Machines met ziel

Motorziel heet het boek, en even zou je dus kunnen denken dat de auteur, Warna Oosterbaan, de motorfiets op de freudiaanse divan legt. Dat ik bijvoorbeeld eindelijk eens antwoord ga krijgen op de vraag die zich opdringt als ik in de tijdschriftenkiosk de omslagen van de motortijdschriften overzie: waarom zitten er zo vaak schaars geklede dames op die motoren, en dikwijls nog achterstevoren ook? Maar dat is het niet.

Motorziel is een 'kleine sociologie van een machine'. In een aantal essays beschrijft Oosterbaan hoe die machine zich ontwikkeld heeft, en hij onderzoekt de samenhang van die veelvormige ontwikkeling met de wensen en behoeften van de berijders. Niet iedere Harley-Davidsonberijder is een Hell's Angel in het diepst van zijn gedachten, maar de keuze van merk en type motor lijkt wel degelijk samen te hangen met een persoonlijk streven naar 'sociale expressie'. Een beetje Marlon Brando-fan zal willen toeren op zo'n Triumph uit The Wild One. Wie van Jan Hanlo's poëzie houdt, kiest voor een Vincent uit de jaren '40. Daarvan had Hanlo er twee in zijn slaapkamer staan. Op een ervan verongelukte hij in 1969.


Motorziel is als titel en uitgangspunt aan Hanlo ontleend: 'Een machine heeft een ziel, zou ik later bij Jan Hanlo lezen. 'Iets waardoor de materie functioneert.' Oosterbaan laat zien hoe de functionaliteit van de motorfiets vanaf de jaren '70 plaats heeft gemaakt voor de bijzondere, sociaal-expressieve, verlangens van de berijder. Ik ben wat ik berijd. Sneller en gestroomlijnder, of juist Easy Rider? Een chopper, een off the road, een retrobike, of een slagschip met intercom? De motorfiets van functie tot fantasie.


Gelukkig laat Oosterbaan toch ook Sigmund Freud soms in zijn achteruitkijkspiegel kijken. Dan ziet hij, en horen wij, Brigitte Bardot hijgen over de trillingen uit haar Harley. Het lijkt me dat ook dan de materie functioneert.


Ed Schilders


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden