Machtige vrouw achterde schermen bij PCM

Externe financiers aarzelen of zij hun geld wel in uitgeversconcern PCM willen steken. Zij willen weten wie de leiding heeft....

IS Milly van Stiphout, voor zitter van de Stichting Het Parool, de machtigste vrouw van uitgeverij PCM? Haar tegenstanders noemen haar onvoorspelbaar en wispelturig. Vrienden loven haar intuïtie en flexibiliteit. 'Ze is een krachtig bestuurder', zegt vriend en oud-hoofdredacteur Wouter Gortzak van Het Parool. 'Ze durft confrontaties aan te gaan.'

Uitgeverij PCM (van onder meer de Volkskrant, Trouw, Het Parool, NRC Handelsblad en Algemeen Dagblad) verkeert in problemen. De kosten stijgen en de winst daalt. Externe financiers aarzelen of zij hun geld wel in het concern willen steken. Een van hun belangrijkste vragen is: wie is hier eigenlijk de baas? Cees Smaling, voorzitter van de Raad van Bestuur, of Milly van Stiphout, wier stichting 57 procent van de aandelen beheert?

Quote maakte dit jaar een lijst van de vijftig machtigste mediatycoons. Van Stiphout staat op de vijfde plaats, Smaling op de 32ste. Ook anderen vermoeden dat van Stiphout aan de touwtjes trekt. Volgens kenner Peter Appeldoorn, ex-voorzitter van de Raad van Bestuur van Uitgeverij Wegener, 'is het glashelder dat de Stichting Het Parool de dienst uitmaakt'.

Stichtingsvoorzitter Van Stiphout opereert achter de schermen. Zij heeft in veertig jaar een enorm netwerk opgebouwd, vooral in de Partij van de Arbeid en de media. Ze was wethouder in Soest, lid van Provinciale Staten in Utrecht en lid van het bestuur van de VARA. Daarnaast maakte ze programma's als producent.

De recente strubbelingen binnen PCM over de toekomstige structuur van de onderneming gaan vooral over de macht van die ene rare aandeelhouder, de Stichting Het Parool. Die is niet uit op winstmaximalisatie, maar wil de pluriformiteit van de pers bewaken en bevorderen.

Of, zoals Van Stiphout het zelf formuleert: 'Wij willen niet dat de ideële kanten van dit bedrijf verwateren. In de oorlog zijn er mensen gestorven voor Het Parool, en dat is niet voor niets geweest. Dit bedrijf heeft een historie die je niet kunt uitvlakken. Je kunt PCM niet vergelijken met een koekfabriek.'

Wie dit ingewikkelde conflict wil begrijpen, moet iets weten van de ontstaansgeschiedenis van de uitgeverij. Vlak na de oorlog begon de oud-verzetskrant Het Parool aan een enorme opmars. Het ging goed met de krant, en er werd veel geld verdiend. Noodlijdende kranten, zoals de Volkskrant en Trouw, werden in 1972 binnengehaald om samen op te gaan in Perscombinatie.

De Volkskrant werd van een blad in problemen een winstgevende krant, terwijl Het Parool juist aanhang kwijtraakte. Zo werd de krant Het Parool steeds meer verliesgevend en werd de Stichting Het Parool alsmaar rijker. Perscombinatie groeide, maar de krant Het Parool moest keer op keer bezuinigen. De stichting wijzigde haar doelstelling: zij behartigde niet meer alleen de belangen van haar krant, maar de pluriformiteit van de gehele pers. Het karakter van het bedrijf veranderde tezelfdertijd ingrijpend: Perscombinatie werd PCM. Daarmee was het niet langer een bedrijf zonder winstoogmerk, maar een doorsnee-concern dat uit was op winst. Met alleen nog dat ene relikwie: meerderheidsaandeelhouder de Stichting Het Parool. En die onorthodoxe voorzitter, Milly van Stiphout.

De Tweede Wereldoorlog, die zo cruciaal was voor Het Parool, bepaalde ook de geschiedenis van Van Stiphout. Ze werd op 4 april 1940 in een joods gezin geboren. Zij overleefde de oorlog, haar ouders niet. Over die tijd kan en wil ze niet praten. Met niemand.

Wie Milly van Stiphout wil kennen, moet haar een keer gezien hebben. Ze is klein en aanwezig. Ze heeft aandacht voor haar gesprekspartners, kijkt nauwkeurig en wekt de indruk dat ze meer ziet dan de ander wil laten zien.

Lily Sprangers, vriendin en directeur van het Duitsland Instituut, leerde Van Stiphout kennen toen ze samen voorlichtingsfilms maakten voor het ministerie van Defensie. 'Dan waren we in Duitsland om vrouwen in de krijgsmacht te filmen, sliepen in shabby hotels, stonden vroeg op en sjouwden in guur weer uren door de modder voor een paar beelden. Ik liep in een spijkerbroek en een warme trui. Milly niet. Die stond elke dag een uur eerder op. Ze was altijd perfect opgemaakt en getooid met al haar sieraden. De ene dag verscheen ze in een geweldige lila creatie, met bijpassende bril. En de volgende dag in iets totaal anders.'

Hans Daudt, tot 1994 voorzitter van de Stichting Het Parool, vindt het schandalig dat aandeelhouders in Nederland zo weinig te zeggen hebben in een structuurvennootschap als PCM. 'De Raad van Commissarissen staat aan de top. Die mensen kiezen elkaar via coöptatie; dat is gewoon handjeklap binnen een klein clubje. Zij benoemen de Raad van Bestuur. Wij, de grootaandeelhouder, kunnen maar tegen een beperkt aantal zaken ja of nee zeggen.'

Toen Daudt nog voorzitter was, kregen leden van de stichting niets betaald. Hij deed zijn werk in ruil voor een gratis abonnement op de New York Review of Books. Dat is veranderd. Van Stiphout krijgt als eerste voorzitter een vergoeding voor de tijd en kosten die zij in haar functie steekt. Ze besteedt ongeveer een dag per week aan het voorzitterschap, behalve in tijden van crisis, zoals nu, dan is het een weektaak.

Cees Smaling heeft PCM grootgemaakt. Zijn bewonderaars roemen hem. Een echte krantenman, charmant en iemand die weet waarover hij praat. Toch is er ook kritiek op zijn beweerde autoritaire manier van optreden. In de Journalist wordt hij omschreven als 'iemand in wiens slagschaduw weinig groeit'. Ex-topman Appeldoorn vindt het logisch dat Smaling daadkrachtig optreedt. 'Dat hoort erbij. Hij voert de club aan. Hij stippelt het pad uit. Wie niet mee wil wandelen, moet opstappen.' Smaling zegt in het openbaar zelden iets over de stichtingen. Eén keer liet hij zich verleiden nadat Van Stiphout in de Volkskrant had gezegd dat de magazines van de kranten wel konden verdwijnen. 'Wat een grootaandeelhouder vindt, op persoonlijke titel trouwens, vind ik niet zo vreselijk interessant', zei hij.

Toen Daudt aftrad, koos de stichting Van Stiphout unaniem tot zijn opvolger. Zij ging de strijd aan met Smaling en Wim Meijer, voorzitter van de Raad van Commissarissen, bij het vertrek van Sytze van der Zee als hoofdredacteur van Het Parool, en de overname van NRC Handelsblad en Algemeen Dagblad in 1995. Bovendien hield ze de beursgang van het bedrijf tegen.

De Stichting het Parool is niet de enige stichting. Trouw en de Volkskrant hebben er ook één, maar die spelen in de machtsverhoudingen een marginale rol. Zij bezitten namelijk maar weinig aandelen. Ze kunnen wel de identiteit van hun krant bewaken, 'maar als het om de eigendomsverhouding gaat, is Milly van Stiphout leading', zegt Paula van Schaveren, voorzitter van de Stichting de Volkskrant.

De Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen willen voor het einde van dit jaar de meerderheid van de aandelen weghalen bij Stichting Het Parool. De stichting staat daar niet bij voorbaat onwelwillend tegenover, maar wil eerst de inhoud van de plannen zien. In die situatie zwelt het veelal anonieme geroezemoes over de onvoorspelbaarheid van Van Stiphout aan.

Annemieke Roobeek, in het dagelijks leven hoogleraar strategie en beleid en namens de werknemers lid van de Raad van Commissarissen: 'Mevrouw Van Stiphout is erg impulsief. Het is de vraag of iemand met haar kan omgaan. Smaling houdt altijd zijn rug recht, en met een engelengeduld en fluwelen handschoenen gaat hij altijd maar weer met de stichtingen praten. Ik sta honderd procent achter Cees. Hij is een buitengewoon krachtig bestuurder.'

Van Stiphout, zeggen anderen, gruwt van het wantrouwen en de dubbele agenda's die zich soms binnen PCM aftekenen. Zodra ze die vermoedt, vraagt ze wat er aan de hand is. Dat valt niet altijd goed. 'Ik kan me voorstellen dat sommige mensen dat onvoorspelbaar noemen', zegt Sprangers. 'Ze is heel flexibel. Ze bedenkt van tevoren niet precies wat ze gaat doen. Ze komt binnen, leunt achterover, hoort mensen aan, vraagt door en bepaalt dan haar mening. Bovendien is ze nergens bang voor.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden