Profiel

Maakt Tom van Grieken het Vlaams Belang weer groot?

Vluchtelingencrisis, aanslagen door moslimextremisten, vrees voor islam en buitenlanders. De perfecte storm voor radicaal rechts, zoals politicoloog Cas Mudde het uitdrukt. Een storm waarvan ook het Vlaams Belang profiteert. De Vlaams-nationalistische partij die twee jaar geleden bij verkiezingen een pijnlijke val maakte en maar net de kiesdrempel haalde, kan zich verheugen in hernieuwde populariteit. De missie van partijleider Tom van Grieken lijkt te slagen.

Tom van Grieken, partijleider van het Vlaams Belang.Beeld afp

Van Grieken (29) werd in 2014 tot voorzitter gekozen. Hij zou de aangewezen man zijn om het Vlaams Belang voor een breder electoraat aantrekkelijk te maken. Door zich minder extreem op te stellen dan zijn omstreden partijgenoot Filip Dewinter zou hij kiezers moeten terugwinnen die zich van de partij hadden afgewend en waren overgelopen naar de minder radicale Vlaamse partij N-VA. Met een score van zo'n 15 procent in de peilingen ziet het ernaar uit dat Van Grieken bezig is de sterke positie van zijn partij te heroveren. Vlaams Belang zou nu in Vlaanderen de derde partij zijn.

In hoeverre heeft Van Grieken bijgedragen aan de heropleving van het Vlaams Belang? Verzilvert hij simpelweg het groeiende ongenoegen van de Vlamingen over immigratie en islam of betekent hij meer voor de partij? Voorziet hij radicaal rechts in Vlaanderen van een nieuw elan?

Cas Mudde, specialist op het gebied van rechts-populisme en als universitair hoofddocent verbonden aan de Universiteit van Georgia in de VS, denkt inderdaad dat Van Grieken in staat is meer kiezers aan te spreken dan de provocerende populist Dewinter. 'Hij komt vrij gematigd over. Hij is een beetje de perfecte schoonzoon. Hij haalt de scherpe kantjes van Dewinter eraf.' Het is volgens Mudde een goede combinatie: de partij behoudt dankzij Dewinter, die als parlementslid nog actief is, haar radicale imago, terwijl zij wordt geleid door de rustiger politicus Van Grieken.

Wederopstanding

De rol van Van Grieken in de wederopstanding van het Vlaams Belang moet niet worden overschat, meent politicoloog Bart Maddens, hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven. 'Hij is pas kort voorzitter en hij is jong. Hij heeft nog niet het charisma van Marine Le Pen of Geert Wilders.'

Dat Van Grieken er minder hard tegenaan gaat dan Dewinter kan volgens Maddens juist een nadeel zijn voor het Vlaams Belang. 'Misschien is iemand als Dewinter beter in staat om de grondstroom van ongerustheid over islam en vluchtelingen aan te boren. Misschien is Van Grieken de verkeerde politicus op het verkeerde moment.'

Van Grieken mag zijn woorden wat meer wegen dan Dewinter, toch hamert ook hij steevast op het aambeeld van immigratie en islam. 'Maar je voelt dat het niet past bij zijn profiel', zegt Maddens. Hij schrikt ervoor terug in slogans te spreken, zoals de Vlamingen gewend zijn van Dewinter. 'Van Grieken rijdt met de handrem aangetrokken.'

Tom van Grieken, partijleider van het Vlaams Belang.Beeld epa

Geen toptalent

Van Grieken is geen toptalent, voegt politicoloog Carl Devos, hoogleraar aan de Universiteit Gent, daaraan toe. 'Van Grieken is geen Geert Wilders. Toen hij samen met Wilders optrad in een Belgisch tv-programma leek het alsof de leerling naast de tovenaar zat.'

Van Grieken is wel een goede manager. Hij zorgt ervoor dat er geen onderling geruzie is in de partij en dat scheuringen uitblijven. Maar hij wordt niet door iedereen gezien als de grote man van het Vlaams Belang. Filip Dewinter, sinds 2014 lid van het federale parlement, trekt nog altijd de meeste aandacht.

'Gewild of ongewild zet Dewinter Van Grieken in de schaduw', zegt Devos. 'Hij krijgt meer media-aandacht en ook meer kritiek. Van Grieken heeft niet het talent om met harde uitlatingen nieuws te maken.' Doordat Dewinter voor veel mensen nog altijd het gezicht is van het Vlaams Belang slaagt Van Grieken er volgens Devos ook niet in de partij salonfähiger te maken.

Toch is er de opmars in de peilingen. Die wordt door de politicologen vooral toegeschreven aan de vluchtelingencrisis en de aanslagen. Maddens: 'Nu immigratie en islam weer hoog op de politieke agenda staan hebben kiezers de neiging te stemmen op de partij die wordt beschouwd als eigenaar van die thema's. Het Vlaams Belang wordt in Vlaanderen op dat vlak als het meest geloofwaardig beschouwd.'

Geert Wilders (l) en Tom van Grieken op een bijeenkomst van de Beweging voor Naties en Vrijheid, de Europese overkoepelende partij waar onder meer het Vlaams Belang deel van uitmaakt.Beeld anp

Doodlopende weg

Na de verkiezingsnederlaag in 2014 leefde bij het Vlaams Belang het idee dat de harde aanpak een doodlopende weg was. 'Je voelt dat er een tendens is bij de kiezers om terug te keren naar het Vlaams Belang, juist omwille van die harde aanpak.' Dewinter kan nu zeggen: wij hebben al heel lang gewaarschuwd voor de islam. We hebben gelijk gekregen.

Zal Van Grieken in staat zijn het politiek isolement waarin het Vlaams Belang verkeert te doorbreken? De tijd dat niemand een politicus van die partij de hand wilde schudden en dat de media de partij meden als de pest is voorbij, maar feitelijk bestaat het cordon sanitaire nog steeds. Het Vlaams Belang maakt nergens deel uit van een coalitie.

Mudde: 'Het Belgisch politieke discours is nog steeds een van de meest politiek correcte in Europa. Vergelijkbaar met Zweden of Nederland in de jaren negentig. Het is voor het Vlaams Belang niet zo makkelijk zich aan te sluiten bij andere rechtse partijen.'

De N-VA, die nu op federaal niveau meeregeert in de coalitie van premier Michel, zou een logische partner zijn. Probleem is dat deze twee Vlaamse partijen communicerende vaten zijn. De winst van de een gaat ten koste van de ander. Het is niet voor niets dat Van Grieken zijn pijlen op de N-VA richt en die partij verwijt niets voor elkaar te krijgen in de regering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden