...maar de veiligheidsdiensten niet

JANNY GROEN

Europa moet een vuist maken tegen het islamitisch extremisme. Die oproep klonk alom in Europese hoofdsteden toen dit weekeinde bekend werd dat een Syriëganger wordt verdacht van de aanslag op het Joods Museum in Brussel.

De Europees anti-terreurcoördinator Gilles Kerchove riep gefrustreerd uit dat hij al anderhalf jaar vergeefs probeert zo'n intensievere samenwerking van de grond te trekken. Liefst 22 concrete maatregelen stelde hij vorig jaar zomer op om het risico van teruggekeerde Syriëgangers in te dammen.

Kerchove hoopt dat de Franse jihadi Mehdi Nemmouche Europa heeft wakkergeschud. En dat zijn ideeën nu met grotere urgentie in praktijk zullen worden gebracht.

Zo werd in januari de oprichting van een Europees kenniscentrum tegen radicalisering aangekondigd, een plan dat doorgaans lang blijft sudderen in het vergadercircuit. De Zweedse Eurocommissaris van Binnenlandse Zaken Cecilia Malmström zegde deze week toe dat de kennis-hub er dit jaar nog zal komen. Zij heeft daar 20 miljoen euro voor uitgetrokken.

Het is de bedoeling dat lidstaten vaker en sneller informatie uitwisselen. Extremistische propaganda moet permanent worden gescreend. Europese landen moeten nauwkeuriger bijhouden welke verdachte personen Europa binnenkomen en uitreizen.

Het is niet zo dat nu helemaal geen informatie wordt gedeeld. Op Europese bijeenkomsten over radicalisering worden geregeld best practises uitgewisseld, maar die worden nauwelijks in andere landen in praktijk gebracht. Het kenniscentrum moet daarin verandering brengen.

Het gaat deskundigen uitlenen, die landen en gemeenten bijstaan. Die kunnen helpen bij de opzet van een succesvol project als bijvoorbeeld Hayat (Leven), een Duitse ngo die sinds 2011 op vertrouwensbasis in contact probeert te treden met de directe omgeving van potentiële Syriëgangers.

Hayat maakt gebruik van de expertise die is opgedaan met het begeleiden van extree-rechtse jongeren en hun families. Zowel in preventieve zin als bij het uittreden uit de groep.

Dergelijke uitstapprogramma's voor jihadisten behoren tot de maatregelen die Malmström voorstelt. Een ander plan is deskundigen anti-propagandamateriaal te laten ontwikkelen voor sociale media als tegenwicht tegen de internetjihadi's.

Cruciaal in de bestrijding van extremistisch geweld is een betere samenwerking van de inlichtingendiensten. Of daar schot in komt, betwijfelt Constant Hijzen. Hij is verbonden aan de Universiteit Leiden en doet onderzoek naar inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

'Na aanslagen is er altijd een impuls om beter samen te werken. Dat was zo na de eerste golf van aanslagen in de jaren zeventig uit Palestijnse en extreem-linkse hoek. En ook na 9/11. Over Syriëgangers zullen de diensten algemene informatie, bijvoorbeeld over groepen als Sharia4, wel delen. Als het om specifieke verdachten gaat, zullen ze terughoudender zijn.' Volgens Hijzen dienen geheime diensten vooral het nationale belang. Bilaterale samenwerking is alweer makkelijker dan samen optrekken op Europees niveau. Landen hebben verschillende dreigingspercepties en er zijn ook ideologische verschillen.

Daarom zal het opstellen van een Europese lijst van teruggekeerde Syriëstrijders heel moeilijk worden, denkt Hijzen. 'Lastig, maar niet onmogelijk', zegt terrorismedeskundige Edwin Bakker. 'Het probleem is dat daar namen op komen van mensen die door de diensten worden gemonitord, maar niet specifiek van iets verdacht worden. Dat kan in sommige landen tot weerstand leiden.'

Personen op die lijst mogen niet bij voorbaat allerlei beperkingen worden opgelegd, vindt Bakker: 'Strafrechtelijk onderzoek moet uitwijzen of je strafbaren feiten hebt gepleegd.' Juridisch, verzucht hij, ligt het in elk Europees land ook weer anders.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden