales en Noord-Ierland nodig, om ervoor te zorgen dat de belangen in alle delen van het Verenigd Koninkrijk worden beschermd en behartigd. Maar bovenal is sterk, vastberaden en toegewijd leiderschap nodig. Ik ben zeer vereerd en trots dat ik zes jaar lang premier van dit land ben geweest. Ik geloof dat er grote vooruitgang is geboekt, met meer mensen aan het werk dan ooit in onze geschiedenis; met hervormingen in de economie en het onderwijs, die de kansen van mensen vergroot hebben, die een grotere en sterkere maatschappij hebben gebouwd, die de armste mensen in de wereld een betere toekomst beloven, en die toestaan dat mensen die van elkaar houden met elkaar kunnen trouwen, ongeacht hun seksualiteit. Maar boven alles is de kracht van de Britse economie hersteld. [...]

Ik heb in deze campagne gestreden op de enige manier die mij bekend is, hetgeen inhield dat ik eerlijk en hartstochtelijk heb verwoord wat ik vind, met hart en ziel. Ik heb geen blad voor de mond genomen, ik heb duidelijk gezegd dat ik denk dat Groot-Brittannië sterker, veiliger en beter af is binnen de Europese Unie en ik heb duidelijk gemaakt dat het referendum hierom ging, en om niets anders. Ook niet om de toekomst van politici, mijzelf inbegrepen. Het Britse volk heeft echter een duidelijke beslissing genomen om een andere weg in te slaan, en daarom denk ik dat er nieuw leiderschap vereist is. Ik zal er als premier alles aan doen om het schip de komende weken en maanden op koers te houden, maar ik denk niet dat het verstandig is om aan te blijven als de kapitein die het schip naar de volgende bestemming zal sturen. Dit was geen gemakkelijke beslissing, maar ik geloof dat het in het landsbelang is om een periode van stabiliteit in te lassen, waarna de nieuwe benodigde leider zal aantreden. Een exact tijdpad is niet noodzakelijk, maar volgens mij moeten we proberen om een nieuwe premier te hebben tegen de tijd van de conferentie van de conservatieve partij, in oktober. [...]

Ik heb vanochtend Hare Majesteit de koningin gesproken om haar in te lichten over het besluit dat ik zal nemen. De onderhandelingen met de EU moeten beginnen onder een nieuwe premier, en ik denk dat het goed is dat deze premier het besluit neemt wanneer artikel 50 van kracht moet worden en het formele en juridische proces van het verlaten van de EU in gang moet zetten.[...]

Groot-Brittannië is een bijzonder land we hebben zo veel enorme voordelen. We zijn een parlementaire democratie en een handelsnatie, met onze wetenschap en kunsten, onze technologie en creativiteit, die in de hele wereld wordt gerespecteerd. En hoewel we niet volmaakt zijn, geloof ik dat we model kunnen staan voor een multi-etnische en pluriforme democratie, waar mensen naartoe kunnen komen en een bijdrage kunnen leveren, om zo het maximale uit hun talenten te kunnen halen. [...]

Ik heb al gezegd dat Groot-Brittannië buiten de Europese Unie kan overleven, en dat zullen we ook doen. Nu het besluit is genomen dat we de EU gaan verlaten, moeten we op zoek naar de beste manier om dit te doen en ik zal er alles aan doen om hieraan bij te dragen. Ik houd van dit land en ik voel me vereerd om het te mogen dienen, en ik zal er ook in de toekomst alles aan doen om dit geweldige land te laten slagen. Heel erg bedankt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden