Maak van Nederlands geen kaboutertaal

Column Aleid Truijens

Ha, de Taalunie mengt zich in het debat over het steenkolenengels aan de universiteiten. Een deftige Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren, die de Taalunie en het kabinet adviseert, kwam deze week met een 'notitie met aanbevelingen'. Zij pleit voor een sterke positie van het Nederlands in wetenschap en hoger onderwijs. Het werd tijd ook.

Het cortège op weg naar de Domkerk tijdens de opening van het Academisch Jaar van de Universiteit Utrecht. Beeld anp

Het gevecht om de voertaal in het hoger onderwijs woedt al zo'n vijftien jaar. De stellingen zijn ingenomen, de argumenten bekend. De voorstanders hameren op de internationalisering van de wetenschap en de economie. Tegenstanders wijzen erop dat veruit de meeste academici niet in de wetenschap terechtkomen en in hun werk het Nederlands zullen gebruiken. Daar komt nog bij dat het niveau van het Engels van veel docenten bedroevend is en ook de meeste studenten presteren niet optimaal in een tweede taal. Zo werkt iedereen onder z'n niveau. Stuk voor stuk argumenten waar iets in zit.

Intussen bekommert vrijwel niemand zich om het Nederlands zelf. Wat dreigen we te verliezen? Wat betekent het voor een taal, voor een taalgemeenschap, de burgers, als hún taal niet goed genoeg wordt geacht om ideeën te ontwikkelen, boeken te schrijven en discussies te voeren? Dan degradeer je de moedertaal tot een kaboutertaal, geschikt voor huis, tuin en keuken, voor kroeg, werkplaats en zandbak.

Ik vermoed dat het Taalunie- document niet stukgelezen zal worden. Er staan een paar goede argumenten in, die tot nu amper aan bod kwamen. Ik vat ze even samen.

Iedereen, zegt de Raad, moet toegang hebben tot wetenschappelijke kennis en inzichten, anders vergroot je de kloof tussen hoger- en lager opgeleiden. Daarom moet er ook in de moedertaal over wetenschap worden gedacht, geschreven en gesproken. Academische vaardigheden, zoals analytisch denken en redeneren, leer je het beste in je moedertaal, pas daarna kun je ze ook in andere talen gebruiken. Daarom wil de Raad dat er een 'weldoordacht talenbeleid' komt, waarin de positie van het Nederlands wordt vastgelegd.

Dat is een goed idee. Als we niks doen is het Nederlands als intellectuele voertaal binnenkort verdwenen: 60 procent van de studies is nu al in het Engels. Een belangrijke motivatie voor de universiteiten is het lokken van buitenlandse studenten, vooral van buiten de EU: door het hoge collegegeld dat zij betalen zijn ze een fijne melkkoe. Jammer dat de universiteiten niet wat eerlijker zijn over deze drijfveer en meestal alleen vrome wetenschappelijke argumenten gebruiken.

Moeten álle studenten college krijgen, tentamen doen en scripties schrijven in het Engels, omdat dat prettiger is voor de buitenlandse studenten? Je zou ook sommige colleges kunnen aanbieden in het Engels - liefst gegeven door een native speaker - en andere in het Nederlands. Dat bepaalde (bèta-) onderzoeksmasters in het Engels worden aangeboden is te billijken, maar waarom zou je bij 'Dutch Studies' moeten afstuderen met een scriptie in het Engels over de poëzie van Nijhoff ? Waarom aankomende journalisten en redacteuren hun meesterproef laten afleggen in gebrekkig Engels?

Taal is niet simpelweg een voertuig om een bepaalde 'inhoud' duidelijk over te brengen. Dat is een misvatting. We denken, voelen en redeneren in taal. We ontwikkelen ideeën in taal, maken grappen in taal, ruziën in taal en uiten er liefde en verlangen in. Taal bindt en splijt groepen mensen, draagt het verleden, je jeugd, de cultuur waarin je leeft. Wie z'n taal slecht beheerst, heeft ook moeite met het helder vormgeven van gedachten.

Echte meertaligheid is prachtig, maar zo zeldzaam. Wat we nu zien is het treurige compromis van het congres-Engels: een steriel, ontbladerd taaltje, een armoeiige lingua franca, die geen ruimte laat aan dubbelzinnigheden, beeldspraak en ironie, die weinig hartstocht duldt. Een taal waarin docenten noch studenten het beste van hun kunnen laten zien.

Het is noodzakelijk één taal tot in alle finesses te kennen en je er soepel in te bewegen, voordat je er een tweede voertaal bij neemt. Het is al moeilijk genoeg om alle leerlingen op een acceptabeel niveau in de moedertaal te brengen; veel opleidingen bieden taaltoetsen aan om het matige Nederlands van hun eerstejaars op te vijzelen. Het is een uitstekend idee om daarnaast ook cursussen Engels aan te bieden, aan docenten én studenten. Maar dan zouden de studies wel een half jaar langer mogen duren.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.