Vijf vragenTechgigant aangeklaagd

Maakt opbreken Facebook kans bij de rechter?

De Amerikaanse handelscommissie FTC en verschillende staten hebben Facebook aangeklaagd wegens misbruik van zijn machtspositie. De commissie wil mogelijk dat het bedrijf WhatsApp en Instagram verkoopt. Maakt dat een kans?

Mark Zuckerberg tijdens een hoorzitting in de Amerikaanse Senaat in 2018. Beeld Getty Images
Mark Zuckerberg tijdens een hoorzitting in de Amerikaanse Senaat in 2018.Beeld Getty Images

Wat is er precies aan de hand?

Na uitgebreid onderzoek is de Amerikaanse Federal Trade Commission tot de conclusie gekomen dat Facebook misbruik maakt van zijn machtspositie. De handelscommissie trekt samen op met de openbaar aanklagers van bijna alle staten. Hun conclusie is dat Facebook jarenlang potentiële concurrenten heeft proberen uit te schakelen, onder meer door ze op te kopen. Dat gebeurde bijvoorbeeld met Instagram (voor 1 miljard dollar in 2012) en WhatsApp (19 miljard in 2014). Deze laatste twee bedrijven zouden gedwongen van de hand moeten worden gedaan, vindt de FTC. Verder moeten nieuwe regels voorkomen dat Facebook in de toekomst opnieuw rivalen inlijft.

Maakt het opbreken kans bij de rechter?

Vooropgesteld: makkelijk zal dat niet worden. Facebook heeft een batterij juristen klaarstaan die er alles aan zullen doen om het verplicht opsplitsen te voorkomen. Dit zal een slopende en langdurige strijd worden. Maar de Amerikaanse geschiedenis kent wel degelijk een paar voorbeelden van bedrijven die te machtig waren en werden opgedeeld in kleinere stukjes. Nu is het technologie van Facebook waaraan de mens verslaafd is, ruim een eeuw geleden was het een andere verslaving die bijna geheel in handen was van één partij, de Union Tobacco Company. Niet veel later werd ook Standard Oil opgesplitst. En in de jaren tachtig volgde telecombedrijf AT&T, waaruit uiteindelijk zeven kleinere bedrijven ontsproten.

Hebben de aanklagers een punt?

Ze staan in elk geval niet alleen. ‘Big Tech’, Facebook en Google voorop, ligt onder het vergrootglas. Hun macht is enorm en de omzetten en winsten zijn navenant. Google en Facebook nemen een groot deel van de onlineadvertentiemarkt voor hun rekening en zijn in staat rivalen op te kopen.

Daarbij liggen ze ook steeds meer onder vuur vanwege eigentijdse problemen waaraan ze in meer of mindere mate hebben bijgedragen: de verspreiding van nepnieuws en haat, en de toegenomen polarisatie. Kritiek is er ook op de schending van de privacy van gebruikers en het vergaren van onvoorstelbare hoeveelheden data om hun producten te verbeteren. Dergelijke kritiek klonk tot een paar jaar terug vooral in Europa, maar tegenwoordig ook in eigen land. En het vervelende voor Big Tech is dat zowel Republikeinen als Democraten erop uit zijn hun macht te breken.

Hoe reageert Facebook?

Facebook verzet zich met hand en tand. Een verplichte opsplitsing hangt al wat langer als een donkere wolk boven het bedrijf. Vorig jaar noemde topman Mark Zuckerberg dit tijdens een interne bijeenkomst een ‘existentiële dreiging’. Ook zei hij bij die gelegenheid klaar te zijn voor een juridische strijd.

Nu reageert het bedrijf in een uitgebreide verklaring op de aanklacht. Hoofdjurist Jennifer Newstead van Facebook wijst er fijntjes op dat de FTC in haar 53 pagina’s tellende klacht ‘het belangrijkste feit’ vergeet te melden. Namelijk: diezelfde FTC gaf jaren geleden zelf toestemming voor de overname van Instagram en WhatsApp.

De commissie probeert zo de geschiedenis terug te draaien, aldus Newstead. ‘Antitrustwetten zijn er om de consument te beschermen en innovatie te bevorderen, niet om succesvolle bedrijven te straffen.’ Instagram en WhatsApp werden de apps die ze vandaag de dag zijn, omdat Facebook miljarden dollars en jaren van innovatie en expertise heeft geïnvesteerd, stelt het bedrijf zelf.

Hoe nu verder?

De juridische messen worden geslepen. Maar er speelt meer. President Donald Trump dreigde dit jaar de speciale wetten aan te passen die bedrijven als Google en Facebook een uitzonderingspositie geven, op grond waarvan zij niet verantwoordelijk zijn voor de inhoud die hun gebruikers op hun platform publiceren. Het is niet ondenkbaar dat Joe Biden hier ook goed naar kijkt.

Verder maakt ook Europa zich op voor de strijd. Volgende week presenteert de Europese Commissie nieuwe (naar verwachting strengere) regels waaraan de techbedrijven zich moeten houden. Zo onbekommerd als in voorgaande jaren wordt het hoe dan ook niet meer in Silicon Valley.

VERDER LEZEN:

Boekbespreking - Een fascinerend portret van Zuckerberg en de zijnen (****)

Trump gaat met gestrekt been in op techbedrijven

De oude idealen van het vrije en democratische internet zijn uitgedraaid op een geoliede monopoliemachine.

Nee, zo had Tim Berners Lee het in 1989 niet bedoeld toen hij het World Wide Web ontwierp: enkele grote techbedrijven die de dienst uitmaken. Nu wil hij de macht teruggeven aan de consument.

Het speelkwartier voor Big Tech is voorbij: Amazon, Google, Facebook en Apple ook in VS onder vuur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden