Maar weinigen kunnen man-met-hoedje zijn

Han Lips, tv-recensent van Het Parool, keek naar de nieuwe tv-show van André van Duin en zag tot zijn leedwezen dat het niet goed was....

JOOST ZWAGERMAN

Ach ja, de hoedjes... Het is weinigen gegeven om man-met-hoedje te kunnen zijn. Het hoedje maakt van de man namelijk een meneertje, en niet iedere man is in staat een meneertje te zijn. Op zijn best is André van Duin een zuiver specimen van de man-met-hoedje, zelfs al droeg hij als meneer De Bok, zijn meest glorieuze man-met-hoedje-creatie, een alpino.

De combinatie van man en hoedje luistert nauw. Alleen mannen die zónder hoedje al beschikken over zelfspot kunnen het gewicht van het hoedje dragen. Een gewone man is vaak chagrijnig, de man-met-hoedje is sikkeneurig - een essentieel verschil. Aart Staartjes is in Sesamstraat als meneer Aart een schoolvoorbeeld van man-met-hoedje. Dankzij het hoedje en het bijbehorende geveinsde ponteneur omvat meneer Aart het hele spectrum van het meneertjesschap. Meneer Aart sikkeneurt als de beste, hij kan pruttelend mopperen en zet de samengeknepen mond continu in een grimas van potsierlijke verzuurdheid.

De man-met-hoedje is de aimabele mopperkont zonder wie klein leed en tegenslag veel minder drama en diepte zou hebben. Maar je moet monter in het leven staan om adequaat een man-met-hoedje te kunnen spelen. Wie zónder hoedje kankert en zijn rancune uitvent, wordt zelfs na de meest spectaculaire verkleedpartij nooit een man-met-hoedje. Gerard Cox heeft in de serie Toen was geluk heel gewoon nu al seizoenen lang een hoedje op, maar het mag niet baten. We blijven gewoon Gerard Cox zien die verwoede maar vergeefse pogingen doet om zijn oververhitte verongelijktheid te maskeren, omdat zijn rol als sappelende postbode een beminnelijke nurksheid vereist. Maar een kwaaie pier wordt door een hoedje niet ineens een goeie sul.

Godfather van de man-met-hoedje is vanzelfsprekend Toon Hermans. Die is zó vertrouwd geraakt met het hoedje dat hij het niet eens meer op hoeft te zetten.

Anderen hebben om begrijpelijke maar jammerlijke redenen niet altijd meer zin om het hoedje te dragen, met alle vervelende gevolgen van dien. Behalve André van Duin roept ook Wim de Bie tegenwoordig de vraag op waar de hoedjes zijn. De Bie-zonder-hoedje mist het bevrijdende masker van de karikatuur. Uit vrees om zonder Kees van Kooten te worden versleten voor een hamerende dominee onderdrukt De Bie de meneer Foppe in zichzelf, terwijl zijn curieuze debating show er juist bij gebaat zou zijn meneertjes als Foppe alsnog en opnieuw te laten ontbolsteren.

Buiten het territorium van de komiek is het hoedje een perfecte lakmoesproef om vast te stellen of iemand deugt. De man wiens kop geen hoedje verdraagt, hoeft niet te rekenen op onze clementie. Philip Freriks en Harmen Siezen zijn meneren maar heren kunnen buiten werktijd best een hoedje opzetten. Wim Kok met hoedje is voorstelbaar, Bolkestein niet. Bolkestein zou met een hoedje op een bijna surrealitische aanblik bieden, alsof er ineens een makreel of iets anders onwelriekends op zijn hoofd is terechtgekomen.

Familie van de man-met-hoedje is de jongen-met-petje. De jongen-met-petje hoeft niet per se jong te zijn, al is het wel mooi meegenomen. De al vroeg middelbare Edwin Rutten was als Ome Willem jarenlang een archetypische jongen-met-petje.

Het kan droevig aflopen met dit soort jongens als zij hun petje verloochenen. Peter Jan Rens had als meneer Kaktus alleen maar kort haar op zijn hoofd maar iedereen kon het virtuele petje zien dat hem als geen ander paste. Na de overstap naar de commerciëlen verdampte het petje in etappes, eindigend met de desastreuze Late Night Show waarin viel te zien hoe Rens, nadat de omvang van de ramp eenmaal tot hem was doorgedrongen, in ieder gesprekje met een vierderangs gast wanhopig terugverlangde naar het petje dat hij had veronachtzaamd. Er zijn nog steeds jongens-met-petjes die dezelfde fout als Rens dreigen te maken. In Telekids steekt Carlo Boszhard op de beste momenten Ome Willem naar de kroon. Maar kennelijk wilde ook Boszhards ego onder het klepje van de pet uit.

In Monte Carlo rent Boszhard blootshoofds rond tussen de decors alsof de schim van Rens hem op de hielen zit. Alle B-zangeressen en soapsterretjes die hij te gast heeft, noemt hij 'schat'. Fout. Een jongen-met-petje noemt een vrouw of meisje nóóit schat, zoals hij ze trouwens ook geen kutwijf noemt.

Wie gunnen wij een hoedje? Freek de Jonge. Van welke vrouw missen wij het hoedje? Wieteke van Dort als Deftige Dame. Wie maakt de fout hoedjes inferieur te vinden? Herman Koch. Wie ontneemt het varken zijn hoedje? Youp van 't Hek. Wiens buik is zijn hoed? Theo van Gogh. Wier hoedje past ons allemaal? Dat van Annie M.G. Schmidt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden