Machtsspel wordt maar niet macaber

Het grootste probleem is dat je geen moment meeleeft met deze Josef en dat zijn lethargie op den duur gaat vervelen.

Het Proces van Franz Kafka door Toneelgroep Oostpool, bewerking Joeri Vos, regie Marcus Azzini.

In Stadsschouwburg Arnhem 5 oktober. Daar t/m 12 oktober. Tournee: toneelgroepoostpool.nl

Daar hangt hij dan, Josef K., aan zijn touw te bungelen. Opgehangen. Bevrijd van wat zijn leven tot een nachtmerrie maakte. Van zijn bed gelicht, beschuldigd, gearresteerd, niet wetend waarvoor en waarom. Vermalen door het juridische systeem. Het individu kansloos in gevecht met wat hier De Rechtbank heet. En die rechtbank staat dan voor de bureaucratie in het algemeen.

Josef K. is de hoofdpersoon in de roman Het Proces (1915) van Franz Kafka. Joeri Vos bewerkte het boek tot een theaterstuk dat nu bij Toneelgroep Oostpool wordt geregisseerd door artistiek leider Marcus Azzini. Acteur Stefan Rokebrand (deze theaterversie was zijn idee) speelt Josef K., een zevental meestal jonge acteurs vervult alle bijrollen. Dat zijn voornamelijk griffiers, advocaten, ambtenaren, pennenlikkers, wasvrouwen en meisjes van plezier.

Josef belandt zonder dat hij er enige invloed op kan uitoefenen in een labyrint van onvoorspelbare gebeurtenissen, een doolhof vol misverstanden. Daar strijdt hij tegen zijn worgengelen. In zijn regie heeft Azzini vooral een luchtige toon proberen aan te slaan. De setting (vormgeving Theun Mosk) is die van een wat aftandse filmset, met lichtspots en verplaatsbare decorstukken.

Rokebrand is daarin een avondlang nogal sullig en kijkt voortdurend met appelige blikken de zaal in. Hij straalt vooral verwondering uit: lieve mensen, ik weet ook niet meer wat er allemaal met me gebeurt. Een aandoenlijke lulletje lampenpit is hij, met een gebrek aan zeggingskracht. Als dat in dit geval de rolopvatting van Josef K. is, houdt de acteur dat knap vol.

Hij is in ieder geval de consequentste in dit bonte geheel waarin de bewerking en de speelstijlen vele variaties kennen. Van pure klucht tot serieuze bespiegelingen, van snelle dialogen tot ernstige monologen. Het is literair drama maar dan vermomd als grand guignol. Met de plantenspuit en rookmachine wordt een nevelige ochtend gesuggereerd, er wordt regelmatig vanuit de zaal en tussen het publiek gespeeld. De kleding is in bijna clowneske patronen uitgevoerd: blokjes, ruitjes, streepjes en kleurtjes. Erotische fantasieën moeten kennelijk worden gevoed door de acteurs na de pauze vooral in witte onderbroeken te laten ronddartelen.

Het Proces van Oostpool blijft boekentaal in onmachtige theatraliteit verpakt. Het grootste probleem is dat je geen moment meeleeft met deze Josef en dat zijn lethargie op den duur gaat vervelen. Alle personages zijn figuranten in een macaber machtsspel dat maar niet macaber wil worden. Van de acteurs - die allemaal keihard en haast bezeten werken, dat moet gezegd - heeft Teun Luijkx nog wel een leuke scène waarin hij de opgefokte oom van Josef speelt. Ook Bram van der Heijden speelt zijn vele rolletjes knap en is vooral erg grappig als de wufte schilder Titorelli. Vincent van der Valk is helaas niet bij machte de zware rol van advocaat ook maar één moment geloofwaardig te maken. Kirsten Mulder speelt alle vrouwenrollen en blijft onvermijdelijk steken in een carrousel van typetjes.

Uiteindelijk, na bijna drie uur, hangt hij daar dan: Josef K. Het is na alle gedoe en malligheid ineens een hard beeld, maar het laat volkomen koud. Dat einde is niet alleen voor Josef een bevrijding.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden