Machtsstrijd in Afghanistan: ‘Karzai had gouden kans’

In augustus kiest Afghanistan een nieuwe president. Karzai is allang niet meer Amerika's lieveling.

‘We hebben de keuze: of we trekken de zaken in Afghanistan de komende jaren recht, of we zullen nog veertig jaar lijden.’ Ashraf Ghani (1949) is er van overtuigd dat hij veel beter in staat is om orde op zaken te stellen dan de huidige president Hamid Karzai. ‘Ik voel het als een morele verplichting om de komende vijf generaties te helpen.’

Hoe gewelddadig een wisseling van de wacht in Afghanistan meestal verloopt, is zichtbaar bij het gigantische Darul Aman paleis, dat in de jaren twintig werd gebouwd door koning Amanullah Khan. Drie keer is het imposante gebouw onder vuur genomen; de laatste keer door mujahedeen in het begin van de jaren negentig. Wat rest is een neoklassiek spookpaleis.

Ook nu ligt de Afghaanse regering onder vuur, net al iedereen die ervoor solliciteert. In de villa van presidentskandidaat Ghani wemelt het van de beveiligers. Voordat een nieuwe lading stamoudsten naar binnen mag voor audiëntie, worden ze grondig gefouilleerd. Toch weerhoudt dat Ghani, die als minister van Financiën diende onder Karzai (2002-2004), niet om mee te doen aan de verkiezingen die op 20 augustus worden gehouden. ‘Ik kan leiderschap, management en visie verschaffen, alles wat Karzai niet heeft. Ik wil het volk dienen.’

Zwaargewichten
Ashraf Ghani, die internationale aanzien verwierf door zijn werk voor de Verenigde Naties en de Wereldbank, staat te boek als een van de zwaargewichten onder de presidentskandidaten. Andere (waarschijnlijke) kandidaten zijn: voormalig minister van Buitenlandse Zaken Abdullah, voormalig minister van Binnenlandse Zaken Ali Ahmad Jalali; en Gul Agha Shirzai, de daadkrachtige gouverneur van Nangahar, die ook wel de bulldozer wordt genoemd.

Het verloop van de race om het presidentschap is in beste Afghaanse traditie hoogst onzeker. Centraal staat de positie van Hamid Karzai. Officieel heeft hij zichzelf nog niet kandidaat gesteld, maar iedereen gaat er van uit dat hij in de race is. De vraag is hoeveel steun hij krijgt van de Afghanen, van wie velen teleurgesteld zijn in de ‘regering van krijgsheren’ die geen werk, scholen en ziekenhuizen heeft gebracht, en die een opstand van Taliban niet heeft weten te voorkomen.

Maar in Afghanistan is het niet alleen het volk dat zijn stem uitspreekt. Want wat doen de Amerikanen; is de regering-Obama nog bereid om Karzai te steunen? Hij is allang niet meer Amerika’s lieveling, dat is wel duidelijk. Toch krijg Karzai achter de schermen Amerikaanse steun, zeggen betrouwbare bronnen in Kabul, al is dat bij gebrek aan iets beters.

Wellicht komt er binnenkort meer duidelijkheid over Karzai’ s politieke toekomst. Volgens de grondwet loopt zijn termijn op 21 mei af, en dat is drie maanden voor de verkiezingen. Karzai zou de zaken tussentijds graag zelf waarnemen, maar daar denkt de oppositie anders over. Zijn kansen om te winnen zijn vele mate groter als Karzai waarnemer is, omdat hij dan alle gelegenheid heeft om zijn eigen aanhangers in het bestuur strategisch te positioneren en instrueren .

Een constitutionele crisis dreigt, en daarmee de kans op (nog meer) onrust in de komende maanden.

Bovendien is de veiligheidssituatie in grote delen van het land zo slecht, dat het de verkiezingen in de weg kan staan. Volgens de voorzitter van de provinciale raad in Helmand, Mahmad Anwar Khan, is het in slechts acht van de veertien districten in zijn provincie gelukt om kiezers te registreren. ‘In zo'n situatie kan ik me niet voorstellen dat de verkiezingen een succes worden’, zegt hij.

Hevigheid
Intussen is het politieke moddergooien in volle hevigheid losgebarsten. Tegenstanders van Karzai hebben vorige week na een gezamenlijke conferentie in Dubai een felle verklaring doen uitgaan. ‘Slecht bestuur, corruptie en de onwil van onze leiders en elite om boven hun individuele ambities of de belangen van hun eigen vriendenclubjes uit te stijgen ondermijnen de legitimiteit van de nieuwe orde onder de Afghanen.’

Vertrouwen in de regering, dat is waar het de nieuwe president om moet gaan, zegt Abdullah, die net als veel Afghanen maar een naam heeft. Hij is een van de belangrijke figuren in de Noordelijke Alliantie, die wordt gedomineerd door Tadjieken. Abdullah wijst er echter graag op dat zijn vader een Pashtun is, nu hij zich waarschijnlijk kandidaat wil stellen. ‘Er is een sfeer van wantrouwen dat alles doordringt: de politiek, de regering, de instituties, de buitenlanders. Mijn belangrijkste doel is om het vertrouwen in een geloofwaardig proces te herstellen.’

Ook op straat is er veel kritiek op Karzai. ‘Hij heeft niks gedaan voor Afghanistan, hij heeft alleen maar zijn broers gesteund in hun drugshandel’, zegt onderwijzer Dost Ali (35) in Kabul. ‘Door hem hebben we nu zoveel onveiligheid.’ Winkelier Mohammad Jawed is het daarmee eens. ‘Ik stem zeker niet voor Karzai.’

‘Karzai heeft geen visie ontplooid’, zegt presidentskandidaat Ashraf Ghani. ‘Hij had de mogelijkheid om ons uit de chaos te trekken. Hij heeft een gouden kans verspeeld.’

Karzai (AFP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.