Column

'Machtsstrijd in Brussel draait om de vraag: welk Europa willen we?'

Cameron kan bogen op een goede oogst van zijn beleid, columnist Derk Jan Eppink. 'Toch dreigen de Conservatieven een fikse aframmeling te krijgen en de oorzaak is het Britse publieke ongenoegen over de Europese Unie.'

David Cameron (C) maakt een 'selfie'. Beeld afp

Een spookdiscussie, zoals 'voor of tegen Europa', wordt meteen een symbolendebat met de realiteit als eerste slachtoffer. De vraag is 'welk Europa' goed functioneert en welk momentum er is om dat te bereiken.

Het Franse parlementslid Henri Guaino, ex-adviseur van president Sarkozy, vatte onlangs in Le Figaro het wezenskenmerk van Europa goed samen. 'Europa is Frankrijk, Italië, Duitsland, Spanje, België etc. De Europese Commissie, het Europees Parlement of het Hof van Justitie zijn instellingen in dienst van lidstaten en de volkeren van Europa. De EU heeft historische, geografische, culturele en demografische realiteiten begraven onder regels, bureaucratieën en procedures. Maar de werkelijkheid wreekt zich altijd indien zij wordt ontkend.'

De frontlijn van die strijd ligt in Groot-Brittannië. Tien jaar geleden kreeg ik in de Europese Commissie de opdracht een 'grappig mannetje' in de gaten te houden. Hij zat achter in de zaal van het Europees Parlement en maakte veel lawaai. Hij stelde ook lastige schriftelijke vragen. Dat 'grappige mannetje' heette Nigel Farage. Hij is nog altijd lawaai-papegaai. In de Commissie weet men intussen ook wie hij is, en de grap is eraf.

Farage voert een veldtocht in het kernland van de Britse Conservatieven. Hij wil Groot-Brittannië uit de EU leiden als een hedendaagse Mozes die, in zijn geval, gebruik kan maken van de Eurostar. Farage krijgt een podium van de media en zit als autoriteit in tv-debatten. Hij zoekt het debat, ontloopt het niet. Zijn mikpunt is premier David Cameron wiens enige redding, aldus smalende commentaren in de Britse media, bestaat uit de herinvoering van de vossenjacht.

Nigel Farage Beeld ap

Cameron kan bogen op een goede oogst van zijn beleid. Bij zijn aantreden in 2010 erfde hij een begrotingstekort van 10 procent dat intussen bijna is gehalveerd. De oppositie van Labour verzamelde zich rond de leuze 'kapot bezuinigen', maar de Britse economie groeit intussen met 2,7 procent, sneller dan de eurozone. Als de Europese Centrale Bank (ECB) de koers van de euro laat dalen, haalt de Britse economie eind dit jaar in dollartermen de Franse economie in. Daar was vroeger een zeeslag voor nodig. Groot-Brittannië huisvest 4 van de 10 beste universiteiten ter wereld en de werkgelegenheidsgraad is zelfs hoger dan in de VS.

Toch dreigen de Conservatieven een fikse aframmeling te krijgen en de oorzaak is het Britse publieke ongenoegen over de Europese Unie. Daarom mikt Cameron op een hervorming van de EU waarna hij, als hij volgend jaar opnieuw als premier aantreedt, in 2017 een referendum uitschrijft met de vraag 'in of uit de EU'. Volgens Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie, moet 'de exceptie van Groot-Brittannië geen regel worden voor iedereen'.

Hervormingsdrang
Maar de Britse hervormingsdrang is geen exceptie. De Nederlandse regering presenteerde vorig jaar een inventarisatie met 54 punten die beter op het niveau van lidstaten kunnen worden behartigd dan op Europees niveau, variërend van bosbeheer tot zwangerschapsverlof. In Frankrijk leeft, getuige Henri Guaino, de gedachte dat de EU de lidstaten overschaduwt. Eenzelfde gevoel leeft in de Scandinavische landen en, ironisch genoeg, zelfs in Duitsland.

Afgelopen zondag zei Herman Van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad, in het programma Buitenhof dat in Brussel niets wordt besloten zonder lidstaten. Hij vergat er aan toe te voegen dat zowel Commissie als Parlement vaak zichzelf mandateren om tal van 'goedbedoelde' wetgeving door de strot van de Raad te rammen. Dat is, gestut door bureaucratieën, een institutionele zelfkroning. De Raad probeert de (financiële) schade van de verlanglijstjes te beperken.

Vereisen hervormingen een verdragswijziging? De meeste lidstaten zijn huiverig uit vrees voor mogelijke referenda. Cameron, die een referendum beloofde, vindt van wel. Verdragsregels over de muntunie, zoals het bail-out-verbod, zijn zo plastisch en elastisch geïnterpreteerd dat het raamwerk op knappen staat. Ook bepaalde institutionele hervormingen vereisen verdragswijziging.

De meeste Nederlandse partijen vinden dat het aantal Europese commissarissen, nu 28, moet worden gehalveerd. Voor een Commissie van 14 leden is verdragswijziging nodig. Via een kleinere Commissie komt het hervormingsproces vanzelf terecht bij de vraag: welke hoofdtaken moet de EU wél (en beter) doen, in opdracht van de lidstaten, en welke taken blijven de lidstaten beter zélf doen?

Die kwestie is de essentie van het machtsspel na de Europese verkiezingen; niet de imaginaire zijtonelen.

Derk Jan Eppink is europarlementariër.




Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden