Macht moet geen doel zijn binnen de nieuwe 'brede volksbeweging' PvdA

Terug naar de basis. Dat is de kern van het advies dat rapporteur Paul Depla zijn verwarde partij geeft. De PvdA moet van en voor het volk zijn, opgebouwd van onderaf. En dat met politici in wie de kiezer zich kan herkennen.

Lodewijk Asscher spreekt de zaal toe tijdens een PVDA bijeenkomst in Hilversum.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De toekomstvisie die Paul Depla, burgemeester van Breda en prominent PvdA'er, dinsdagavond presenteerde, is ook te lezen als een correctie op de koers van de ploeg die de afgelopen jaren samen met de VVD het land bestuurde. Bezuinigingen op de zorg, flexwerk, strafbaarstelling van illegaliteit - het lijkt allemaal haaks te staan op de koers die Depla voorstelt om zelfvertrouwen te herwinnen. Die van een partij die mensen bindt, dwars door bevolkingsgroepen heen.

'De PvdA is sterk bezig geweest met besturen', vertelt Depla vlak voordat de presentatie begint. 'Dat moest ook, Nederland moest uit de crisis komen. Maar we hebben intussen ons verhaal niet kunnen vertellen.' Een brede progressieve volkspartij, dat moet de PvdA weer worden. Dwars op wat Depla de 'netflixisering' van de samenleving noemt: 'Kleine groepjes die in hun eigen informatiebubbel leven, met elk hun eigen politieke partij.'

Zaal de Vorstin in Hilversum is voor de gelegenheid omgedoopt in Cafe Rood. Er is inbreng uit allerlei richtingen geregeld. Voormalig hoofdpiet Erik van Muiswinkel, politicoloog Sarah de Lange, Volkskrantcolumnist Harriet Duurvoort, Kamerlid Gijs van Dijk, onderwijzers, vakbondsmensen - allemaal komen ze vertellen hoe ze de toekomst van de PvdA voor zich zien. Ook Nathan Rutjes, cultheld van het veelgeplaagde Roda JC, schuift aan. Om uit te leggen hoe je positieve energie uit nederlagen haalt. Zijn advies: 'Wacht niet tot de storm voorbij is; leer dansen in de regen.' En wat hij ervaart als hij Asscher hoort praten: 'Dat is alsof ik het heel koud had, en iemand gooit een warme deken over me heen.'

Maar hoofdact is Depla. Zijn opvattingen zijn tot in de enscenering terug te vinden. Geen zaalmicrofoons voor ellenlange interrupties, maar bier en pizzapunten na afloop en het Broken Brass Ensemble om de zaal op te warmen. 'Het moet gezellig zijn om naar de PvdA te gaan' - Depla zal het vaak herhalen.

Een toekomstgerichte analyse moest het worden. Vooral geen evaluatie van wat er zoal mis ging, zoals bij vorige nederlagen gebeurde. Geen terugblik dus op de ongelukkig verlopen tweestrijd tussen Lodewijk Asscher en Diederik Samsom, waardoor de campagne te laat op gang kwam. Geen nabeschouwing over de samenwerking met de VVD, of over de fletse aanwezigheid in de Tweede Kamer.

Telkens na een regeerperiode stelde de PvdA vast dat 'ideologische veren' waren afgeschud. Dan klonk de roep om terugkeer naar de bronnen van de sociaaldemocratie. Die roep is er ook bij Depla. De PvdA moet zich volgens hem de komende vier tot acht jaar richten op het beschermen van bestaanszekerheid. Hij deelt dat op in vier thema's: werk en inkomen, zorg, milieu en de multiculturele samenleving.

Die nadruk op bestaanszekerheid is een constante in de partijgeschiedenis. Depla citeert Joop den Uyl die in 'De weg naar vrijheid' het socialisme een beweging noemt 'die de ganse maatschappij (...) wil hervormen tot een gemeenschap van vrije mensen.' Voor die vrije mensen is bestaanszekerheid een voorwaarde. In het rapport 'Bewogen beweging', waarmee de PvdA zich in 1989 op de verkiezingen voorbereidde, werd 'bestaanszekerheid' als prioriteit genoemd. Ook Hans Spekman, tot oktober partijvoorzitter, noemt bestaanszekerheid vaak als kern van de sociaaldemocratie.

De PvdA moet 'een organisatie van netwerken' worden, vindt Depla. Met minder nadruk op besluitvorming, en meer ideeënvorming. Nieuwe maatschappelijke bewegingen moet worden omarmd en versterkt. Welke bewegingen dat zijn, staat er niet bij. Depla wil ook minder nadruk op de ledendemocratie, die bij de PvdA gepaard kan gaan met interne verkiezingen die voor wrijving zorgen. 'Het lidmaatschap krijgt waarde als men als lid dingen kan doen. En het gezellig is binnen de partij.'

Kritisch is hij over de stoet aan capabele bestuurders waar de partij graag mee pronkt. 'Te lang heeft de partij op twee gedachten gehinkt. Aan de ene kant de sociaaldemocratische idealen. Aan de andere kant de PvdA als partij van sterke bestuurders. De klassieke bestuurderspartij moet omgevormd naar een volksbeweging.' Macht is geen doel op zich; het moet gaan om het uitoefenen van invloed op de maatschappelijke en politieke agenda. Geert Wilders noemt hij als voorbeeld van iemand die dat effectief doet.

Waarmee de hamvraag is aangesneden die de hele avond boven Cafe Rood hangt. Moet de PvdA de komende jaren zichzelf in de oppositie opnieuw uitvinden, als derde partij op de linkerflank? Of kan de partij loon naar werken krijgen door na Rutte II opnieuw aan te schuiven? Depla sluit dat laatste niet uit.

Fractieleider Asscher, dinsdagmiddag andermaal door informateur Herman Tjeenk Willink ontboden, gaf toen al aan dat overtuigend anders te zien. 'Over regeringsdeelname kan ik in drie letters antwoorden: nee.'

Een ontspannen Asscher geeft in Cafe Rood nog eens zijn voorwaarden aan. 'Als de pleuris uitbreekt en we nodig zijn, doen we mee. Maar een ruzie tussen Pechtold en Segers, dat kan het land wel aan. Willen ze dat uitpraten, dan gaan ze maar een weekeinde kamperen op Terschelling.' Intussen heeft Asscher een andere prioriteit. Hij vindt het 'heerlijk om van die nederlaag een kracht te maken'..'

Door een technische storing is vandaag een verkeerde versie van de reportage over de PvdA-avond in Hilversum in de krant gekomen. Dit is de reportage zoals die bedoeld was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden