journalist van het jaar

Maarten Keulemans over boze lezers: ‘Zet vaccinatieweigeraars niet weg als saboteurs’

Hij is door vaktijdschrift Villamedia uitgeroepen tot Journalist van het Jaar voor zijn coronaverslaggeving. Hoe gaat Maarten Keulemans, wetenschapsjournalist van de Volkskrant, te werk? En is hij kritisch genoeg?

Niels Waarlo
Maarten Keulemans: ‘Mijn opvatting is nou juist: wetenschapsjournalistiek is géén wetenschapscommunicatie.’ Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle
Maarten Keulemans: ‘Mijn opvatting is nou juist: wetenschapsjournalistiek is géén wetenschapscommunicatie.’Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle

‘Als wetenschapsjournalist werkte hij in het verleden wellicht wat in de schaduw, inmiddels staat hij in het volle licht’, schrijft de jury. Wat onderscheidt jou van andere journalisten?

‘Dat de Volkskrant een wetenschapsredactie heeft, bleek bij deze pandemie ineens heel belangrijk. We hadden al goede contacten met wetenschappers, zelf schrijf ik al twintig jaar over virussen en ik schrik niet meer van ingewikkelde woorden in medische tijdschriften. Ik vind het geweldig dat ik journalist van het jaar ben geworden, maar dat kan alleen omdat de Volkskrant journalisten het vertrouwen en de ruimte geeft om dit soort expertise op te doen.

‘Het geheim van de smid is wel een beetje dat ik de laatste twee jaar bijna alleen over corona heb geschreven. Dat scheelt veel tijd: ik zit er goed in en weet wie ik moet bellen. Maar ik zit ook gewoon tot diep in de nacht de laatste onderzoeken te lezen, dat wel. Vanaf het moment dat duidelijk werd hoe serieus deze virusuitbraak was, ben ik in een adrenalinestand geschoten waar ik niet echt meer ben uitgekomen. Ook omdat ik het gewoon leuk vind, hè. Het zijn bijzondere tijden, al duren ze wat langer dan verwacht.’

Je kreeg afgelopen twee jaar ook verwijten: je zou niet kritisch genoeg zijn op de gevestigde wetenschap, specifiek het OMT en het RIVM. Zit daar wat in?

‘Ik vind van niet. Ik ben juist iemand die heel kritisch is, die alles nazoekt, dat was voor de coronacrisis al zo. Een van de laatste stukken die ik voor de pandemie schreef, was nota bene een artikel waarin ik een RIVM-onderzoek affakkelde. Het ging erover dat je moeilijker in slaap zou komen door het blauwe licht van de telefoon, op die conclusie bleek van alles af te dingen.

‘Maar op grote lijnen heeft de gevestigde wetenschap gewoon gelijk gehad over het coronavirus en hoe het zich gedraagt. Ik heb net een reconstructie gemaakt over de vraag: moesten wij in december echt in lockdown, of heeft het RIVM omikron overdreven? Daarvoor bekeek ik welke cijfers en studies er indertijd beschikbaar waren en sprak ik veel betrokkenen, soms off the record, onder wie mensen die zeer kritisch zijn op het RIVM.

‘Uiteindelijk kan ik toch echt niks anders dan vaststellen dat het op basis van de kennis van toen best begrijpelijk was dat we in lockdown gingen, zeker omdat Nederland laat begon met boosteren en de ziekenhuizen hier voller lagen dan in omringende landen. Mensen zullen vast weer zeggen dat ik in de zak zit van het RIVM. Ik word er weleens moe van.’

Is jouw rol als wetenschapsjournalist misschien ook een andere dan die van de onderzoeksjournalist die het als zijn primaire taak ziet om de macht te controleren?

‘Ik zie echt niet zo’n groot verschil. Mijn opvatting is nou juist: wetenschapsjournalistiek is géén wetenschapscommunicatie. Ik geef niet simpelweg door wat wetenschappers mij vertellen, ik probeer zelf cijfers na te rekenen, claims te checken en de vervelende vragen te stellen. U zegt dit nou wel, maar in dit onderzoek staat toch iets anders?

‘Schrijf ik iets over het RIVM of het OMT, dan probeer ik ook altijd een wetenschapper te bellen die er niet bij betrokken is. De buitenwereld denkt soms dat de wetenschap één pot nat is, maar dat is niet zo: wetenschappers kijken allemaal met een kritische blik naar elkaar.’

Heb je zelf nieuwe dingen geleerd over je vak als journalist, de laatste twee jaar?

‘Eens te meer besefte ik hoe belangrijk het is om naast de mensen te staan en te schrijven over hun vragen. Wij journalisten hebben nog weleens de neiging om te zeggen: dit weten de lezers nou wel, daar hebben we vorige maand nog een stuk over gehad. Maar ik merk dat het onwijs wordt gewaardeerd als ik dingen heel laagdrempelig uitleg. Je kunt er niet van uitgaan dat iedereen inmiddels weet wat antistoffen zijn.’

De jury prijst dat je je ‘niet opsluit in een ivoren toren’ en met iedereen het gesprek aangaat. Je zoekt op Twitter de discussie op en schoof aan bij het coronasceptische discussieplatform Café Weltschmerz. Waarom vind je dit belangrijk?

‘Er is veel polarisatie, mensen vallen elkaar op hoge toon aan. Ik vind het belangrijk om in te gaan op de vragen die er leven. Het helpt dat ik makkelijk door emoties heen prik: ik ben niet meteen beledigd als mensen mij voor hoer van de farmaceutische industrie uitmaken, of zoiets. Laatst deed iemand heel vervelend op Twitter, toen heb ik hem een persoonlijk berichtje gestuurd en ontstond er een fijn gesprek.

‘Hij gaf aan dat zijn leven in puin lag door de coronamaatregelen en dat hij vreesde dat ze nooit meer zouden verdwijnen. Ik heb gezegd dat ik zijn zorgen wel snap, dat ik ook zat mensen in mijn directe omgeving heb die het moeilijk hebben. Toen hij merkte dat ik hem serieus nam, draaide hij bij en veranderde zijn toon.

‘Er wordt te gemakkelijk over de zorgen van mensen heen gestapt, met name door de politiek. Je moet mensen die twijfelen over vaccinatie meenemen, niet wegzetten als saboteurs van de samenleving. Een van de mooiste initiatieven vind ik de Rotterdamse artsen die de markt op gaan en gaan praten met mensen met een migratieachtergrond over hun vaccinatietwijfels.

‘Journalisten hebben vaak de neiging om niet het achterste van hun tong te laten zien op Twitter: je moet je afstandelijk opstellen. Terwijl je juist op sociale media kunt laten zien dat je ook een mens bent.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden