Maak van milieudebat geen farce

Martin Sommer maakt een karikatuur van Wubbo Ockels' milieudenkbeelden.

Eens per jaar behandel ik in mijn colleges de culturele risicotheorie. Volgens deze theorie houden mensen stereotype denkbeelden erop na over zowel de draagkracht van de natuur als over de inrichting van de maatschappij. Verrassend is dat deze stereotypen in vaste paren komen. Zij die geloven dat de natuur kwetsbaar is voor ons handelen, zijn over het algemeen dezelfden als zij die opkomen voor de zwakkeren in de samenleving en pleiten voor nivellering. En zij die geloven dat wij de natuur nauwelijks uit balans kunnen brengen of dat technologie ons altijd uit de brand zal helpen, zijn over het algemeen dezelfden als zij die pleiten voor een kleinere overheid en individuele vrijheid. Vandaar dat we wel GroenLinks en VVD hebben, maar niet GroenRechts: er zijn weinig kiezers die een kleinere overheid wensen én bang zijn dat het met de natuur verkeerd gaat.

Vanwege deze verschillende denkbeelden is in het milieudebat geen volledige overeenstemming te verwachten. Maar helaas sneuvelen in de strijd vaak ook de wetenschappelijke inzichten in de draagkracht van het milieu die we wél hebben en worden karikaturen gemaakt van andermans politieke opvattingen. Vandaar dat ik mijn studenten altijd meegeef op te letten bij artikelen waarin elke waarschuwing voor milieuproblemen wordt verworpen als irrationeel doemdenken. Volgens de culturele risicotheorie zullen de oplossingen voor die problemen dan vroeg of laat in verband worden gebracht met communisme en dictatuur.

Martin Sommers column 'Over Ockels niets dan goeds, maar hou zijn bewonderaars in de gaten' (O&D, 8 juni) heb ik dan ook als feest der herkenning aan mijn studenten doorgestuurd. Sommer beschrijft Wubbo Ockels' angst voor de ondergang van de mensheid ten gevolge van haar omgang met de aarde en hoe Ockels pleitte voor een nieuwe religie van duurzaamheid die ons allen zou samenbrengen en conflicten zou voorkómen. Sommer doet Ockels' ideeën af als goedbedoeld, maar irrationeel en gevaarlijk. Instemmend haalt Sommer het nieuwe boek Wie is er bang voor de vooruitgang aan van Jaffe Vink, die volgens hem laat zien 'dat er telkens oplossingen worden gevonden en dat het aangekondigde einde van de planeet steeds weer wordt gelogenstraft'. Het gevaar van Ockels' denkbeelden zou vooral schuilen in zijn wens de neuzen dezelfde kant op te krijgen. Sommer verwijst naar de filosoof Isaiah Berlin, die waarschuwde voor alomvattende denkbeelden over het collectief goede die telkenmale in dictaturen zouden eindigen.

Sommers column is exemplarisch. Waar hij de ene keer in zijn columns privébezit bejubelt ('Thomas Piketty heeft met vermogen het verkeerde mikpunt te pakken', 24 mei) en de andere keer het nut van milieubeleid bagatelliseert ('Wie bewaakt de bewakers van het energieakkoord?', 26 januari), komen in deze column zijn opvattingen over de draagkracht van de aarde en zijn politieke opvattingen mooi samen. En die zijn niet minder ideologisch en extreem dan het gedachtengoed waartegen Sommer zich afzet. Zo is de stelling dat alle milieuvoorspellingen zijn 'gelogenstraft' omdat telkens oplossingen zijn gevonden in het beste geval een denkfout, in het slechtste geval een retorische truc. Het gaat hier immers vaak om 'self defeating prophecies': juist door de voorspelling is beleid ingezet om het probleem op te lossen.

De waarschuwing dat Ockels' denkbeelden kunnen leiden tot een dictatuur is even apocalyptisch als het doemdenken waarvan Sommer Ockels beticht. De hoop op een duurzame samenleving is niet meer of minder utopisch dan de libertaire heilstaat die de Tea Party voor ogen heeft. Libertairen accepteren knarsetandend een overheid die voorziet in rechtsstaat, nationale defensie en dijken, omdat deze zaken als publieke goederen anders niet tot stand komen. Waarom zou je immers vrijwillig bijdragen als je ook gratis kunt meeliften met andermans vrijwillige inspanningen? Ook een gezond milieu is een publiek goed dat niet zonder overheidsingrijpen kan worden gewaarborgd. Dat is geen ideologie, maar standaard economische kennis. Wat dat betreft was Ockels' hoop dat de neuzen qua duurzaamheid in dezelfde richting komen te staan goed te begrijpen. Jammer dat Sommer Ockels' denkbeelden met zulke voorspelbare retoriek verwerpt.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden