Machtige spin in het financiële web

De ingewijden weten het zeker: Jeroen Dijsselbloem wordt voorzitter van de invloedrijke vergadering van ministers van Financiën in de eurozone. Wat schiet Nederland ermee op?

Gaat het voorzitterschap van de Eurogroep door Jeroen Dijsselbloem ten koste van het Nederlands belang?

Integendeel. Nederland houdt gewoon een eigen stoel in de Eurogroep als Dijsselbloem naar die van de voorzitter doorschuift. De Nederlandse zetel zal naar verwachting worden bezet door de hoogste ambtenaar van Financiën, thesaurier-generaal Vijlbrief, of door de EU-ambassadeur De Gooijer. Die kunnen zonder terughoudendheid een specifiek Nederlandse eis op tafel leggen.


Bovendien, de voorzitter heeft als spin in het web meer invloed op de besluitvorming dan een gewoon lid. Dijsselbloem hoort als eerste de wensen en problemen van zijn collega's en overziet zo als eerste het slagveld. Hij gaat niet alleen bepalen wat op de agenda komt, maar ook hoe, met welke invalshoek en wie als eerste het woord krijgt. Dat drukt een stevig stempel op beslissingen over noodhulp voor zwakke eurolanden, aanscherping van de begrotingsdiscipline en het nakomen van beloften over het saneren van de overheidsuitgaven.


En met de brave, bemiddelende rol van de voorzitter valt het mee. De Luxemburger Juncker, die afgelopen zeven jaar de Eurogroep leidde, verdedigde zonder schaamte het Luxemburgse bankgeheim. Het is hem nooit nagedragen.


Wat is de Eurogroep?

Tot najaar 2008, toen de kredietcrisis uitbrak, trok de maandelijkse vergadering van de ministers van Financiën in de eurozone vrijwel geen aandacht. De bewindslieden bogen zich vooral over de financieel-technische kanten van nieuw beleid, interessant voor hooguit wat gespecialiseerde media. De eurogroep begon om 5 uur 's middags en was vrijwel altijd voor het diner - 9 uur 's avonds - afgerond.


Met de crisis werd alles anders. Eurogroepen eindigen nu zelden voor middernacht. Het debat is niet meer technisch maar fundamenteel van aard. De bewindslieden beslissen of een euroland gered wordt of niet. Zij bepalen wie straks de banken controleert en wie opdraait voor schade als een bank alsnog valt. Zij beslissen hoeveel beleidsvrijheid de lidstaten overhouden. En zij zetten de kaders voor de loonontwikkeling en de hoogte van de pensioenleeftijd. Daarom schuiven mannen als ECB-president Mario Draghi en begrotingstsaar Olli Rehn ook aan.


Het is tekenend dat de ministers van Financiën van niet-eurolanden, die samen met de Eurogroep de Ecofin vormen, steeds vaker en nadrukkelijker klagen dat ze buitengesloten worden. Besluiten die ook hen raken - toezicht banken, begrotingsdiscipline - worden immers zonder hen vastgelegd.


Hoe is het Dijsselbloem gelukt?

Vooral door minister van Financiën van het juiste land te zijn. Nederland heeft de financieel solide triple-A-status, hetgeen op zich voldoende aanbeveling is. Maar dat Dijsselbloem zich zo kort na zijn beëdiging in de kijker heeft gespeeld, is vooral zijn eigen verdienste. Meteen na zijn aantreden heeft hij nachtenlang doorgehaald met zijn Europese collega-ministers, bijvoorbeeld om Griekenland en het bankentoezicht te regelen. De dode uurtjes van die nachten heeft Dijsselbloem kalm en vriendelijk gebruikt om te laten zien dat de standpunten van het nieuwe kabinet weliswaar ongewijzigd zijn, maar dat hij een veel aangenamer en toeschietelijker toon aanslaat dan zijn als bot ervaren voorganger Jan Kees de Jager.


Hoe ziet die baan er uit?

Het is een deeltijdbaan die Juncker naar eigen zeggen vier uur per dag kostte. Die uren gaan op aan vergaderingen in Brussel of via videoverbindingen met de Eurogroep of afzonderlijke eurozone-collega's. De kans is groot dat het Dijsselbloem meer tijd kost. De komende tijd staat noodhulp aan Cyprus op het programma - geen groot bedrag, wel principieel. Wel grote bedragen en razend ingewikkeld: de te vullen stroppenpot voor met omvallen bedreigde banken. En dan is er nog het afwenden van problemen voor Spanje en Italië.


Wie vervangt Dijsselbloem in het kabinet?

Gebruikelijk is dat als de minister niet in de Trêveszaal met de ministerraad kan vergaderen, zijn staatssecretaris het overneemt. Voor Frans Weekers (VVD) een gerede kans om zijn gecontinueerde staatssecretarisschap voor Belastingzaken van een ministeriële impuls te voorzien.


Wat als het kabinet valt?

Er ligt weinig formeels vast over de functie van voorzitter van de Eurogroep, alleen dat die 2,5 jaar duurt. Als Rutte II voordien valt en er een andere minister van Financiën komt, kan Dijsselbloem Eurogroepvoorzitter blijven en komt zijn nieuwe opvolger op de 'Pays Bas'-stoel. Of hijzelf voorzitter wil blijven, is een tweede.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden