Macht van 'seniele' rabbijn Yosef reikt ver

Rabbijn Ovadia Yosef mag dan een 'seniele ouwe gek' zijn, zoals een parlementslid zondag zei, maar met een paar woorden kan hij een rel veroorzaken....

DE ultra-orthodoxe Shas-partij, de op twee na grootste politieke groepering van Israël, loopt aan de leiband van rabbijn Yosef. Voorbeelden te over. Nobelprijswinnaar en meervoudig oud-premier Shimon Peres had zich uitgesloofd om de zegen te krijgen van Yosef voor het presidentschap, maar het mocht niet baten.

Het is aan een banvloek van de hoogbejaarde geestelijke te wijten, dat Peres het vorige week niet tot president schopte. Yosef bepaalde dat de Shas-leden in het parlement hun stem zouden uitbrengen op Peres' tegenstander, de rechtse parlementariër Moshe Katsav. Peres voelde zich verraden, en niet ten onrechte. Hij dacht in Yosef een oude en trouwe vriend te hebben.

Een van de eerste daden van het nieuwe staatshoofd Katsav was een bezoek aan een andere hoge Shas-geestelijke, als blijk van dank. Katsav draaide zich gisteren in alle bochten om géén reactie te hoeven geven op de uitspraken van Yosef die zowel Israëli's als Palestijnen schokten.

Hij noemde Palestijnen 'slangen', verklaarde premier Ehud Barak voor gek dat hij met hen zaken wil doen, en betoogde dat de miljoenen joodse slachtoffers van het nazi-bewind hun lot aan zichzelf te wijten hadden: ze waren 'de reïncarnatie van zondaren'. Handenwringend en zwetend vroeg president Katsav journalisten opheldering te vragen bij Yosef himself.

Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Soms blinken zijn uitspraken uit door helderheid (zo bepaalde hij dat roken in strijd is met de traditionele joods-religieuze regels), soms is hij een orakel. Dat geldt met name het vredesproces.

Yosef meent dat het joodse politici is toegestaan 'heilige grond' af te staan aan Arabieren, mits daarmee joodse mensenlevens gered kunnen worden. Maar vraag hem niet naar een afgewogen oordeel over het teruggeven van de Golan-Hoogvlakte aan de Syriërs, of naar de grenzen van een toekomstige Palestijnse staat.

Premier Barak dacht er vorig jaar goed aan te doen Shas op te nemen in de regering, ondanks weerstand in eigen gelederen. Het alternatief was de rechtse Likudpartij, die onder Benjamin Netanyahu niets van vrede moest hebben.

Barak heeft zijn keuze moeten bezuren. De partij (lees: Yosef) heeft alleen maar problemen veroorzaakt. Het beleid van de partij is er slechts op gericht de eigen achterban, Sefardische joden (van oorsprong afkomstig uit Noord-Afrika en Azië) te behagen met woningen en onderwijs.

Shas liet Barak in de steek, op last van Yosef, toen hij naar de Camp David-top ging. Met zijn uitspraken over Palestijnen maakt Yosef, een voormalige opperrabbijn, zich nog minder geliefd in de Arabische wereld dan hij al was. Egypte, het eerste land dat vrede sloot met Israël, zette hem op de zwarte lijst: die man komt het land niet in.

Door de Shas-aanhang daarentegen wordt hij vereerd als ware hij God zelve. Een massabijeenkomst van Shas is voor politieke waarnemers in Israël wat een 1 mei-parade in Moskou decennialang was voor Kremlin-watchers. Wie naast Yosef zit, doet ertoe in de partij.

De huidige politiek leider heet Eli Yishai, opvolger van Aryeh Deri, een man die binnenkort achter slot en grendel verdwijnt wegens duistere financiële zaakjes. Deri was Yosefs protégé sinds de oprichting van Shas (1984).

Shas verliet, uiteraard op instigatie van Yosef, in de jaren negentig de regering-Rabin, op een cruciaal moment in het vredesproces. Partijpolitieke problemen waren de oorzaak; vrede in het Midden-Oosten kwam op de tweede plaats. Barak heeft dezelfde ervaring. Om Shas terug te krijgen in de coalitie moet hij met de pet in de hand naar Yosef, die ongetwijfeld weer scholen en huizen vraagt voor zijn idolate achterban.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden