Maartje Wortel

Maartje Wortel toont zich een eigenzinnig auteur vol zelfvertrouwen stralen in haar tweede roman.

Maartje Wortel: IJstijd

****


De Bezige Bij; 234 pagina's; euro 17,90.


Over zelfplagiaat gesproken: 'Dit is jouw huis', schrijft Maartje Wortel (1982), waarmee ze in haar derde boek, IJstijd, verwijst naar de titel van haar debuut, een bundeling korte verhalen uit 2009. Kijken we naar de naam van de verteller in Wortels nieuwste, James Dillard, dan ziet ook die eruit als een déjà lu.


Dillard vertolkte een bijrol in de roman Half mens (2011). Hij viel op door zijn grofgebektheid. In IJstijd is het een ander type, een schrijver. Dat wil zeggen, een aspirant. Dillard heeft nooit een letter gepubliceerd, toch wordt hij benaderd door ene Monica die redacteur is bij een literaire uitgeverij. Zij vraagt hem een boek te schrijven. Wanneer zij hem op de uitgeverij ontvangt, zegt ze: 'Dit is jouw huis'.


In de literatuur gelden andere mores dan in de wetenschap. Zelfplagiaat suggereert samenhang in een oeuvre. Lezers zijn er dol op, door het feest der herkenning. Maar het eigenaardige is hier dat de schrijfster die suggestie van samenhang doelbewust ondermijnt door dezelfde naam voor een karaktertechnisch ander personage te gebruiken. Zulke dwarsigheid is zeldzaam, vandaag de dag.


IJstijd bevat meer kritische noties. Dat James wordt benaderd door Monica, zonder dat hij over een schrijverscurriculum beschikt. Of dat Monica behoorlijk wat sturing wil hebben in hoe James zijn verhaal moet afwikkelen. En ook hoe zij verhardt, nadat is gebleken dat hij niet de schrijver is die zij in hem meende te zien.


Verder lezen we kanttekeningen bij het korte verhaal: 'Zo begin je omdat je na het schrijven van een goed kort verhaal hebt laten zien dat je het kunt, schrijven. Het is de hoogste kunst.' En we ontdekken tot onze vreugdevolle verrassing dat ook romanpersonages hun bedenkingen hebben bij een waarderingssysteem van sterren of ballen in een recensie.


Al deze frisse eigenzinnigheid ligt ingebed in het verhaal van een mislukte liefde. Sinds zijn 19de woont James in hotels. Omdat zijn steenrijke moeder vond dat hij oud genoeg was om op zichzelf te wonen, zette zij hem af voor de deur van een Amsterdams viersterrenlogement. Dat is niet alleen een grappige vondst (zei iemand Arnon Grunberg), maar zegt ook iets over hoe deze moeder het begrip zelfstandigheid definieert.


Ook voor vader is een niet ongeestige rol weggelegd. Hij woont in bij opa, ergens in het Gooi, waar ze aan oorlog denken en zich bezighouden met wapens en de jacht. Dergelijke details kleuren het verhaal met een mengeling van grimmigheid en lichtvoetigheid.


In sterkere mate ligt dat aan Wortels schrijftrant; geen zin die sputtert of het moet met reden zijn. Mededogen voor haar hulpeloze personage weet ze op te roepen door een maf soort herhaling: 'Ik gooi mijn tweede peuk op de grond en ik zeg dat het een vergissing is. 'Het is een vergissing', zeg ik.' Dit is lef. Dit schrijven blaakt van zelfvertrouwen. Hier is iemand aan het werk die weet wat ze doet.


Wanneer James verkering krijgt met de anorectische Marie, is hij zielsgelukkig. Ze verhuizen naar een Zweeds eiland, maar daar loopt het binnen twee maanden mis. Terug in Nederland treurt James om zijn geliefde. Hij laat zich troosten door een schrijver; niet figuurlijk, door hem te lezen, maar door seks met hem te hebben. Dat het gaat om Chuck Palahniuk, auteur van onder meer de roman Fight Club, lijkt slechts bijzaak. Genoeg ingrediënten voor een loden schrijversroman, toch is IJstijd dat niet. Eerder ongrijpbaar. En leerzaam ook: 'Eén ding blijft hetzelfde: ik voel me dichtbij en buitengesloten op hetzelfde moment dat ik lees. '

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.