Column

Maakt technologie Utopia mogelijk?

Niet veel winkelend publiek meer in de nieuwe wereld van Paul Mason, maar veel gratis (deel)initiatieven Beeld ANP

Het einde van het kapitalistisch systeem is in zicht. Het zal niet gebeuren door een volksopstand zoals het communisme overkwam; het systeem wordt steen voor steen afgebroken door de informatietechnologie.

In Groot-Brittannië en de VS is het boek Postcapitalism, a guide to the future (Postkapitalisme, een gids naar de toekomst), waarin het nieuwe systeem wordt gepresenteerd, een hype. Het is geschreven door economisch journalist Paul Mason van Channel 4 en in voorpublicaties verschenen in The Guardian. Inmiddels heeft ook The Financial Times het boek geprezen: 'Zelfs als je het huidige kapitalistische systeem liefhebt, zou het een fout zijn dit boek te veronachtzamen.'

Gratis

Er zijn drie redenen waarom het kapitalistische systeem in Masons ogen ten dode is opgeschreven. In de eerste plaats vermindert de behoefte aan arbeid. Digitalisering en robotisering zullen de komende jaren in steeds sneller tempo banen vernietigen. Vast werk wordt vervangen door flexibel werk waarbij de grens tussen werk en vrije tijd en die tussen werk en salaris vervaagt. Ten tweede zal het prijsmechanisme niet meer werken. Prijsmechanisme is gebaseerd op schaarste, maar steeds meer goederen en diensten zullen gratis en in overvloed beschikbaar zijn. Nu is informatie daarvan al een voorbeeld. 'Er is geen beperking aan de keren dat we artikelen uit Wikipedia kunnen kopiëren en verder verspreiden.' Maar door 3D-printen zal dat ook voor veel goederen gelden.

En ten derde doet de markt zelf haar werk niet meer. De deeleconomie, coöperaties, crowdfunding, kredietunies en andere losse verbanden nemen de plek in van hiërarchisch geleide bedrijven met hun beursnoteringen. Het kapitalistisch systeem bloeide dankzij het aanpassingsvermogen, maar daarvan is de grens bereikt, zoals blijkt uit de opeenstapeling van onoplosbare problemen: groeiende ongelijkheid , klimaatverandering, oplopende schulden, demografische zorgen en een steeds cynischer wordend electoraat.

Goeroes

Wat er na het kapitalisme komt is voer voor goeroes. Mason doet een duit in het zakje. Hij voorspelt een postkapitalistisch systeem van netwerken, vrije tijd en gratis producten en diensten. 'Dat zal eerst haast ongezien het oude systeem binnendringen, maar zal uiteindelijk doorbreken en de economie opnieuw vormgeven.'

In dat systeem zijn bedrijven volledig geautomatiseerd en werkt nog maar een beperkt aantal mensen op vrijwillige basis voor geld. De rest krijgt een gegarandeerd basisinkomen en kan doen wat hij of zij leuk vindt, bijvoorbeeld romans schrijven op internet. Centrale banken waken over de geldhoeveelheid. Het is een nieuwe wereld van zekerheid en gelijkheid, alsof Thomas More's Utopia in de 21ste eeuw alsnog een werkelijkheid wordt, na zo veel in duigen gevallen dromen.

Het is gelukkig een optimistische visie. Maar de afloop kan ook heel anders zijn.

Reageren?
p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.