Machtsevenwicht Europees Parlement na vertrek Schulz op losse schroeven

Martin Schulz (SPD), de soepel opererende voorzitter van het Europees Parlement, verruilt Brussel voor Berlijn. Hij wordt tijdens de verkiezingsstrijd mogelijk de uitdager van Angela Merkel (CDU). Zijn vertrek uit Brussel zet de 'grote coalitie' onder druk. De socialisten vrezen een 'rechts monopolie' in het Europees Parlement.

Martin Schulz omhelst partijgenoot Sigmar Gabriel tijdens een SPD-congres in Berlijn, in 2015.Beeld reuters

Eén gedaan, nog twee te gaan. Het vertrek van de Duitse sociaaldemocraat Martin Schulz als voorzitter van het Europees Parlement, opent de strijd wie straks de hamer zwaait over de 751 parlementariërs. Met de Nederlandse verkiezingen in maart komt mogelijk een voortijdig eind aan het Eurogroepvoorzitterschap van Jeroen Dijsselbloem en in mei loopt het mandaat van EU-president Donald Tusk af. Wankelt de precaire Europese machtsbalans aan de vooravond van een toch al beladen verkiezingsjaar (naast Nederland ook in Frankrijk en Duitsland)?

Om met het machtsevenwicht in het parlement te beginnen: dat staat op losse schroeven. De 'grote coalitie' van christen- en sociaaldemocraten - die onder leiding van Schulz vrijwel alles soepel door het parlement walste - lijkt tot stilstand te komen. De sociaaldemocraten lieten donderdag onmiddellijk weten dat een eventuele christendemocratische voorzitterskandidaat - toch niet zo opmerkelijk na vijf jaar Schulz - niet op hun steun hoeft te rekenen. De socialisten vrezen een 'rechts monopolie' in Brussel als naast voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie en Tusk (beiden christendemocraat) ook het parlement aan de conservatieven zou toevallen.

In de wandelgangen loopt de liberale leider Verhofstadt zich al warm, onder het motto: als de twee grote honden vechten om het been, ga ik er straks lekker mee heen. Verhofstadt moet het opnemen tegen de christendemocratische kandidaat. Potentiële kanshebbers daar zijn de Ierse McGuinness, de Sloveen Peterle, de Italiaan Tajani, de Fransman Lamassoure en de leider van de christendemocratische fractie Weber (Duitsland).

Niemand in het parlement waagt zich aan een voorspelling, behalve dat wie de winnaar ook zal zijn, de onvoorspelbaarheid van het parlement toeneemt. Dat was ook de reden dat Juncker achter de schermen hard lobbyde voor een derde termijn voor Schulz. Het gerucht ging dat Juncker zelfs zou opstappen als Schulz huiswaarts keerde, maar dat werd donderdag niet bewaarheid. Wel zei Juncker het besluit van Schulz 'zeer te betreuren'.

Gehaat in Brussel, geliefd in Berlijn?

Als jonge man wilde hij profvoetballer worden, maar hij raakte chronisch geblesseerd, werkloos en aan de drank. Dit is het eerste hoofdstuk van een veelbelovend CV, namelijk dat van SPD-politicus Martin Schulz, binnenkort wellicht de nieuwe Duitse minister van Buitenlandse zaken - of zelfs de nieuwe Bondskanselier. Een profiel van Martin Schulz.

Voorzitter van de European Commissie Jean-Claude Juncker, Bondskanselier Angela Merkel en voorzitter van het Europees Parlement Martin Schulz.Beeld epa

De relatie tussen de twee was hecht, harmonieus en voor beiden profijtelijk. Juncker wist zich verzekerd van de steun in het parlement voor zijn voorstellen én - indien nodig - wat extra druk op de lidstaten om akkoord te gaan. Schulz op zijn beurt vond bij de Commissievoorzitter (en diens Duitse kabinetschef) een luisterend oor voor politieke wensen.

Het eerste slachtoffer van de nieuwe onzekerheid in het parlement kan Europees Commissaris Oettinger zijn, een Duitse christendemocraat die vooral met beledigende en naïeve uitspraken het nieuws haalt. Hem wacht volgende maand een stevige ondervraging in het parlement nu de beschermende hand van Schulz wegvalt. Het parlement zal zich vrijer en zelfbewuster gedragen, zeggen parlementariërs, wat betekent dat ook het lot van migratieplannen en vrijhandelsverdragen ongewis is.

Dan is er de positie van EU-president Tusk wiens termijn in mei 2017 afloopt. De Pool zwijgt tot nog toe op de vraag of hij wil worden herkozen door de regeringsleiders, mede omdat de nationalistische regeringspartij in Warschau suggereerde hem niet te steunen. Dat dreigement lijkt van tafel maar als Tusk net als Schulz kiest voor een rol in de nationale politiek, ligt hier een kans voor de sociaaldemocraten. In 2014 lieten de sociaaldemocraten die kans overigens liggen toen eerst de Deense premier Thorning-Schmidt zich terugtrok en vervolgens de Italiaanse oud-premier Letta een mes in zijn rug kreeg van partijgenoot (en inmiddels premier) Renzi.

Het voorzitterschap van de Eurogroep - ook zeer gewild - komt vervroegd beschikbaar als de PvdA na de verkiezingen komend voorjaar niet terugkeert in een kabinet. Aan wie Dijsselbloem het stokje overdraagt, hangt af van de politieke kleur van de parlementsvoorzitter. Ook hier geldt dat het vertrek van Dijsselbloem tot onzekerheid leidt in de eurozone. De Nederlander wordt zeer gewaardeerd als compromissenmaker, de man waaromheen Berlijn, Parijs en Athene netjes in hun baan blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden