AnalyseBurgerrechten

Maakt een rechtszaak tegen de mondkapjesplicht kans?

In Amsterdam en Rotterdam geldt vanaf woensdag een mondkapjesplicht in drukke gebieden in de stad. Direct na die aankondiging riep actiegroep Viruswaanzin inwoners op om de bestuurders aansprakelijk te stellen voor deze ‘criminele maatregel’. De noodverordening zou een te grote inbreuk zijn op de burgerrechten. Kan zo’n plicht juridisch gezien wel?

De Bazaar in Beverwijk vraagt alle bezoekers een mondkapje te dragen, als maatregel tegen het coronavirus.Beeld ANP

Nee

De activisten van Viruswaanzin zijn er duidelijk op uit om hun principiële bezwaren snel voor de rechter uit te vechten. De snelste route is in beroep gaan tegen een boete wegens het negeren van de mondkapjesplicht. De verwachting is dat het niet lang zal duren voordat de eerste boete is uitgelokt.

Meerdere rechtsgeleerden stelden vorige week al dat zo’n zaak kansrijk zal zijn. Een van hen is de Leidse hoogleraar staatsrecht Wim Voermans. Volgens hem doet de plicht afbreuk aan artikel 10 van de Grondwet, het recht op ‘eerbiedigen van de persoonlijke levenssfeer’. 

Een noodverordening is niet geschikt voor een mondkapjesplicht, zei Voermans vorige week in verschillende media. Volgens hem kan een maatregel die zo sterk ingrijpt in de privacy alleen door de beugel wanneer de Tweede Kamer die expliciet in een wet heeft vastgelegd.

Een bestuurder kan in een noodmaatregel vrijheden inperken, maar dat mag alleen met een heel goede motivering. Tegenstanders hebben zonder meer aanleiding om die motivering te bekritiseren. Er is onder wetenschappers geen consensus over de effectiviteit. Het Outbreak Management Team waarschuwt er zelfs voor dat mondkapjes averechts zouden werken doordat zij schijnveiligheid bieden. RIVM-directeur Jaap van Dissel heeft vorige week nog eens benadrukt dat er momenteel geen reden is ‘tot een dwingende plicht tot het dragen van niet-medische mondkapjes’.

Voor Viruswaanzin geldt dat de mondkapjesplicht ook te ver zou gaan als het effect ervan wel onomstotelijk zou vaststaan. Het is, stelt de actiegroep maandag in een brief, nooit proportioneel om iedereen te onderwerpen aan ingrijpende, vrijheidsbeperkende maatregelen terwijl slechts sprake is van ‘een minimaal, theoretisch risico’ van besmetting.

De lijnbaan in het centrum van Rotterdam. Vanaf 5 augustus is het dragen van een niet-medisch mondkapjes verplicht op sommige drukke plekken. Beeld ANP

Ja

‘In Rotterdam is keer op keer gebleken dat mensen zich onvoldoende aan de anderhalve-meterafstandnorm houden’, zegt de woordvoerder van burgemeester Ahmed Aboutaleb. Dat is het belangrijkste argument waarmee de gemeente een rechter denkt te overtuigen van de legitimiteit van een draagplicht in drukke gebieden.

De woordvoerder benadrukt dat de gemeente eerst allerlei andere maatregelen heeft genomen om burgers te bewegen de gepaste afstand te houden. Er werden borden in winkelgebieden geplaatst en cirkels in parken aangebracht. De hoop is dat een draagplicht mensen eraan zal herinneren dat zij voorzichtig moeten zijn en dat winkelen voor iedereen weer veiliger wordt. 

Het gaat er dus niet zozeer om of de mondkapjes medisch effect hebben, maar dat zij gedrag beïnvloeden. Ook dat effect is wetenschappelijk omstreden, maar door de plicht als ‘experiment’ te benaderen denkt de gemeente voldoende juridische onderbouwing te hebben.

Die strategie is best kansrijk, zegt hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert van de Radboud Universiteit. Zolang sprake is van een noodsituatie en burgers beschermd moeten worden, moet een draagplicht via een noodverordening kunnen. In het licht van de pandemie is het dragen van een mondkapje in zijn ogen ‘een geringe beperking van de persoonlijke levenssfeer’.

Maar, benadrukt Bovend’Eert, op langere termijn is wel van belang dat de mondkapjesplicht een betere wettelijke basis krijgt. Hij pleit ervoor dat de mogelijkheid wordt opengehouden in de nog in te voeren coronawet. 

Bovend’Eert: ‘In Nederland ziet het kabinet het nut er nu niet van in, maar in omliggende landen is het dragen van mondkapjes op specifieke plekken verplicht. Stel dat uit onderzoek blijkt dat het dragen van mondkapjes wel helpt, dan ben je een dergelijke situatie al voor.’

Meer over mondkapjes

Hoe het kabinet boog voor de burgemeesters: mondkapjesplicht mag ook in rest van het land
Amsterdam en Rotterdam maken zich op voor hun eigen mondkapjesplicht. Dat ook de rest van het land met mondkapjes mag experimenteren, gebeurt tegen de zin van het kabinet, blijkt uit een reconstructie door de Volkskrant. Tijdens het overleg in Utrecht lieten de burgemeesters zich gelden.

Opinie
‘Dit lijkt me het moment om tegen de staat te zeggen: tot hier en niet verder. Geen mondkapjesplicht zonder democratisch tot stand gekomen wet’, schreef columnist Kustaw Bessems

Kappen nou! De grote Volkskrant-mondkapjestest
Waar koop je mondkapjes, wat kost dat, welke beschermen het best? En zijn er ook mooie maskers? Het mondkapjestestpanel van de Volkskrant shopte, testte en poseerde met een dwarsdoorsnede van het huidige aanbod aan niet-medische maskers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden