reportage Taiwan

Maakt het Chinese trollenleger Han president van Taiwan?

Anti-Han betogers demonstreren in Kaohsiung, de tweede stad van Taiwan. Beeld Waldthausen Marlena

Wordt Han Kuo-yu de eerste president die dankzij fake news en juichende nepaccounts op sociale media wordt verkozen? De 62-jarige Han was een jaar geleden nog een onbeduidende manager. Zaterdag is hij een van de favorieten bij de verkiezingen in Taiwan. Zijn geheime metgezel: China.

Duizenden betogers zwaaien met vlaggen, roffelen op trommels en schreeuwen hun stemmen schor. Ze willen dat Han Kuo-yu, een van Taiwans presidentskandidaten, aftreedt, omdat hij zijn beloften heeft verbroken. Of ze willen dat Han Kuo-yu president wordt, en de Taiwanese politiek opfrist. Op één en hetzelfde moment, in één en dezelfde stad betogen naar schatting 300 duizend Taiwanezen vóór Han, en 500 duizend tégen. De uitdager in de presidentsverkiezingen laat niemand onberoerd.

De betogingen – drie weken geleden in Kaohsiung, Taiwans belangrijkste havenstad – illustreren de ophef rond Han. Een jaar geleden werd de 62-jarige manager vanuit het niets tot burgemeester van Kaohsiung verkozen. En daarna, amper een half jaar in functie, tot presidentskandidaat van oppositiepartij Kuomintang. Nu zaterdag, bij de presidents- en parlementsverkiezingen, is hij de grootste concurrent van president Tsai Ing-wen (DPP). En vooral: Taiwans grootste splijtzwam.

Want met Hans pijlsnelle opmars is iets vreemds aan de hand. Ja, de ‘kale kerel’ (zijn zelfgekozen bijnaam) is ­joviaal en charismatisch, en weet zichzelf als ‘man van het volk’ te verkopen, als een soort Taiwanese Trump. Maar dat lijkt niet voldoende om in anderhalf jaar naar de top van de Taiwanese politiek door te stoten. Han lijkt vooral geprofiteerd te hebben van een campagne van desinformatie, gestuurd vanuit China, dat het de facto onafhankelijke Taiwan als een afvallige provincie beschouwt.

‘Over de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen van 2016 luidt de consensus dat ze de verkiezingen beïnvloed hebben, maar de uitslag niet hebben veranderd’, zegt Paul ­Huang, freelance journalist in Taiwan, gespecialiseerd in defensie. ‘In het geval van Taiwan kan ik niet hetzelfde zeggen. We hebben geen teletijd­machine, we kunnen de verkiezingen niet overdoen. Maar er zijn sterke argumenten dat Chinese inmenging de uitslag van vorig jaar enorm heeft beïnvloed.’

Huang is een journalist van het sceptische type. Toen Han eind 2018 tot ­ieders verrassing tot burgemeester van Kaohsiung werd verkozen, en velen in de richting van China wezen, ging hij op zoek naar bewijzen. Hij ontdekte dat een belangrijke Facebookgroep, die een dag na Hans kandidatuur was opgericht en in geen tijd 60 duizend volgers telde, geleid werd door drie valse profielen, behorend tot een ­Chinese cybergroep.

‘Elk van die drie oprichters plaatste duizenden berichten in de Facebookgroep, allemaal ter verheerlijking van Han’, zegt Huang. ‘Ze creëerden artikelen, memes, foto’s, allemaal met als doel om hem verkozen te krijgen. Het was alsof zij Hans marketing op sociale media deden, maar dan wel met valse profielen afkomstig van het Chinese vasteland.’

China versus Taiwan

Buitenlandse cybercampagnes komen tegenwoordig op meer plaatsen voor, met de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen als beruchtste voorbeeld. Maar in Taiwan, waar grote buur en zelfverklaard moederland China er belang bij heeft de jonge democratie te dwarsbomen, is de desinformatie nog hardnekkiger. Volgens een rapport van de Zweedse Universiteit van Göteborg is Taiwan ­wereldwijd het land met de meeste buitenlandse aanvoer van valse informatie.

China mengt zich al langer in Taiwan, maar lijkt met de campagne voor Han nog een stuk verder te gaan. Sinds president Tsai in 2016 aan de macht kwam en meer afstand nam van China, voert Beijing de druk op allerlei manieren op, door militaire oefeningen te houden, diplomatieke bondgenoten af te snoepen en Chinese toeristen uit Taiwan weg te houden. En dus ook door stiekem propaganda en fake news te verspreiden, ter ondersteuning van pro-Chinese politici.

Zowel Han als de Taiwan Affairs Office, verantwoordelijk voor China’s Taiwanbeleid, ontkent alle beschuldigingen. Maar er zijn bewijzen. Journalisten van de Taiwanese tv-zender CTiTV en de krant China Times, eigendom van een zakenman met grote belangen in China, vertelden anoniem in Financial Times dat ze rechtstreeks instructies ontvangen van de Taiwan Affairs Office. ‘Ze bellen elke dag’, klonk het. ‘Er is een taskforce op de redactie om Han verkozen te krijgen.’

Taiwanese sociale media worden ondertussen volop gemanipuleerd, met fake news, valse profielen en opgeklopte populariteitscijfers. ‘Sinds vorig jaar zijn er veel meer YouTube-kanalen waarop Taiwanezen aansluiting bij China promoten’, zegt Puma Shen, een van Taiwans bekendste cyberexperts. ‘Aan kleine fouten kun je zien dat ze door China worden aangestuurd. In de ondertitels staan soms nog vereenvoudigde karakters, die in Taiwan niet worden gebruikt. Dat is verdacht.’

Anti-infiltratiewet

Sinds de verkiezing van Han zijn veel Taiwanezen wakker geschud, en heeft de overheid in Taipei tal van maatregelen genomen. Op 31 december nam het parlement een anti-infiltratiewet aan, die ‘verkiezingsbeïnvloeding in opdracht of met steun van vijandige krachten’ verbiedt, op straffe van celstraffen tot zeven jaar. Maar vaak is het niet makkelijk om te bewijzen waar desinformatie vandaan komt, en hoe georganiseerd de verspreiding ervan is verlopen.

‘Na Kaohsiung dacht iedereen aan een campagne van China, maar het is niet makkelijk om dat te bewijzen of om te achterhalen hoe China opereert’, zegt Summer Chen, hoofdredacteur van Taiwan Factcheck Center, dat online-berichten verifieert. ‘Iedereen doet nu onderzoek, maar het is als een groep blinden die een olifant betast. Wie de slurf vastheeft, denkt dat een olifant lang is, wie de poot betast, denkt aan iets groots. We zien allemaal stukjes, maar niet het grote geheel.’

Ever verderop betuigen demonstranten juist hun steun aan Han Kuo-yu. Beeld Waldthausen Marlena

Toch is er vooruitgang. Sinds afgelopen november heeft het Factcheck Center bijvoorbeeld een overeenkomst met Facebook, waardoor ontkrachte berichten lager in de tijdlijn komen, vergezeld van een correctie. Wie op zijn groepspagina geregeld fake news deelt, kan beperkingen opgelegd krijgen. Facebook treedt ook strenger op tegen valse profielen. Vorige maand verwijderde het 217 groepen wegens inbreuk op de regels, waaronder een fanpagina van Han met 150 duizend leden.

‘Bij de vorige verkiezingen hadden mensen geen makkelijke manier om te checken of iets desinformatie was, maar dit keer is dat veel makkelijker geworden’, zegt Audrey Tang, minister van Digitale Zaken. ‘Als het Factcheck Center iets weerlegd heeft, zie je dat de verspreiding snel stopt met stijgen. Een vals bericht bereikt nu minder dan een vijfde van de populatie die was bereikt als het Factcheck Center niet tussenbeide was gekomen.’

Leedvermaak

Is dat dan misschien waarom Han Kuo-yu er bij deze presidentsverkiezingen zo slecht voor staat? Stond hij aanvankelijk voorop in de peilingen, bij de laatste poll staat hij 20 procent achter op president Tsai. Volgens experts komt dat voor een stuk door de maatregelen om desinformatie tegen te gaan, en door enkele blunders van Han. Een cynischer verklaring is dat China bovendien zijn steun voor Han heeft ingetrokken. Beijing laat deze verkiezingen even aan zich voorbijgaan.

Volgens sommigen was Han nooit Beijings favoriete Kuomintang-kandidaat. Volgens anderen viel hij uit de gratie toen hij, onder druk van de protesten in Hongkong, iets kritischer werd over Beijing. In ieder geval: ‘Volgens bronnen bij de nationale veiligheidsdienst zijn de Chinese inspanningen om geld in Taiwan binnen te sluizen in juni gestopt’, aldus Paul Huang. ‘China’s regel is: als je ons geld aanneemt, kun je ons maar beter niet verraden. Maar Han heeft hen de rug toegekeerd.’

Dat Han na zijn opmerkelijk opkomst nu terugvalt, leidt bij velen tot leedvermaak. Zelfs partijgenoot Jason Hsu, cyberspecialist en vertrekkend parlementslid, heeft weinig medelijden. ‘Ik denk dat het kortzichtig is om je aan de stroom van fake news te willen laven’, zegt hij. ‘Je plaatst jezelf in een bubbel, maar als die bubbel barst, kom je er gehavend uit. Dat is nu wat er met Han gebeurt. Ik zou zeggen: hij oogst waarschijnlijk wat hij zelf heeft gezaaid.’

De kandidaten: Tsai Ing-wen versus Han Kuo-yu

Peilingen voorspellen zaterdag een klinkende overwinning voor zittend president Tsai Ing-wen (63), maar slechts een nipte parlementsmeerderheid voor haar partij, de DPP. De westers gezinde Tsai profiteert van de protesten in Hongkong en groeiend anti-China­sentiment, maar haar binnenlandse beleid overtuigde niet helemaal. Ze scoorde met de invoering van het homohuwelijk, als eerste land in Azië, en met enkele economische hervormingen. Maar alle verwezenlijkingen kwamen traag, en stuitten ook op weerstand. Tsai zelf wordt als weinig charismatisch gezien.

Han Kuo-yu (62) voert een discours van nationale trots, conservatieve waarden en economische heropleving. Hij ziet betere banden met China als oplossing voor alles: die zullen de Taiwanese economie stimuleren en allerlei impopulaire hervormingen overbodig maken. Han zet zich vooral af tegen de traditionele politiek: hij noemt Tsai incompetent, corrupt en elitair, en zegt een eind te willen maken aan vriendjespolitiek. Zijn partij Kuomintang spreekt vooral een ouder – en dus inkrimpend – electoraat aan, en is intern verdeeld over hoe het verder moet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden