REPORTAGE

Macedoniërs willen af van hun 'dictator'

Tienduizenden Macedoniërs eisten gisteren in Skopje het vertrek van premier Gruevski. Ze hebben een tentenkamp opgeslagen, naar voorbeeld van de Maidanprotesten in Oekraïne.

Jan Hunin
Tienduizenden Macedoniërs trokken gisteren op naar het parlementsgebouw in de hoofdstad Skopje om het vertrek te eisen van de regering, die in opspraak is geraakt door een afluisterschandaal. Beeld EPA
Tienduizenden Macedoniërs trokken gisteren op naar het parlementsgebouw in de hoofdstad Skopje om het vertrek te eisen van de regering, die in opspraak is geraakt door een afluisterschandaal.Beeld EPA

Het protest tegen premier Nikola Gruevski is al een paar uur aan de gang, wanneer de 25-jarige Alexandra een snedige opmerking maakt over de politieke toestand in haar land: 'We hebben een gezegde hier in Macedonië: Als het je te veel wordt, ga dan feesten! Maar nu hebben we zelfs daar geen zin meer in.'

De lerares Duits, die moet rondkomen met 300 euro per maand, bedoelt dat haar land verworden is tot een partijstaat, een uitspraak waarmee ze nog vrij gematigd uit de hoek komt in vergelijking met de andere betogers. Luister maar eens naar Nikola Naumovski, een Macedoniër die samen met zijn etnisch Albanese vriend Zamir Mehmeti een bordje omhooghoudt waarop Gruevski een hitlersnor heeft gekregen. 'Alles wat slecht is, is op de premier van toepassing', zegt hij. 'Hij is een dictator, een gangster, die met minachting neerkijkt op zijn medeburgers. Noem mij een ministerie en ik noem je tien schandalen.'

Geen normaal land

Tienduizenden Macedoniërs kwamen gisteren naar het regeringsgebouw, een bouwwerk dat symbool kan staan voor de gammele toestand van de Macedonische democratie. Sinds het gebouw een facelift heeft gekregen, ziet het er prachtig uit, een beetje zoals het Witte Huis, maar achter het stucwerk op de gevel zit een foeilelijke constructie van staal en glas verscholen.

De betoging vormt het hoogtepunt van een campagne die in februari begon met onthullingen van afgeluisterde telefoongesprekken tussen de 44-jarige Gruevski en zijn ministers. Uit de opnames blijkt dat de regering op grote schaal haar macht misbruikt. Verkiezingen werden vervalst en met politieke tegenstanders werd op meer of minder geraffineerde manier afgerekend. 'Fuck de bewoners van het centrum van Skopje, ze stemmen toch niet op ons', kun je de premier in een van de gesprekken horen zeggen.

In een normaal land zou dat al voldoende moeten zijn om een regering ten val te brengen, maar Macedonië is geen normaal land, verduidelijken Marko Trosanovski en Jovan Bliznakovski van het onafhankelijke Institute for Democracy. 'Alle macht is al jaren geconcentreerd in de handen van Gruevski en zijn vrienden. Zijn neef is de chef van de geheime dienst, wiens zus dan weer getrouwd is met de procureur-generaal van Macedonië. En dan was Gruevski ook nog eens getuige op het huwelijk van zijn minister van Financiën.'

Volgens Troskanovski en Bliznakovski heeft die machtsconcentratie geleid tot Oekraïense en Turkse toestanden: landen, waarmee Macedonië als kandidaat-lidstaat van de Europese Unie en de NAVO niet graag vergeleken wil worden. Vanwege verkiezingsfraude boycot de linkse oppositie al twee jaar het parlement.

Gruevski was in 2006 als premier veelbelovend begonnen. Na jaren van links wanbestuur voerde zijn regering hervormingen door, die van Macedonië een westers land moesten maken. Het keerpunt vond plaats in 2008, toen Griekenland uit verzet tegen het gebruik van de naam Macedonië de toetreding van de voormalige Joegoslavische republiek tot de NAVO blokkeerde. De droom van een snel EU-lidmaatschap moest worden opgeborgen en daarmee ook de noodzaak van hervormingen. Met de rechtsstaat ging het snel bergaf en in plaats van geld te pompen in de noodlijdende economie werd geïnvesteerd in luxeprojecten. Skopje werd omgetoverd tot een soort openluchtmuseum, met gebouwen en standbeelden die het Balkanland moeten terugvoeren naar de tijd van Alexander de Grote. Zoals het regeringsgebouw illustreert, werd Macedonië een façade-democratie. Het is een pijnlijke conclusie waartegen zelfs voorstanders van de regering, zoals de politicoloog Vladimir Bozinovski, eigenlijk weinig tegenin kunnen brengen. Het enige dat hij ter verdediging van Gruevski kan aanbrengen, is dat de linkse oppositie niet veel beter is.

Alleen is die natuurlijk niet zo dom om, zoals de centrumrechtse regering, zijn eigen ministers af te luisteren en daarna de opnames in handen van haar politieke tegenstanders te laten belanden. Hoe zwaar die het imago van de regering aantasten, bleek afgelopen week nog toen de linkse oppositieleider Zoran Zaev liet horen hoe Gruevski bij zijn minister van Binnenlandse Zaken een Mercedes ter waarde van 600 duizend euro 'bestelde'. Misschien nog pijnlijker was de 'bom' die Zaev zaterdag liet ontploffen. Op het hoofdkwartier van zijn sociaaldemocratische partij liet hij de verzamelde pers een opname horen waarin de patriottisch ingestelde Gruevski onder Griekse druk bereid blijkt de naam van zijn land aan te passen tot 'Onafhankelijke Republiek van (Opper-) Macedonië'.

Die opeenvolging van onthullingen - het einde is nog niet in zicht - moeten helpen om Gruevski van de macht te verdrijven. Zaev stuurt aan op een overgangsregering die in afwachting van nieuwe verkiezingen de rechtsstaat saneert. Daarbij kan hij rekenen op de steun van het Westen. Zowel de Verenigde Staten als de Europese Unie hebben de laatste weken de druk op Gruevski opgevoerd. Sinds vorige week in het door etnische Albanezen gedomineerde noorden van Macedonië twintig doden vielen bij een operatie tegen separatisten, wordt gevreesd voor een escalatie.

Of die druk zal volstaan om Gruevski te verdrijven, valt af te wachten. Hoewel hij vorige week twee in opspraak geraakte ministers ontsloeg, plus zijn neef de veiligheidschef, heeft de conservatieve regeringsleider duidelijk gemaakt dat hij zelf niet van plan is om af te treden. Waarom zou hij ook? In het parlement beschikt zijn Interne Macedonische Revolutionaire Organisatie (VMPO) samen met een Albanese minderheidspartij over een comfortabele meerderheid. Bovendien is het met de populariteit van de premier veel minder slecht gesteld dan de betoging van zondag laat vermoeden. Met dank aan het overheidspersoneel en de door de regering gecontroleerde media, die Zaev als een landverrader afschilderen, kan hij nog op vrij veel steun rekenen. Hoeveel moet vanavond blijken, wanneer tienduizenden aanhangers van de regering in Skopje verwacht worden voor een steunbetoging.

Dat zou een heet avondje kunnen worden, want de demonstranten die zondag zijn ontslag eisten, zijn niet van plan om te vertrekken. Voor het regeringsgebouw is een tentenkamp opgeslagen, dat naar het voorbeeld van het Maidanplein in Oekraïne moet blijven staan tot de premier vertrokken is.

Naumovski, de betoger die Gruevski een hitlersnor aansmeerde: 'We hebben geen keuze. Als we hem nu laten ontsnappen, komt hij een voor een met ons afrekenen. Zo kennen we hem.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden