Maar wie vertelt het Anouchka ?

Niemand zegt het hardop, maar ruim een jaar na haar aantreden is het vertrouwen in Tweede Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg diep weggezakt. Zeker acht fracties zitten met haar in de maag, blijkt uit een rondgang.

'De huidige toestand rond de Kamervoor-zitter moet worden doorbroken', zegt een fractievoorzitter. 'Ik zie een lijdensproces, een zichzelf versterkend probleem. Iedere fractieleider zit hiermee, de Kamervoorzitter zelf niet het minst.'


Een tweede fractievoorzitter zegt: 'Deze functie is een maatje te groot voor haar. Als het kabinet valt, is dit probleem ook opgelost. Maar als het kabinet nog drie jaar blijft zitten? Dan blijft zij ook, dat is echt te lang. Dat is niet in het belang van de politiek.'


Een derde fractievoorzitter: 'Onze fractie zal niet het initiatief nemen haar af te zetten, maar ze is totaal ongeschikt. Eerst werd ik boos op haar, nu heb ik medelijden.'


En zo is het hoge woord eruit: er smeult iets in de Tweede Kamer. Ruim een jaar na haar aantreden is er nog altijd weinig vertrouwen in het gezag en functioneren van voorzitter Anouchka van Miltenburg. Het VVD-Kamerlid is haar moeizame start ook na de zomer niet te boven gekomen. Zeker acht fracties zitten met haar in de maag, zo blijkt uit een rondgang van de Volkskrant langs de fractievoorzitters.


Over het daardoor ontstane probleem wordt alleen hoogst besmuikt en in hermetisch afgesloten achterkamers gesproken. Geen fractievoorzitter wil zich profileren met een kwestie die buiten de kaasstolp weinigen raakt. Niemand ook die vandaag zal bevestigen dat hij met de Volkskrant heeft gesproken. Alsof ze niets belangrijkers te doen hebben dan een kwetsbare voorzitter afserveren!


Sommigen zoeken binnenskamers naar een oplossing, maar krijgen anderen nog niet mee. Een Kamervoorzitter is nou eenmaal geen minister, die naar believen door een Kamermeerderheid kan worden weggestuurd. Vandaar dat fractievoorzitters van naam en faam niet herkenbaar geciteerd willen worden. Maar allemaal zeggen zij dat de kritiek te fundamenteel is om niet te benoemen.


Een reeks incidenten

Voor de zomer was er dat ene incident dat alle journaals haalde: Van Miltenburg liep huilend de Kamer uit omdat CDA-leider Sybrand Buma haar 'sturend optreden' verweet. De Kamervoorzitter verscheen dagen later, nog steeds boos, in de talkshow van Eva Jinek: 'Dat moet hij niet nóg een keer doen.' Het deed haar gezag geen goed, maar Kamerleden die zich herinneren dat ook de vorige gevierde voorzitter Gerdi Verbeet een moeizame start had, hoopten dat Van Miltenburg na de zomer fris en energiek haar reputatie zou herstellen.


Dat is niet gebeurd. De reeks incidenten is lang en kan wekelijks worden aangevuld. Een paar voorbeelden. Van Miltenburg neemt het na de zomer niet op voor haar plaatvervangend voorzitter Khadija Arib als PVV-leider Wilders twittert: 'Het zal nooit wennen. Een Marokkaanse met de Koran voor haar neus in de Nederlandse Tweede Kamer.' Van Miltenburg zwijgt.


Daarentegen blijkt Van Miltenburg wel bereid op verzoek van de PVV de Koran van de tafel voor de Kamervoorzitter te halen. De hele Kamer duikt er bovenop. Van Miltenburg ziet er kennelijk geen politieke dimensie in: 'Mijn opmerking was bedoeld als opruimactie. U hebt allen laten merken dat u dat niet op die manier ziet.'


Maar belangrijker nog vinden de fractieleiders de dagelijkse orde in de Tweede Kamer. In november pakt het GroenLinks-Kamerlid Liesbeth van Tongeren de VVD aan, die volgens haar 'een frontale aanval op de natuur' opent. VVD-Kamerlid Ton Elias wordt afgehamerd als hij dit typeert als 'een stompzinnige karikatuur'. Van Miltenburg: 'Laten we het gezellig en netjes houden.'


Maar bij de Algemene Politieke Beschouwingen tolereert Van Miltenburg wel dat Wilders D66-leider Pechtold een 'heel klein zielig, miezerig mannetje' noemt. Een fractievoorzitter: 'Dat mag wel! Maar als een collega 'minister Asscher' zegt in plaats van 'de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid', dan wordt hij afgehamerd.' Een fractieleider: 'Op zulke momenten haalt ze de angel er niet uit, maar treft ze precies de verkeerde toon.'


Een reeks gespannen momenten tussen Kamerleden en hun voorzitter, resulteert op donderdag 5 december in een demonstratie van ongenoegen. Als Van Miltenburg een woordenwisseling tussen VVD-voorman Halbe Zijlstra en GroenLinks-leider Bram van Ojik afhamert terwijl nog lang niet duidelijk is wat zij elkaar willen zeggen, valt even een ongemakkelijke stilte in de nationale vergaderzaal. Dan staat D66-leider Pechtold op. Hij wil weten wat Zijlstra bedoelt. En hij wil dat Van Miltenburg het debat niet smoort. Van Ojik valt hem bij: 'Als ik de heer Zijlstra wil antwoorden, mag dat niet.'


En dan stijgt het geluid van massaal geroffel op uit de Kamerbankjes. Geroffel. Dat is, in het kalme parlement, zo'n beetje de hoogste uiting van instemming. Vooral bedoeld om de eigen partijleider te steunen als die een tegenstander van katoen heeft gegeven. Maar zowat de hele Tweede Kamer die roffelt in protest tegen een ingreep van de eigen Kamervoorzitter - dat is een zeldzame gebeurtenis. Diezelfde middag gebeurt het nog een keer.


Een fractieleider van een van de 'roffelende' partijen legt even later uit waarom: 'Dit was een moment waarop ze haar gezag had kunnen vestigen. Het tegenovergestelde gebeurde. Dat onmiddellijke geroffel op de Kamerbankjes verraadt een latent ongenoegen van de hele Kamer over de manier waarop er leiding wordt gegeven.'


Gebrek aan gezag

De een na de andere fractievoorzitter schaart zich bij de drie critici uit het begin van dit stuk. Een vierde zegt: 'De politiek ontbeert al gezag. Dan is het pijnlijk dat je met deze Kamervoorzitter geen punten scoort maar verliest.'


Ze heeft een totaal gebrek aan gezag, zeggen de meeste gesprekspartners. 'Als je dat mist, dan ga je in de overdrive: ze kan heel steil, quasi-kordaat reageren', zegt een vijfde fractievoorzitter. 'Ze grijpt zich vast aan regeltjes. Een goede voorzitter heeft dat niet nodig, die heeft gezag. Die slaat toe in het debat en zit negen van tien keer goed. Die ene keer wordt je dan vergeven. Maar hier is het andersom.'


Een zesde fractievoorzitter zegt: 'Het minste wat je van een Kamervoorzitter mag verwachten, is dat ze in staat is adequaat te reageren op onverwachte momenten. Het moment nadert dat het geduld op is.'


In het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer, het presidium waarin vrijwel alle partijen zijn vertegenwoordigd, is de situatie intussen hoogst gespannen. Een lid van het presidium: 'Ik heb medelijden met haar, het is een kind in de grote wereld. Bij ieder incident wordt het probleem groter. Het krijgt voor haar onbeheersbare proporties. Het is één grote kramp. Er zit geen enkele ontwikkeling in. Verbeet kwam wel van de grond. Voor mij is het onvoorstelbaar dat Van Miltenburg nog een goede Kamervoorzitter wordt.' Een ander lid van het presidium belt vanaf een vaste lijn buiten het Kamergebouw en meldt: 'Van Miltenburg laat onderzoeken of ze de rijksrecherche kan inschakelen als er weer uit het presidium wordt gelekt.'


Kamerleden die in het presidium zitten, mogen over de beraadslagingen inmiddels geen verslag meer doen aan hun fracties, zelfs niet aan hun fractievoorzitter. Alleen hun plaatsvervanger mogen ze informeren. Om die reden heeft D66-leider Pechtold zich onlangs laten benoemen tot vervanger van D66-Kamerlid Stientje van Veldhoven. Zo hoort hij wat er speelt.


Er zijn VVD-Kamerleden die zeggen dat ze hier al bang voor waren. Van Miltenburg werd geen kandidaat-Kamervoorzitter vanwege haar populariteit, maar omdat toenmalig fractieleider Stef Blok de fractie een zwaar stemadvies gaf. Toen in september 2012 duidelijk werd dat Van Miltenburg - de vicefractievoorzitter van de VVD tijdens Rutte I - zich met de steun van Blok kandideerde voor de hoge post, kwam zo'n tien VVD-Kamerleden bijeen op de werkkamer van collega Cora van Nieuwenhuizen, bevestigen aanwezigen. Ze stonden op het punt Noord-Koreaanse vlaggetjes te bestellen. Om die bij wijze van protest bij de fractievergadering voor zich op tafel te zetten als er moest worden gestemd. Dat Van Miltenburg werd beloond voor haar dwingende stijl achter Blok zette kwaad bloed.


Die bestelling ging niet door. Haar tegenstanders brachten uit protest wel een stem uit op Ton Elias, die er 18 kreeg. De meeste nieuwe VVD-Kamerleden, niet gehinderd door enige kennis, volgden het advies van Blok. Zo werd zij de kandidaat van de grootste partij en Kamervoorzitter.


Zal zij dat nog lang blijven? Een lid van het presidium wijst nog eens naar de profielschets die de Kamer vorig jaar opstelde en leest de criteria voor: 'Een groot draagvlak hebben in de Kamer en steun en vertrouwen genieten. Kennis van het Reglement van Orde. Gezaghebbend kunnen optreden.'


Reactie Van Miltenburg

Anouchka van Miltenburg wilde tegenover de Volkskrant slechts summier reageren op de uitlatingen van haar collega's. Zij had liever gezien dat zij de kritiek binnenskamers hadden gehouden. 'Ik zou de media niet kiezen als platform voor dit soort onderwerpen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden