Maarten doen

In de film 'Twee Levens' schetst Fifi Visser een beeld van haar ouders, die al 25 jaar op zoek zijn naar haar in Chili verdwenen broer Maarten.

Maarten Melle Visser was 18 jaar oud toen hij door Zuid-Amerika ging reizen. Op 12 december 1985, tijdens een wandeling op een vulkaan in Chili, werd hij voor het laatst gezien. Sindsdien brengen zijn ouders Paulus en Loes Visser elk jaar de maand december door in het land dat ten tijde van de vermissing nog onder het militaire regime van generaal Pinochet gebukt ging. Al 25 jaar praten ze er met de plaatselijke bevolking, hangen ze posters op en geven ze interviews aan lokale radio- en televisiestations. In de hoop dat aan hen gedacht wordt, mocht er ooit iets worden gevonden. Filmmaakster Fifi Visser (43) maakte met de documentaire Twee Levens een integer en indringend portret van haar ouders.


Je laat zien hoe je ouders met de vermissing van je broer omgaan. Hoe was het voor jou om deze film te maken?

'Ik was 16 toen Maarten verdween. De eerste maanden erna waren heel onwerkelijk. Iedere ochtend dacht ik: vandaag gaan ze hem vinden. Dat bracht een enorme spanning, als een elastiek dat telkens opnieuw gespannen wordt. Naarmate de tijd verstrijkt, gaat de rek eruit. Dan word je murw. Tijdens het maken van de film kwam ik opeens weer in die beginperiode terecht. Ik zag de brieven die Maarten had gestuurd, er waren oude Super 8-beelden van een van de eerste keren dat mijn ouders naar Chili gingen. En ik vond cassettebandjes waarop wij de telefoongesprekken met ingeschakelde paragnosten opnamen wanneer mijn ouders in Chili zaten. We hadden een cassetterecorder bij de telefoon staan en daarmee zijn ook veel gesprekken opgenomen die wij met onze ouders hadden als zij in december weg waren. Het was heftig om dat opnieuw te beleven.'


Wanneer besloot je de film te gaan maken?

'Ik maakte radiodocumentaires en heb nooit gedacht: dit verhaal ga ik gebruiken. Daarvoor was het te persoonlijk. Een paar jaar geleden was het moment opeens daar. Mijn ouders waren benaderd door een Chileen die een film wilde maken over vermissingen. Zij wilden graag meewerken, maar vonden het een beetje een vage man. Uiteindelijk hebben ze het afgezegd. Ik heb gevraagd of ze wilden dat ik het zou doen. Toen bleek dat ze me dat al heel lang hadden willen vragen, maar het nooit hadden gedurfd.'


Heb je de film uitsluitend voor hen gemaakt?

'Mijn doel was een goede, mooie film te maken. Het werd mij al erg snel duidelijk dat het geen particuliere vertelling moest worden. Dat mijn ouders er blij mee zijn, is fijn want anders had ik er een rotgevoel aan overgehouden. Maar het uitgangspunt is nooit geweest hen tevreden te stellen.'


Je hebt nog een oudere zus en broer, hoe was het voor jullie de zoektocht van jullie ouders al die jaren mee te maken?

'Voor ons was het vanzelfsprekend. Mijn ouders 'deden Maarten'. Wij maakten onze school af en gingen het huis uit om te gaan studeren. Wij konden ons op ons eigen leven richten. Dat was heel prettig. Pas na het maken van de film heb ik me gerealiseerd dat we niet alleen Maarten, maar ook onze ouders indertijd een beetje zijn kwijtgeraakt. Mijn vader zegt dat mooi in de film: ons leven is voor een deel stil komen te staan. Destijds heb ik dat niet op die manier ervaren. Wij dachten ook nooit: hou nou eens op over Maarten en denk eens aan je andere kinderen.'


Je moeder zegt in de film dat ze eigenlijk niet wil weten wat er met Maarten is gebeurd. Het lijkt alsof zij hem niet wil vinden en de zoektocht op zich als rouwverwerking dient.

'Ze weigert inderdaad na te denken over de details van zijn dood. Tegelijkertijd kan mijn moeder niet leven met het idee dat ze Maarten nooit zal vinden. Al meer dan 25 jaar kropt ze alle emoties op. Het afschuwelijke van een vermissing is dat het nooit ophoudt. Het vreet mijn ouders echt op.'


Je vader lijkt zich meer te kunnen verzoenen met de situatie dan je moeder.

'Mijn vader weet dat mijn moeder toch wel zal zeggen: we gaan weer naar Chili. Omdat zij zo'n drijvende kracht is, kan hij wat gas terugnemen. Het zijn communicerende vaten. Als mijn moeder er minder energie in zou steken, zou mijn vader waarschijnlijk anders reageren dan hij nu doet. Ze beleven het gemis ieder op hun eigen manier, maar hebben tegelijkertijd veel respect voor elkaar. Dat vond ik ontroerend om te zien. Dat ze zo'n goed huwelijk hadden, wist ik eigenlijk niet.'


Dat heeft de film jou gebracht?

'Ik vond het aandoenlijk om mijn ouders zo samen te zien. En we hebben bijzondere gesprekken gevoerd tijdens filmen. Gesprekken die anders nooit zouden hebben plaatsgehad. Het is op de een of andere manier veel makkelijker om moeilijke vragen te stellen en die te beantwoorden als er een camera bij is.'


Wat vonden je ouders van het resultaat?

'Ze ontkennen het nu, maar zeiden in eerste instantie: het is precies zoals het is. Zou iemand daar wat aan vinden? Mijn ouders zien allang niet meer dat je hun situatie niet hoeft uit te vergroten om het intense drama te laten zien. Voor hen is het gewoon hun leven. Inmiddels hebben ze de film wel driehonderd keer gezien. Ze zijn er erg blij mee. Het is ook fijn dat anderen nu kunnen zien wat ze jaar in jaar uit in Chili doen.'


De reizen gaan gewoon door?

'Ze zijn alweer aan het boeken. Ze hebben een nieuwe missie: ervoor zorgen dat de film in Chili wordt vertoond. Bovendien zijn er onlangs in Chili vier militairen en vier politieagenten in staat van beschuldiging gesteld in verband met de verdwijning van Boris Weisfeiler, een Amerikaanse Rus die in dezelfde periode in hetzelfde gebied is verdwenen. Zo zijn er elke keer weer dingen die wat hoop geven.'


Twee Levens, vanavond om 23.40 uur, Nederland 2 (Ikon)


Twee Levens is de eerste onafhankelijke documentairefilm van Fifi Visser (43). Eerder werkte Visser als programmamaker voor Radio Noord-Holland en als radiodocumentairemaker voor het programma Damokles (KRO). Momenteel is Visser bezig met de voorbereidingen voor haar volgende film. Werktitel: Paradijs Glaswater.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden