Maak kennis met Stefan Scholten en Carole Baijings van Scholten Baijings

Stefan Scholten (41) en Carole Baijings (40) zijn toonaangevende Nederlandse ontwerpers, bekend om hun stijl van minimalisme, verfijning en kleur. Met twee collecties voor IKEA zetten ze de stap naar internationale faam. Leven en werken van een designduo: 'In geen enkel product van Scholten & Baijings zit zwart.'

Carole Baijings (40) en Stefan Scholten (41) Beeld Aisha Zeijpveld

Behalve een internationale doorbraak beleven jullie dit jaar een persoonlijk hoogtepunt: een eerste kind. Ook zijn jullie beiden net de 40 gepasseerd. Wat markeert deze tijd?

Stefan Scholten: 'Alles staat in het teken van de geboorte, volgende maand. Kijken we enorm naar uit. Het is een zoon, dat weten we al. Wat ik laatst dacht: als ontwerper ben je tot op het laatste moment aan het controleren en sturen om jouw creatie perfect te maken. Als ouder moet je vooral leren loslaten. Denk ik. Het is in ieder geval heel bijzonder dat Scholten & Baijings iets heeft geproduceerd met een eigen wil.'

Carole Baijings: 'We nemen meer rust. Meer vrij. De laatste jaren zijn topsport geweest, met alle collecties die we hebben ontworpen. Zeventig uur werken per week was voor ons gewoon. Daar kwam nog bij: reizen naar Japan, Amerika, enzovoorts. Ons werk is ons leven, maar ik weet nu waarom er weekenden bestaan.'

Scholten: 'Ik zal een of twee dagen in de week gaan zorgen. Ik noem het alleen geen papadagen. Wat een verschrikkelijk woord, zeg. Alsof je oppast op je eigen kind.'

Beeld Aisha Zeijpveld
 
Als ontwerper ben je tot op het laatste moment aan het controleren en sturen om jouw creatie perfect te maken. Als ouder moet je vooral leren loslaten
Stefan Scholten

Hoe laat een theekopje, een drinkglas, een karpet of een dekbedovertrek van Scholten & Baijings zich herkennen?

Baijings: 'In de kleur. In de eenvoud. In de verfijning, het oog voor detail. We gebruiken wisselende kleurpatronen, waaronder fluor en veel pasteltinten. Het is een harde tijd, dus mensen zijn op zoek naar een zekere zachtheid en comfort. Thuis moet je je prettig voelen.'

Scholten: 'Wij willen ook verrassen. Neem dit glas. Gewoon: een drinkglas. Hoe geef je daar een twist aan? Wij hebben een gouden stip op de bodem geplaatst, van goudluster - dat je ook op de rand van bierglazen ziet. Die stip is met een kwastje aangebracht, en in de oven versmolten met het glas. Spannend om dan te zien dat die gouden stip gaat 'drijven'. Dat kun je van tevoren niet bedenken. Het lichtspel is prachtig.'

Baijings: 'In deze collectie zit ook een glas met een blauw kleurverloop. Dan zie je ineens dat water transparant is. Dat klinkt raar, want dat is natuurlijk een gegeven, maar ineens wordt het zichtbaar. Dat maakt ons vak boeiend.'

Opvallend veel modeontwerpers speelden als kind met barbiepoppen en bijbehorende kledingsetjes. Was jullie fascinatie voor design al vroeg zichtbaar?

Scholten: 'Niet met barbies. Ik ben opgegroeid met designklassiekers. Wij hadden thuis stoelen staan van Mies van der Rohe en Marcel Breuer, en ook de Pastoe-kast van Aldo van den Nieuwelaar, met het plastic rolluik; het 'Amsterdammertje'. Zulke classics zie je wel vaker bij VPRO Gids-lezende mensen. Mijn vader was bankdirecteur. Vanwege zijn werk verhuisden we elke twee, drie jaar naar een andere stad, van Amersfoort tot Leeuwarden. Dan hadden mijn ouders er lol in het nieuwe huis anders in te richten, en soms breidden ze hun designcollectie uit. Zo kreeg ik al vroeg oog voor interieur, vorm, kleur en sfeer. En ja, als kind tekende en prutste ik ook graag. Na een open dag op de Design Academy in Eindhoven was ik op slag verliefd op dat vak.'

Baijings: 'Ik was een stil, zoet meisje. Niemand lette op mij. Op de kleuterschool heb ik alleen maar zitten tekenen en kleuren, terwijl ik mijn veters nog niet eens kon strikken. Ik schetste van alles, van mensen tot stoelen en tafels; zo vaak, dat ik dikke behangrollen van mooi, dun papier had die elke keer een stukje verder uitgerold konden worden.'

Scholten: 'Heel typerend voor Carole: ze houdt nooit op. In een winkel kan ze het niet aanzien als onze producten slecht zijn gepresenteerd. Effe een dekbed opkloppen, effe een kop en schotel rechtzetten. Ze is in staat met de klant mee naar huis te gaan om onze plaid netjes over de bank te draperen.'

Beeld Aisha Zeijpveld
 
Op de kleuterschool heb ik alleen maar zitten tekenen en kleuren, terwijl ik mijn veters nog niet eens kon strikken
Carole Baijings

Kies: een Scholten & Baijings-servies in de vitrine van het Museum of Modern Art in New York of een Scholten & Baijings-servies in de vitrine van de familie De Vries in Winterswijk?

Scholten: 'Da's een lastige. Ik zou zeggen... de familie uit Winterswijk. Mevrouw De Vries moet onze spullen dan wel gebruiken, hè. Op tafel. Als het alleen voor de show achter glas staat, heb ik liever het museum. Dan zien meer mensen het.'

Baijings: 'Ik aarzel. Wij hebben vertrouwen gekregen van mensen die verstand hebben van design. Zoals conservatoren. Zij gaven ons een opdracht of kochten ons werk aan. Het Textielmuseum heeft de prototypen van onze collectie Colour Plaids gekocht, wat voor ons een soort doorbraak is geweest. Boijmans Van Beuningen schafte onze Vegetables-serie aan, verschillende groenten gemaakt van stof. Als musea dat niet doen, tel je als ontwerper niet mee. Want zo kregen we het vertrouwen van fabrikanten. Een paar jaar geleden was ons goedkoopste product, een deken, nog 339 euro. Nu kun je bij de Deense fabrikant HAY een setje van twee Scholten & Baijings-theedoeken voor 19 euro kopen.'

Scholten: 'HAY stuurde een foto van pallets met vijftigduizend theedoeken van ons. Ik schrok me lam. Gaan we die aantallen ooit verkopen?'

Baijings: 'Het is dan fijn te merken dat de consument onze producten waardeert - dat ons werk met de juiste fabrikant en in de juiste prijs-kwaliteitverhouding een verkoopsucces is. Museum, fabrikant, consument, al die schakels zijn belangrijk. Ik kies toch ook voor de familie in Winterswijk. Dat een consument onze producten koopt, simpelweg om te gebruiken - dat is voor ons het grootste compliment.'

 
Het is dan fijn te merken dat de consument onze producten waardeert - dat ons werk met de juiste fabrikant en in de juiste prijs-kwaliteitverhouding een verkoopsucces is
Carole Baijings

Kim van Kooten kocht eens een spotgoedkoop servies op het Waterlooplein om thuis woedend aan diggelen te kunnen gooien. Goede suggestie? Of is er bij jullie toch wel eens een designkopje door de kamer gegaan?

Scholten: 'Wij smijten niet met dingen. Hoogstens met een deur. Ik zou ook niet weten wat ik dan moet pakken. Een kristallen glas is veel te duur.'

Baijings: 'Ik had eens een dag lang aan een verhaal gewerkt. Toen liep de computer vast. Ik had mijn werk niet gesaved. 'Ga even een blokje om', zei Stefan toen. Ik ontplofte. Ben je nou gek geworden? Dat vond ik zo'n stomme opmerking - zak d'r lekker in. Ik ben naar huis gegaan, maar achteraf had hij wel gelijk. Af en toe even weggaan, dat is het beste.'

Hebben jullie nooit wrevel of ruzie om een ontwerp?

Baijings: 'Nou ja, we werken zo vaak en zo nauw samen... Als je dan streeft naar een hoog niveau, moet je wel eerlijk tegen elkaar zijn.'

Scholten: 'We hebben weleens woorden.'

Baijings: 'Als een meningsverschil hoog oploopt, over de kleurschakering van een theedoek of de vorm van een theepot, dan trekken onze medewerkers zich discreet, een voor een, terug uit de ruimte, haha!'

Scholten: 'Die passie en overtuigingsdrang gaan weleens gepaard met stemverheffing. Ik vloek meer dan Carole. Verdomme enzo.'

Baijings: 'Ik zeg dan dat je een eikel bent. Of een zeikerd.'

Scholten: 'Dan zeg ik: nu moet je ophouden.'

Stefan Scholten Beeld Aisha Zeijpveld
 
Wij smijten niet met dingen. Hoogstens met een deur. Ik zou ook niet weten wat ik dan moet pakken. Een kristallen glas is veel te duur
Stefan Scholten

Kleur is bepalend voor ontwerpen van Scholten & Baijings. Wat zijn voor jullie de mooiste observaties?

Carole Baijings: 'Nou ja, er is geen grammatica voor kleur, hè. In de taal kun je met woorden en zinnen een verhaal maken. In de muziek heb je noten om mee te componeren. Maar er is geen kleuralfabet. Je hebt wel nummers voor verschillende tinten rood, geel en blauw, maar die kun je niet op een ordelijke wijze rangschikken. Toch is kleur in onze ogen even belangrijk als vorm. Wij denken in kleur - het is geen keuze achteraf. Je kunt er een emotie mee oproepen of een esthetisch of dramatisch beeld mee versterken.'

Scholten: 'Soms zie je door een vliegtuigraampje de zon, een oranjerode bal met schitterende kleurverlopen naar paars en blauw. Als vormgever wil ik dat heel graag vertalen naar een product, naar een karpet, bijvoorbeeld. Dan begint de ellende. Die kleurverlopen zijn niet te maken. Zeker niet met weven. Van de natuur win je het nooit. Elke keer weer voel je je een stuntelaar.'

Baijings: 'Het is grappig: hoe fel de kleuren in de natuur ook zijn, het is nooit ordinair. Bloemen vinden we altijd mooi. Door de fijne glans, de detaillering. Met vlinders is dat net zo. Door een speciale lichtweerkaatsing in de vleugels zien we kleuren en kleurveranderingen die wij vakmatig nooit kunnen evenaren. Superbijzonder.'

Scholten: 'Heb je wel eens een gifgroen-fluorescerende kikker gezien? Wij werken ook graag met fluorkleuren, maar dan zegt de industrie: dat kunnen wij niet maken, omdat het vervaagt. Dat klopt. Je ziet het aan oude ambulances, het feloranje wordt dof oranje. Maar die kikker blijft z'n hele leven fluorescerend gifgroen. Hóé dan?'

 
Er is geen grammatica voor kleur, hè. In de taal kun je met woorden en zinnen een verhaal maken. In de muziek heb je noten om mee te componeren. Maar er is geen kleuralfabet
Carole Baijings

Waarom worstelen jullie met lijm, schaar en karton terwijl je een computer hebt met 3D-ontwerpprogramma's?

Scholten: 'Met de computer kijk je naar een ontwerp. Met karton en papier houd je het model vast, en kun je bijvoorbeeld de verhoudingen tussen een kopje en een oortje beter inschatten. Dat maakt echt een wezenlijk verschil. Onze werkwijze is ambachtelijk en arbeidsintensief, maar dat maakt ons werk ook uniek.'

Baijings: 'Tijdens dat proces komen wij ook op ideeën. Handelend denken noemen wij het. Zo is onze Paper Porcelain-collectie ontstaan.'

Scholten: 'Aanvankelijk wilden we die kopjes rond maken. Door onze ateliermethode moesten we daarvoor het karton insnijden. Zo ontstond de veelhoekige vorm die óók heel mooi bleek te zijn. Dat krijg je dan cadeau.'

Baijings: 'We zeiden toen: dit kartonnen model is al heel mooi. Eigenlijk is dit een af product. Je kunt het niet gebruiken, maar je zou het willen gebruiken. Als we deze modellen nou eens letterlijk vertalen naar een porseleinen kopje?'

 
Met de computer kijk je naar een ontwerp. Met karton en papier houd je het model vast, en kun je de verhoudingen tussen een kopje en een oortje beter inschatten
Stefan Scholten

En wat is volgens Scholten het talent van Baijings?

Scholten: 'Carole kan mijn tekeningen als geen ander lezen. Ze heeft een geweldig oog voor detail. Met haar tomeloze inzet zorgt ze ervoor dat de definitieve uitkomst nooit minder is dan het basisidee. Neem het Paper Porcelain-servies. Een Chinese fabriek had de kartonnen kleur niet goed getroffen en het aardewerk was van B-kwaliteit. Dat krijg je er bij Carole dan echt niet door. Een galeriehoudster heeft haar goed getypeerd: 'Bij Carole kan alles, maar niet alles kan.'

Baijings: 'Onze symbiose is de sleutel. Apart zouden wij deze producten nooit kunnen maken. Het is echt: Scholten & Baijings.'

En dan mag je het interieur van een BMW MINI ontwerpen.

Scholten: 'We waren eerst verrast. Is dit nog wel ons vakgebied? 'Kom even naar München', zei Adrian van Hooydonk, de Nederlandse directeur van de designafdeling van de BMW-groep. Maar ja, vliegtickets en hotel, dat kost algauw 1.600 euro. Twee jaar geleden was dat voor ons een forse investering. En: wat gaan we daar doen? Maar als zo'n man aangeeft dat hij fan van jouw werk is, ga je gewoon. We kregen een rondleiding in de MINI-designstudio. Je moest een stickertje - een smiley - op de cameralens van je smartphone plakken om te voorkomen dat je de nieuwste ontwerpen zou fotograferen. Het ging dus om de MINI. Wilden wij een ontwerp maken dat zou aanslaan op de designbeurs Salone del Mobile 2012 in Milaan?'

Baijings: 'Dit was onze kans. Kijk, een auto heeft het kleinste interieur denkbaar. Je bent in je eigen ruimte, je draait je eigen muziek, je voelt je prettig en vrij. Dat komt dichtbij onze wereld. Het ging om een Concept Car, een blik in de toekomst, zonder dat we rekening hoefden te houden met engineering en marketing. Carte blanche. We hebben die hele auto aangepakt. Waarom bestaat een wiel altijd uit een velg en een zwarte rubberband? Waarom is die niet gegoten in een kunststof vorm, met een eigen profiel? Kunnen we de zonneklep niet in de vorm van een damestasje maken, dat je kunt meenemen?'

Scholten: 'Wij vinden dat auto's in het algemeen een agressieve uitstraling hebben. Wij wilden de MINI nog vriendelijker en zachter maken. Alle auto's hebben hoogglans lak. Wij hebben de buitenkant met geperforeerd om een mooie textuur te krijgen die speelt met licht. In ons model kun je het stuur aan beide kanten inklikken. Voor de designafdeling was het een eyeopener. Of onze ideeën ooit realiteit worden, is afwachten. Wij vonden het belangrijk om vragen te stellen, anders te denken, om zo het kussen op te schudden.'

'Kunst heeft iets aanvallends', stelde Benno Premsela, de aartsvader van het Nederlandse design. 'Op een agressieve manier word je op het verkeerde been gezet. Die bewustwording is voor mij essentieel.' Voor jullie ook?

Baijings: 'Voor ons is essentieel dat je als ontwerper het materiaal zo duidelijk en eigen vormt en zo goed bewerkt dat het product een eigen waarde krijgt. We willen ook graag verwonderen. Neem onze Vegetables. Dat zijn twee citroenen, een artisjok, drie rabarberstengels en twee stuks rode kool waarvan je pas in tweede instantie ziet dat ze van textiel zijn gemaakt.'

Weerbarstig, verontrustend of confronterend is jullie werk niet.

Scholten: 'Nee, die harde manier is nooit onze insteek geweest. Dan kom je meer op conceptuele kunst, daar ligt niet onze uitdaging. Tegenover verontrusting staat veraangenaming. Dat is meer ons handschrift.'

Wat hangt er bij jullie thuis aan de muur?

Baijings: 'Nou, Christiaan Bastiaans bijvoorbeeld. Dat is wel schokkend werk. Hij gaat naar oorlogsgebieden en fotografeert daar kindsoldaten. Die foto's drukt hij af, en hij 'bezielt' de afbeelding door daar overheen te tekenen met zwarte en gekleurde inkten.'

Scholten: 'Wij zijn gefascineerd door kunstenaars die de zwarte kant van het bestaan zien, maar toch nog genoeg poëzie in hun donder hebben om het mooi weer te geven. Maar als ontwerpers koesteren wij niet de wens om in ons werk de gruwelijkheid van alledag te vertalen.'

Baijings: 'In geen enkel product van ons zit zwart.'

 
Wij zijn gefascineerd door kunstenaars die de zwarte kant van het bestaan zien, maar toch nog genoeg poëzie in hun donder hebben om het mooi weer te geven
Stefan Scholten

Jan des Bouvrie ontwerpt voor de GAMMA, Piet Hein Eek voor de Wehkamp. Wanneer zet Scholten & Baijings de stap naar een massapubliek?

Scholten: 'Nou, voor IKEA hebben we de afgelopen tweeënhalf jaar gewerkt aan een klokken- en postercollectie. Die liggen april volgend jaar in de winkels. Massaproductie, voor het grootste meubelmerk ter wereld, dat is nieuw voor ons. Het gaat om de speciale PS-collectie met bekende ontwerpers. Het concept van de hele collectie is: small space living. In China leven mensen gemiddeld op 8 vierkante meter, in Nederland op 36 vierkante meter. We wilden geen klokken ontwerpen die louter praktisch en functioneel zijn, met een tijdsaanduiding. Onze ontwerpen zijn minimalistisch, met een poëtische draai. De grote wijzer staat gezeefdrukt op een transparant schijfje dat ronddraait. Wij willen dat de klok een sieraad voor het huis is, zoals een horloge een sieraad voor je lichaam kan zijn.'

Scholten: 'Wij vonden dat IKEA wel enige aanvulling kon gebruiken op het gebied van kleur en verfijning. Dat ging bij de Zweden met behoorlijk wat gevloek gepaard. Ze zijn hard en duidelijk. We hebben echt een gevecht moeten leveren voor onze ideeën. Je denkt dat Nederlanders direct zijn in het zakelijk verkeer, maar dan ken je de Scandinaviërs nog niet.'

Baijings: 'Zo doen wij dat', zeiden ze dan. Waarop wij zeiden: 'Zo doen wij dat niet.' Je vraagt ons om onze signatuur, dan kun je al niet om kleuren heen. Het was een fascinerend spel tussen twee werelden, tussen twee manieren van aanpak. Wij denken dat het een mooie symbiose is geworden.'

 
Voor IKEA hebben we de afgelopen tweeënhalf jaar gewerkt aan een klokken- en postercollectie
Stefan Scholten

Ontwerp je anders als je hoogzwanger bent?

Baijings: 'Nee. Ik heb wel een soort rust. Ook in mijn werk. Dat is prettig. We werken tegenwoordig met Michael Maharam, eigenaar van Maharam, het mooiste textielbedrijf van Amerika. Aan deze collectie zijn wereldberoemde ontwerpers verbonden, zoals Charles & Ray Eames en Alexander Girad. Maharam staat zo hoog aangeschreven dat hij kan werken met wie hij wil. En dan benadert hij óns. Wij vinden een presentatie nog spannend, maar voor hem is het niet eens meer de vraag of het goed is of niet, nee, het is gewoon goed. Dat vertrouwen krijgen we nu. Ik denk dat het voor mij als moeder ook zo werkt. Dat je erop mag vertrouwen dat jouw zienswijze, jouw intuïtie, jouw creativiteit in de opvoeding goed zal zijn. Ik hoop echt dat het zo gaat. Want dit is ons allermooiste ontwerp.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden