Maatwerk tegen de verdrukking in

Riolering een standaardproduct? Vergeet het. Bijna elke buis die De Hamer in Nijmegen maakt, past maar op één plaats. En moet zo duurzaam mogelijk worden aangebracht.

Het is nog maar een paar jaar geleden dat het woord 'betonboer' gelijk stond aan een notering in de rijkenlijst van Quote. Die tijden zijn voorbij. De afgelopen jaren wordt de sector geassocieerd met faillissementen, ontslagen en het sluiten van vestigingen. Ook vorige week waren er weer berichten over betonbedrijven die worden samengevoegd.


Een van die aankondigingen kwam van De Hamer, een bedrijf dat in Nijmegen prefab betonnen producten maakt voor de rioleringsmarkt en elders in het land tegels, banden en stenen voor bestratingen. Directeur Eric de Groot heeft besloten dochterbedrijf Monshouwer uit Waspik helemaal onder de vlag van De Hamer te brengen, meldt het persbericht. De fabriek in Waspik, waar Monshouwer speciale tegels maakt, blijft gewoon doordraaien. Maar de ondersteunende afdelingen van administratie en verkoop zijn onder de vlag van De Hamer gekomen.


Vorig jaar had De Groot, die sinds twee jaar de scepter zwaait, al besloten de rioleringfabriek in Alphen aan den Rijn te sluiten. En begin dit jaar werd bekend dat de BTE-groep, een paraplu aan betonbedrijven waar De Hamer onder valt, wordt overgenomen door bouwbedrijf Adriaan van Erk van de eigenzinnige Brabantse multimiljonair Jos van Erk. De vorige eigenaar had onvoldoende geld om alle reorganisaties te betalen die nodig zijn nu de BTE-groep aan een nieuwe werkelijkheid moet wennen: een Nederland waarin de vinexwijken niet meer als paddestoelen uit de grond schieten.


Een economische dip dwingt De Hamer nu tot inkrimpen, maar een vergelijkbare recessie schiep 75 jaar geleden de omstandigheden waarin het bedrijf kon ontstaan. Halverwege de jaren dertig besloot de regering de werkgelegenheid te stimuleren door het Maas-Waalkanaal aan te leggen. Toen de heer G.A. van Gent de bergen zand en grind langs de geul almaar zag groeien, wist hij wat hem te doen stond: de twee belangrijke ingrediënten voor beton waren binnen handbereik, alleen het cement moest hij nog uit Limburg aanvoeren.


Langs het kanaal maakte De Hamer aanvankelijk vooral betonnen straattegels. Onder een hels kabaal stonden de werknemers klappen te geven op het nog vloeibare beton. Negen tikken per tegel. Zo werden de kleine luchtbelletjes uit het beton geperst; eenmaal opgedroogd is de tegel veel minder poreus en dus steviger. Vandaar ook de naam: De Hamer.


Inmiddels klinkt in de loodsen aan het Maas-Waalkanaal, waar alleen nog maar rioleringsproducten worden gebouwd, allang geen oorverdovend lawaai meer. 'Met een chemische stof kunnen we er tegenwoordig in de meeste productieprocessen voor zorgen dat lucht uit het beton verdwijnt', zegt Eric de Groot, terwijl her en der medewerkers de mallen en machines schoonmaken. Het is daags voor de drieweekse zomerstop.


Riolering lijkt een standaardproduct: lange buizen die achter elkaar moeten worden gelegd. Maar schijn bedriegt. Het aanleggen van een rioolsysteem is vaak veel te complex voor eenheidsmaten, zegt De Groot. 'Het riool moet precies aansluiten op het stratenplan. Daarnaast moet er altijd een licht verval in zitten, zodat alles uit de afvoer naar het laagste punt stroomt. Vaak liggen de putten diep onder de grond en lozen kleinere buizen onder ingewikkelde hoeken op het riool.' Intussen ligt de grond ook nog eens vol met leidingen voor water, gas, internet en elektriciteit die moeten worden omzeild.


'In sommige putten moeten ook nog apparaten worden geïnstalleerd.' De Groot wijst op een pomp die in een betonnen bak is gemonteerd. In een andere put is weer een speciaal patroon uitgehouwen zodat twee samenkomende stromen zonder al te veel vreemde kolken samen vloeien.


Voor de meeste buizen, die elders op het terrein hoog liggen opgetast, geldt hetzelfde. Bijna elke buis is specifiek voor één plan gebouwd. Lengte, diameter of speciale vorm, water doorlatend of niet, met of zonder wapening. Allemaal maatwerk.


Er zit nog genoeg toekomst in de rioleringen, daarvan is Eric de Groot overtuigd. 'Een riool gaat ongeveer vijftig tot honderd jaar mee, dus overal in Nederland moeten de komende jaren weer nieuwe riolen worden aangelegd. En hoewel er concurrentie is van onder meer pvc-buizen blijft de betonnen rioolbuis een geliefd product.'


Maar feit is dus wel dat er voorlopig minder vraag is uit nieuwbouw en dat de concurrentie tussen betonbedrijven moordend is. De Groot heeft er met instemming van de eigenaar voor gekozen niet mee te doen in een race om de laagste prijs, door veel te produceren. Het is een ongenoegen dat breed leeft binnen de bouwwereld. Ontevredenheid over sterk gereguleerde aanbestedingen waarbij het voornamelijk draait om de laagste prijs voor een door de opdrachtgever tot in de kleinste details opgesteld bestek. Het is vaak een proces waarin bouwpartners elkaar zo veel mogelijk proberen uit te knijpen en het resultaat vaak beter had kunnen zijn.


'Dat werkt niet', vindt De Groot. 'Wij zoeken nu aannemers die dat ook zo zien en met wie we gedurende het bouwproces samen de beste, duurzaamste oplossingen vinden.' Voorlopig verloopt nog maar 10 procent van zijn opdrachten langs die weg. Dat aandeel moet groter worden.


Intussen is de directeur hard bezig om de winstgevendheid te vergroten door de organisatie meer 'lean' te maken. Alle medewerkers heeft hij gevraagd: hoe kunnen jullie per dag 1 euro besparen? Het leverde al een flink aantal verbeteringen op, zegt hij in de werkloods. Zo staat elk onderdeel netjes op een vaste plek, zodat medewerkers dagelijks minder tijd kwijt zijn aan zoeken.


'Of kijk naar deze grote metalen vloer.' In de loods waar de allergrootste putten worden gebouwd, tikt De Groot op een stalen plaat met de oppervlakte van een balzaal. 'Tot voor kort werden die enorme putten hier, tot wel 50 ton, allemaal op de betonnen ondergrond gebouwd. Met een getimmerde bekisting. Maar metaal is veel sneller schoon te maken, en we kunnen met magneten werken, in plaats van al dat timmerwerk. Dat hebben de mannen zelf bedacht. Geweldig, toch?'


Ook aan zijn klanten en leveranciers legt De Groot het kaartje van de lean-principes voor, dat hij altijd in zijn achterzak heeft. 'Hoe kunnen wij minder verspillen in ons onderling contact, vraag ik ze dan?' Daardoor lost de man die een paar keer per dag het zand komt brengen nu zelf zijn lading met de bulldozer van De Hamer. 'In het verleden moest hij vaak wachten voordat onze medewerker klaar was met een ander klusje. Dit scheelt zowel hem als ons tijd.'


En in dat lean-programma past dus ook de beslissing om de fabriek uit Waspik niet meer als apart bedrijf overeind te houden. 'Het zijn kleine beetjes, maar die tellen samen op tot grote besparingen', zegt De Groot. En het lijkt zijn vruchten af te werpen. 'Ik verwacht dat we dit jaar zwarte cijfers zullen schrijven.'


Bedrijf De Hamer


Waar Nijmegen


Sinds 1938


Aantal werknemers 150


Jaaromzet ruim 30 miljoen euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.