Maak universiteit financieel autonoom

Als de overheid de collegegelden vrijgeeft, krijgen universiteiten zelf de ruimte om het tarief te differentiëren tussen dure en goedkope studies en om zich te specialiseren....

Roel Beetsma en  Joop Hartog

Politici zijn er zeer bedreven in geraakt om te zeggen hoe belangrijk zij hoger onderwijs vinden. Toch is de afgelopen decennia de overheidsbijdrage per student gehalveerd. Intussen halen landen als China en India ons in hoog tempo in.

Meer dan tien jaar geleden werd dit al erkend, wat resulteerde in de ambitieuze Lissabondoelstellingen die Europa binnen tien jaar tot de concurrerendste economie moesten maken. We zouden 3 procent van ons nationale inkomen aan kennisverwerving moeten uitgeven. Hiermee deden onze politici alsof ze de dreigingen serieus te lijf wilden gaan.

Maarvan de Lissabondoelstellingen is niets terechtgekomen en ze zijn vervangen door de ambities van Europa 2020 – ver genoeg weg om er nog niet mee aan de gang te gaan. Intussen kwijnt het hoger onderwijs weg, en daarmee het fundament onder onze toekomstige welvaart.

Een ontluisterend voorbeeld van de verkeerde aanpak betreft de TU Delft. Jarenlang heeft de overheid geprobeerd jongeren te interesseren voor een technische studie. Nu dat steeds beter lukt, moet de TU Delft 45 miljoen (250 arbeidsplaatsen) bezuinigen en mogelijk een numerus fixus instellen.

De verontrustende staat van ons hoger onderwijs wordt vooral veroorzaakt door een verkeerd economisch begrip van onderwijs en de angst voor het maken van harde keuzes binnen de overheidsuitgaven.

Wanneer politici keuzes moeten maken, zijn ze geneigd de uitkeringen en voorzieningen als de gezondheidszorg buiten schot te laten, ten koste van het korten op uitgaven die niemand specifiek treffen. Dit zijn vooral overheidsinvesteringen en investeringen in het onderwijs.

Een juiste economische visie op het onderwijs erkent dat beslissingen over investeringen in het onderwijs onafhankelijk van de conjunctuur moeten worden genomen. Een groot tekort is geen reden om niet extra te investeren in het hoger onderwijs. Het enige criterium dat een rol dient te spelen is of de toekomstige opbrengsten van meer onderwijs in termen van een hoger nationaal inkomen en dus hogere belastingopbrengsten opwegen tegen de rente die op de staatsschuld moet worden betaald. Is de opbrengst hoger, dan moet er meer worden geïnvesteerd.

Kosten en opbrengsten van extra investeringen in het hoger onderwijs zijn niet makkelijk te kwantificeren. Het ligt echter voor de hand dat de opbrengsten de kosten flink overtreffen. Schattingen laten zien dat de opbrengst van een jaar extra onderwijs ruimschoots uitkomt boven de rente op de staatsschuld, en zeker 8 procent meer loon per jaar oplevert, met een dito toename van de belastinginkomsten. Over een heel werkzaam leven betekent het een stijging van het inkomen met drie jaarsalarissen.

Als we een economisch correcte visie op onderwijs hanteren, hoeft de overheid feitelijk niet eens keuzes zoals hierboven beschreven te maken. Ze investeert tot de marginale opbrengst van het onderwijs gelijk is aan de rente op de staatsschuld.

Als de overheid keer op keer tekort schiet, is het beter als ze het heft uit handen geeft. De eenvoudigste oplossing is het vrijgeven van de collegegelden, waarmee de universiteiten de financiële ruimte krijgen om zelf orde op zaken te stellen. Nu beheerst de overheid alle parameters van het hoger onderwijs. Vrijheid om de hoogte van de collegegelden vast te stellen, geeft veel voordelen. Het tarief kan worden gedifferentieerd tussen dure en goedkope studies, waardoor studenten een betere afweging kunnen maken tussen kosten en baten. Universiteiten kunnen zich specialiseren in bepaalde studies of op basis van een betere afweging tussen kosten en baten besluiten tot onderlinge samenwerking.

Minstens zo belangrijk is het effect op kwaliteit. Een hoger collegegeld zal vanuit de studenten de druk op de kwaliteit opvoeren, omdat ze waar voor hun geld eisen en het zal een stimulans zijn tot meer inspanning van de studenten zelf.

Daar hoort natuurlijk wel een goede studiefinanciering bij. Ook hieraan kunnen universiteiten hun bijdrage leveren. Private universiteiten in de VS benutten hun vrijheid ook om collegegelden individueel vast te stellen. Ouderlijke draagkracht speelt daarbij een rol, in combinatie met de verwachte academische prestaties van de student. Een begaafde student uit een gezin met een laag inkomen betaalt dan een lager tarief.

Studenten hoeven dus geenszins de dupe te worden van een gevarieerde tariefstelling. Ze krijgen meer waar voor hun geld en profiteren van een hoger toekomstig arbeidsinkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden