Macht erotiseert en hypnotiseert

Wat Amerikanen veel meer dwarszit dan overspel (of andere misstappen), is stelselmatig bedrog compleet met cover-up.

Macht corrumpeert. Macht erotiseert. En alsof dat nog niet genoeg is: macht hypnotiseert.
Het jongste voorbeeld van ernstige blikvernauwing komt voor rekening van John Edwards, de voormalige senator uit North Carolina die aan het begin van de voorverkiezingen in 2008 werd gezien als een serieuze gegadigde voor de Democratische nominatie. Deze Edwards, die zich opwierp als voorvechter van de minder bedeelde Amerikanen en die bij de traditionele linkervleugel van zijn partij veruit favoriet was, blijkt een bizar dubbelleven te hebben geleid.

Eenvoudig
Naar buiten toe was hij de geëngageerde politicus die nooit zijn eenvoudige afkomst vergat, en de zorgzame partner van echtgenote Elizabeth, een kankerpatiënte die een wanhopig gevecht met haar ziekte leverde. In werkelijkheid koesterde hij verachting voor de ‘gewone mensen’ voor wie hij zei op te komen. ‘Ik weet dat ik senator van het volk ben, maar moet ik er ook mee omgaan?’, verzuchtte hij tegen medewerkers. Hij gaf de voorkeur aan dure Armanipakken, maar uit angst dat twijfel zou rijzen over zijn patriottisme, liet hij er een Made in America-etiket in naaien.

Ook de huwelijkstrouw was een schijnvertoning. Van 2006 tot 2008 had hij een intensieve buitenechtelijke relatie. Om deze geheim en met name voor zijn vrouw verborgen te houden, moesten uiterst ingewikkelde toeren worden uitgehaald. Op reizen huurde een medewerker, die fungeerde als persoonlijke assistent, een kamer op zijn naam en zei dan dat deze bestemd was voor zijn vrouw, die later zou arriveren. In werkelijkheid werd de kamer vrijgehouden voor Edwards’ minnares, Rielle Hunter. ’s Avonds laat kon de aspirant-presidentskandidaat zich dan stiekem bij haar voegen zonder dat de rest van de staf argwaan kreeg.

Op z’n minst één voorzorgsmaatregel faalde: Hunter werd zwanger. Maar ook daaraan werd een mouw gepast: de naaste medewerker bleek bereid om te doen alsof hij de vader van het buitenechtelijke kind was. Hij liet moeder en kind zelfs bij zijn eigen gezin intrekken.

Verbluffend
Het meest verbluffende van het hele verhaal vind ik het vergaande gebrek aan realiteitszin. In de eerste plaats bij Edwards, die kennelijk de illusie koesterde dat alle moeizame façades afdoende zouden zijn, zodat hij zijn politieke ambities kon blijven najagen. En toen het net zich begon te sluiten, werd de overmoed alleen maar driester: nadat een roddelblad – terecht, zo bleek later – had gemeld dat Edwards waarschijnlijk een buitenechtelijk kind had verwekt, zei hij beschikbaar te zijn voor een dna-test om aan te tonen dat het niet waar was.

Niet minder onthutsend is de houding van assistent Andrew Young, de toneelknecht van Edwards’ romance, die nu een boek over de hele affaire heeft uitgebracht. Ook hij dacht lange tijd dat de man wiens bedrog hij ad absurdum afdekte, er wel mee zou wegkomen. Dat Edwards het in elk geval tot vicepresident of minister zou schoppen, zodat hij kon delen in diens politieke roem en invloed. Toen dat ijdele hoop bleek, liet hij hem compleet vallen en gooide de hele boel op straat. Het centrum van de macht zal nu wel voorgoed voor hem gesloten blijven, maar in elk geval heeft hij zich verzekerd van de nodige financiële compensatie.

Saillant
Wat de affaire extra saillant maakt, is dat het toch eigenlijk vrij lang heeft geduurd voordat ze aan het rollen is gebracht. Er wordt wel gezegd dat in het hedendaagse Amerika een politicus zich nooit meer kan permitteren wat vroegere kopstukken wel konden. Zoals John Kennedy, die vriendinnen bij de vleet had zonder dat er een pershaan naar kraaide, of Franklin Roosevelt, die stierf in de armen van zijn maîtresse, wat ook pas veel later aan het licht is gekomen (net zoals de innige relatie van zijn bewonderde echtgenote Eleanor met een andere vrouw).

Uit Youngs verslag kan worden opgemaakt dat menigeen tussen 2006 en 2008 een glimp heeft kunnen zien van Edwards’ ware privéleven, maar anders dan in het geval van Gary Hart en zijn Donna Rice in 1988 hebben de serieuze media pas laat werk gemaakt van de vele geruchten. Met als gevolg dat het weinig had gescheeld of Edwards was inderdaad zo ver gekomen als Young had gehoopt. In het onlangs gepubliceerde boek Race of a Lifetime, dat de campagne van 2008 reconstrueert, wordt onthuld dat het weinig had gescheeld of er was een deal geweest tussen Edwards en Barack Obama: wie in Iowa zou verliezen, zou zijn steun uitspreken voor de ander en diens running-mate worden.

In Europa is men vaak geneigd tot meesmuilende commentaren op dit soort Amerikaanse schandalen. Die zouden vooral het preutse karakter van Amerika tonen, terwijl het verlichte Europa niet op- of omkijkt van een amoureuze escapade van zijn politieke coryfeeën.

Preutsheid ten spijt
Dat is maar ten dele waar. Alle preutsheid in het land ten spijt, bleef een meerderheid van de Amerikanen Bill Clinton goede rapportcijfers voor zijn presidentiële functioneren geven toen hij was verwikkeld in de Lewinsky-affaire. Wat Amerikanen veel meer dwarszit dan overspel (of andere misstappen), is stelselmatig bedrog compleet met cover-up.

Zou dit voor Europa echt niet opgaan? Ik denk dat veel Fransen zich toch behoorlijk bekocht hebben gevoeld toen ze na het aftreden van François Mitterrand hoorden dat er al die tijd een maîtresse en buitenechtelijke dochter in het spel waren geweest. Ze hadden met hun president dus nooit goed geweten wat voor vlees ze in de kuip hadden.

Of neem Silvio Berlusconi. Al valt enige pret over zijn branie niet altijd te onderdrukken, zijn gerommel met allerhande dames gaat de privésfeer verre te buiten. Dat het niet veel resoluter wordt blootgelegd, heeft minder met discretie en ruimdenkendheid te maken dan met machtsverhoudingen en angst voor represailles. Zoals het in Nederland vooral de knusheid van de Haagse kaasstolp is die maakt dat politici die de kat in het donker knijpen, niet snel iets te duchten hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden