Machines die denken

De thermostaat brengt zelf het huis op temperatuur en stofzuigers gaan zonder opdracht aan het werk. Zijn machines straks net zo slim als de mens? Tussenrapport van insiders.

Beeld Boston Dynamic

Opwinding begin dit jaar toen Boston Dynamics een filmpje online zette van zijn nieuwe Atlas-robot. We zien een medewerker van dit dochterbedrijf van Google de mensachtige robot tot twee keer toe een doos uit handen slaan. Hij schuift de doos weg als Atlas zich vooroverbuigt om die op te pakken. In een ander fragment duwt de man met een kartonnen koker de kunstmens omver, die keihard voorover valt en weer opkrabbelt.

Een deel van de toeschouwers vond de demonstratie 'zielig' voor Atlas. 'Ik voelde meer medelijden met de robot dan ik onder dezelfde omstandigheden met een mens zou hebben.' Anderen filosofeerden dat ze niet graag in de schoenen zouden staan van de man van Boston Dynamics als de wereld in de toekomst - in Terminator-stijl - door machines onder de voet wordt gelopen.

Denken

Opmerkelijk: iemand die een auto een schop verkoopt, heet een vandaal. Iemand die een robot tegen de grond werkt, vinden we een sadist die zijn verdiende loon niet zal ontlopen. Maar hoe groot is de kans dat dit scenario bewaarheid wordt? Dat machines de boel overnemen? Dat ze zich dit tafereel zullen herinneren en de mensheid voor zijn wreedheid zullen straffen?

Over dit soort vragen gaat het boek What to Think About Machines That Think, in de Nederlandse editie onhandig vertaald als Machines Die Denken. Het is de dertiende in de reeks van bundels die literair agent John Brockman sinds 2002 heeft uitgebracht met overpeinzingen van bijna 200 wetenschappers, filosofen, schrijvers en journalisten over een specifieke kweste. Dit keer dus over de stand van kunstmatige intelligentie. Is he t wel zo'n schrander idee om machines net zo slim te maken als de mens?

Allereerst moeten we ons afvragen wat denken eigenlijk is, stelt de Amerikaanse classicus James J. O'Donnell. 'Kan een machine ooit in de war raken? Dromen? Zich zorgen maken? Bidden? Ik denk het niet.' In elk geval, schrijft O'Donnell, 'zal nooit iemand een machine vragen wat hij vindt van machines die denken. Tegen de tijd dat iemand die vraag stelt aan een machine, zal het geen machine meer zijn.'

Beeld thinkstock

Hoge verwachtingen

Ook John Evans, emeritus hoogleraar computerwetenschappen, is ervan overtuigd dat machines nooit kunnen denken . 'Ze zullen steeds meer interessante dingen kunnen, maar de gedachte dat we ons daarover zorgen moeten maken, of ze zelfs burgerrechten moeten toekennen, is potsierlijk. Om een machine te krijgen die kan denken, zouden we het begrip moeten bijbrengen over menselijke interactie. De robot zou het moeten begrijpen als we tegen hem zeggen 'Robot, de kinderen vonden het liedje dat je voor ze zong helemaal niks.'

Onze verwachtingen over machines die ons begrijpen zijn absurd hooggespannen, stelt Evans. Onbesuisde angstvisioenen leidden er in de vorige eeuw toe dat er geen cent subsidie ging naar onderzoek naar kunstmatige intelligentie die een virtuele mens mogelijk maakt. 'Slechts een handvol mensen werkt hier nu aan, maar ook dit keer zeggen de media dat we ons heel ongerust moeten maken.'

Beeld Boston Dynamic

De angst dat Hollywood het debat over slimme machines dicteert, spreekt uit meer bijdragen in het boek. Hoe dichter bij het vuur qua onderzoeksgebied, hoe harder de bezweringen klinken dat computers en robots nooit intelligent genoeg zullen worden om de mens te overvleugelen. 'En als de boel onverhoopt uit de hand loopt, trekken we gewoon de stekker eruit', stelt neurobioloog Leo M. Chalupa.

Schrijver en hoogleraar George Church twijfelt. 'Ik ben een machine, opgebouwd uit atomen (-) en bezit de gevaarlijke gave tot zelfprogrammeren en kan verhinderen dat anderen mijn energievoorziening afsluiten.' Waarom zouden we een machine niet kunnen leren om tegen elke prijs te voorkomen dat zijn schepper hem uitzet?

Consequenties

'Bijna alles wat we ons hebben verbeeld - alles dat natuurkundig mogelijk is en goedkoop om te produceren - hebben we tot stand gebracht. (-) Er zal belangstelling komen voor machines met een eigen wil, eentje die niet per se strookt met onze belangen', zegt de schrijver William Poundstone. 'Een machine die denkt, zal niet altijd denken op een wijze die wij graag zien', vult veiligheidsexpert Bruce Schneier aan, 'en wij zijn slecht voorbereid op de consequenties.'

Misschien. Een maand nadat Boston Dynamics de beelden van zijn 'mishandelde' androïde had prijsgegeven, meldden media dat Google zijn dochter te koop heeft gezet. Omdat het twijfelt aan een praktisch nut, heet het. Of is het angst dat er in Mountain View straks een T-800 voor de deur staat: 'Ik had toch gezegd: I'll be back?'

John Brockman (red): Machines die denken
Maven Publishing, euro 20.
Alle bijdragen zijn in het Engels te lezen op Edge.org.

Denken begint met...luisteren

Machines die denken en van ons leren - een ver-van-mijn-bed-show? Dat hadden we gedacht. Het gemiddelde huishouden wemelt van de meedenkende apparaten. Thermostaten weten wanneer we thuiskomen en zetten dan pas de verwarming hoger. Op onze computer helpen we met elke klik bedrijven als Google en Facebook ons beter te begrijpen - al gebeurt dat vooral om meer advertenties te verkopen.

Een webwinkel als Amazon leert met elke bestelling meer over zijn klanten. Maar het bedrijf wil méér. Het introduceerde in 2014 de Echo, een 23 centimeter hoge koker met een microfoon die luistert naar onze stemmen. Hij kan muziek afspelen, tijdklokken zetten en audioboeken voorlezen.

Maar hij kan ook vragen beantwoorden die we anders aan Google zouden stellen. Of aan de persoonlijke assistenten op onze smartphones, Siri op de iPhone, Google Now op Android-toestellen en Cortana op Microsofts Windows-apparaten. Zelfs onze tv luistert mee naar wat we elkaar in de huiskamer toevertrouwen. Sam-sung gaf dat vorig jaar toe nadat een website de moeite had genomen om de gebruiksvoorwaarden voor zijn smart-tv's door te nemen en daarin las dat de toestellen hun 'oren' permanent openhouden om onze wensen te horen.

Er zijn meer denkende apparaten op komst: op zijn I/O-ontwikkelaarsconferentie kondigde Google anderhalve week geleden de Home aan, een directe concurrent voor Amazons Echo. Tot nu toe kon Google je niet meer in de gaten houden als je telefoon weglegde. Met Home heeft het webbedrijf je ook op die momenten in de smiezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden