Machteloosheid verleidt kiezer tot stem op Fortuyn

Het economisch succes van Paars heeft in Rotterdam geleid tot het vertrek van mensen met middeninkomens uit middenstandswijken. Die zijn daardoor razendsnel in verval geraakt - en dat heeft Pim Fortuyn in het zadel geholpen, constateert Dominic Schrijer....

DE werkloosheid is gedaald, het financieringstekort gedicht en de laagste inkomens zijn erop vooruitgegaan. Wat rest is onbehagen, zo stelt Nelleke Noordervliet (Forum, 11 maart). Dat onbehagen betreft de verwaarlozing van de publieke sector.

Dit mag waar zijn voor het welvarende deel van Nederland, maar mist elke realiteit als het gaat om wat er speelt in grote steden zoals Rotterdam. De gebrekkige erkenning van de ellende aldaar op landelijk niveau maakt de uitslag in Rotterdam begrijpelijk.

In de Rotterdamse wijken waar massaal Fortuyn is gestemd, draait het om de enorme achteruitgang die er de laatste vijf à tien jaar heeft plaatsgevonden. Het zijn de voormalige nette arbeiderswijken als de na-oorlogse tuinsteden Pendrecht en Zuidwijk in de deelgemeente Charlois. Vroeger kon de geschoolde arbeider hier voor relatief weinig geld een behoorlijke woning in een groene omgeving huren. Maar door stijging van de welvaart en het gebrek aan meer geschikte, comfortabele woningen zijn de laatste jaren veel van de oorspronkelijke bewoners verhuisd. Hun plaats is veelal ingenomen door mensen met aanzienlijke sociaal-economische achterstanden van niet-Nederlandse komaf.

Deze verandering is op zich niet uniek, maar het tempo waarin dit proces zich in de tuinsteden voltrekt is wel uniek. De oorspronkelijke bewoners hebben hun wijk in minder dan tien jaar zien veranderen van een middenstandswijk in een achterstandsgebied - met alle daarbij behorende problemen als overlast, onveiligheid, vervuiling, ongezondheid en taal- en leerachterstanden.

Vooral de ouderen voelen zich vreemden in hun eigen buurt. Het succes van Paars is aan hen voorbij gegaan; sterker nog, dat succes heeft de uitstroom van middeninkomens onbedoeld versterkt. Door de enorme schaarste op de huidige woningmarkt kunnen de minder fortuinlijken de wijk nu niet meer verlaten. Zij voelen zich gevangen in hun situatie.

Het is deze ellende waar Fortuyn handig op inspeelt. Het gaat niet zozeer om een gevoel van onbehagen zoals beschreven door Noordervliet, maar om een algemeen gevoel van machteloosheid, zich in de steek gelaten voelen en zich bedreigd en aangetast voelen in de meest elementaire levensbehoeften.

Een antwoord hierop bieden lukt niet met simpele one-liners. Wat nodig is, is achterstanden, onveiligheid en vervuiling bestrijden en werken aan structurele verbetering van het sociaal-economische profiel van de oude en nieuwe bewoners van de wijk. In Rotterdam zijn ook voorbeelden van wel geslaagde interventies.

Bekendste voorbeelden zijn de nieuwe Horsten-buurt in Zuidwijk en Hoogvliet. Ook in de Millinxbuurt worden goede resultaten geboekt met investeren in de 'blijvers' van de wijk. Verbeterde voorzieningen en huisvesting leiden ertoe dat bewoners en instellingen de wijk niet hoeven te verlaten. Door vervanging van kleine en goedkope huurwoningen en verbetering van voorzieningen ontstaat geleidelijk een meer gevarieerde bevolkingsopbouw in sociaal-economische termen. De uitstroom van middeninkomens komt dan tot staan en er ontstaat meer stabiliteit en continuïteit.

De instroom aan de onderkant van de woningmarkt valt te reguleren door alerter en strenger op te reden tegen bewoners die overlast veroorzakenen, door het bieden van goede vormen van begeleid wonen voor mensen die dat niet zelfstandig kunnen (dak- en thuislozen en drugsverslaafden). Deze aanpak is compleet (gericht op alle vraagstukken), massief (gepaard gaand met inzet van veel middelen en menskracht) en robuust (stevig ingebed in de wijk, bij ambtenarij en bestuurders).

Om de toenemende segregatie tussen welvarende Nederlanders en machteloze bewoners in de nieuwe achterstandsgebieden te stoppen, is het niet alleen noodzakelijk de bovengenoemde problemen te erkennen, maar moet ook meer politieke en bestuurlijke daadkracht worden getoond op de volgende aspecten:

Blijvende grote politie-inzet in deze gebieden, waarbij verbetering van de arbeidsvoorwaarden nodig is om agenten langer vast te houden.

Verruimen van juridische mogelijkheden om huisjesmelkers en bewoners die overlast veroorzaken, sneller en beter aan te kunnen pakken.

Het fiscaal en juridisch stimuleren van deze zogeheten 'herstructureringszones', waardoor makkelijker investeringsafspraken tussen stad en investeerders kunnen worden gemaakt.

Woningcorporaties ook landelijk dwingen hun kerntaak als sociale huisvester meer serieus te nemen.

Het opzetten van een (landelijk) dekkend programma voor de huisvesting en begeleiding van grote groepen kwestbare mensen die niet zelfstandig kunnen wonen.

In de Rotterdamse wijk Charlois namen geen protestpartijen aan de verkiezingen meer deel. De PvdA heeft er, tegen de trend in, flink gewonnen. Erkend moet worden dat de PvdA en de andere gevestigde partijen in veel grote steden onvoldoende resultaten kunnen laten zien in het bestrijden van de achterstanden, onveiligheid en verpaupering. Voor de campagne van de Tweede Kamer-verkiezingen is het zaak met overtuigende voorstellen te komen ter bestrijding van deze problemen.

Dat zal meer steun opleveren dan het bestrijden van Fortuyn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden