MACHT EN GELD

Het is langzamerhand meer regel dan uitzondering dat politieke partijen in de westerse democratieën verwikkeld raken in financiële schandalen. En bijna altijd gaat het om hetzelfde: politici nemen geld aan van bedrijven ter financiering van verkiezingscampagnes....

In Groot-Brittannië kwam Tony Blair in moeilijkheden door een gift van de organisator van de Formule 1 autoraces. In België lieten achtereenvolgende ministers van Defensie geld aan hun partij betalen in ruil voor wapenaankopen. In Italië lieten alle politici en alle partijen zich altijd betalen voor alles. Frankrijk wordt permanent bezig gehouden met politieke financiële schandalen. En nu dan ook Duitsland, de belangrijkste democratie van Europa die tot dusver verschoond was gebleven van grote schandalen.

In de meeste gevallen gaat het er niet om dat politici zich laten omkopen om er zelf beter van te worden, maar om hun partij aan geld te helpen. Ze denken ten onrechte dat het doel de middelen heiligt.

Er is een rechtstreeks verband tussen de groeiende behoefte van politieke partijen aan geld voor hun campagnes en de komst van commerciële omroepen. Door de explosieve groei van het aantal zenders en de groeiende concurrentie daartussen is de berichtgeving over de inhoud van de politiek steeds meer een stiefkind geworden. Partijen hebben steeds meer moeite om hun politieke boodschap via free publicity aan de man te brengen. Daarom zijn ze er in de meeste westerse landen toe overgegaan om tijdens de campagnes tv-zendtijd te kopen.

Reclame op televisie is peperduur. In Amerika worden er honderden miljoenen dollars aan besteed. Als een partij tv-commercials koopt, kan de andere niet achterblijven. Dus ook niet met het vergaren van geld van bedrijven. En daarmee is de cirkel rond.

Om het kwaad bij de bron te kunnen aanpakken is het noodzakelijk die cirkel te doorbreken. Dat wil zeggen dat partijen onderling moeten overeenkomen hun uitgaven voor campagnes aan banden te leggen. Dat kan bijvoorbeeld door een convenant te sluiten waarin wordt vastgelegd dat er op tv geen betaalde reclame zal worden gemaakt.

In landen waar al sinds jaar en dag politieke commercials worden vertoond, blijkt dat heel erg moeilijk. Maar in ons land bijvoorbeeld zou dat nog kunnen. Het is dan ook onbegrijpelijk dat iemand als De Hoop Scheffer uitgerekend nu komt met het voorstel om een fonds te stichten waarin bedrijven geld kunnen storten voor politieke partijen. Daarmee komen we ook in Nederland op de glijbaan naar ongewenste relaties tussen bedrijven en politiek.

Een convenant om geen betaalde tv-reclame te maken hoeft niet te betekenen dat partijen geen gebruik kunnen maken van tv-reclame. De overheid zou bijvoorbeeld reclamezendtijd kunnen inkopen, zoals ze nu al doet voor Postbus 51.

Overigens laten de huidige schandalen weer eens zien hoe gevaarlijk het is om te veel macht te lang bij dezelfde persoon te laten. Van veel koningshuizen is bekend dat zij hun erfelijke titel toeschrijven aan een uitverkiezing door het Opperwezen. Toppolitici die het te lang voor het zeggen hebben, krijgen ook vaak het gevoel dat zij een speciale opdracht te vervullen hebben die het rechtvaardigt dat zij zelf beslissen of zij zich aan regels moeten houden.

Door alle ervaringen met te lang zittende bestuurders ben ik er langzamerhand voorstander van geworden om hun ambtstermijn tot twee perioden te beperken. Als het over de schandalen in Duitsland en andere landen gaat, wordt af en toe in een moeite door het onderzoek naar het declaratiegedrag van oud-burgemeester Peper genoemd. Ik vind de meeste publiciteit over dat onderzoek ver beneden de maat. Zolang er geen onoorbare feiten zijn vastgesteld en gepubliceerd, gaat het niet aan er over te speculeren. Daarmee wordt karaktermoord gepleegd.

Ik ben het eens met Korthals Altes dat de weigering van de onderzoekscommissie om Peper vooraf inzage te geven in de stukken niet door de beugel kan. Maar zijn stelling dat onderzoek naar feiten die verjaard zouden zijn in strijd is met de principes van de rechtsstaat, is onzin. Er wordt immers geen strafrechterlijk onderzoek naar Peper's declaratiegedrag ingesteld maar een politiek onderzoek. Als morgen bekend zou worden dat Kok zich als voorzitter van de FNV zou hebben laten omkopen, moet hij morgen aftreden. Niet omdat hij lang geleden een strafbaar feit heeft begaan dat inmiddels is verjaard, maar omdat hij niet deugt voor het vak dat hij uitoefent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.