ProfielIgor Matovič

Maak kennis met Igor Matovič, de nieuwe premier van Slowakije

De nieuwe premier van Slowakije Igor Matovič is er deze week in geslaagd een coalitie te vormen. Samen met vier coalitiepartijen, die ideologisch gezien ver uit elkaar liggen, wil hij de strijd tegen corruptie aangaan. 

Igor Matovič. Beeld null
Igor Matovič.

Een aandachtstrekker, een ongeleid projectiel, misschien zelfs een clown. Dat was de reputatie van Igor Matovič, toen hij nog in het parlement zat voor de oppositie. Nu wordt de 46-jarige Matovič de nieuwe premier van Slowakije. 

Deze week slaagde hij erin een coalitie te vormen van vier partijen die ideologisch een flink eind uit elkaar liggen. Zaterdag maakte Matovič zijn ministersploeg bekend aan de president van het land.  

Bij de parlementsverkiezingen van eind februari verraste de populistische Ol’aNo-beweging van Matovič menigeen door maar liefst een kwart van de stemmen binnen te halen. Hij gaat regeren met drie andere partijen: het rechts-conservatieve Sme Rodina (‘Wij zijn familie’), het neoliberale SaS en de centrumrechtse Za l’udi-partij van oud-president Andrej Kiska.

Aan het hoofd staat een man die vooral bekendheid kreeg als een excentrieke anticorruptie-activist. Matovič begon z’n carrière als zakenman. Hij verspreidde gratis regionale kranten, en verdiende met de advertenties een fortuin. In 2010 kwam hij dankzij voorkeursstemmen het parlement binnen, toen nog voor SaS. Voor fractiediscipline bleek hij niet in de wieg gelegd, en na een flinke ruzie begon de querulant zijn eigen partij: Ol’aNo, een afkorting voor ‘gewone mensen en onafhankelijke persoonlijkheden.’

Matovič is ‘retorisch gezien innovatief’ en ‘nooit politiek correct’, stelt Pavol Babos, politicoloog aan de Comenius Universiteit in Bratislava. ‘Een populist die mensen meer zeggenschap belooft over vrij technische onderwerpen.’

Strijd tegen corruptie

Zijn carrière bouwde hij op één onderwerp: de strijd tegen corruptie. Jaren geleden verscheen hij op de parlementsvloer met een kartonnen bord van toenmalig premier Robert Fico. ‘Gaf Slowakije weg aan de rijken’, stond erop. Hij parkeerde z’n auto op een zebrapad om de immuniteit van parlementsleden aan de kaak te stellen. Met iedere stunt groeide z’n bekendheid. Toen een collega-parlementslid opbiechtte dat hij een verleden had als heroïnegebruiker, strooide Matovič een zak naalden boven zijn hoofd leeg.

Sinds februari 2018 is corruptie onderwerp nummer één in het Midden-Europese land. Onderzoeksjournalist Jan Kuciák werd samen met zijn verloofde vermoord toen hij een enorme corruptiezaak met EU-subsidies op het spoor was. Tegen de hoofdverdachte, Marian Kocner, loopt een rechtszaak, en er kwam een reeks aan schandalen naar buiten over de nauwe banden tussen onderwereld, justitie en politie. ‘Matovič knokt al tien jaar tegen corruptie. Dat maakte hem voor veel kiezers authentiek’, denkt Babos.

Tijdens de campagne vloog Matovič naar Cyprus en de Franse Riviera waar hij zichzelf filmde, staande voor de villa’s van partijbonzen en oligarchen. Opnieuw was de boodschap: ik ga iets doen aan de corruptie. De filmpjes werden honderdduizenden keren bekeken. Terwijl progressieve partijen vooral campagne voerden tegen extreemrechts, richtte Matovič zijn peilen op Smer, de partij van Fico die Slowakije sinds 2006 domineert. Babos: ‘Hij had scherp gezien dat de meerderheid in de maatschappij van Fico afwilde.’

Partijen liggen ver uit elkaar

Ideologisch gezien liggen de coalitiepartijen vrij ver uit elkaar. Sme Rodina, na Matovič de grootste partij, is eurosceptisch. Dat geldt voor de andere partijen niet, en toch voorziet politicoloog Babos geen probleem. ‘Slowakije heeft vaker coalities gehad met partijen die ideologisch uit elkaar lagen.’ De verwachting is dat de nieuwe coalitie een gematigd pro-Europese koers zal varen, ook al zal het harde ‘nee’ wat betreft de opname van migranten uit Griekenland overeind blijven.

Het grootste risico zou weleens Matovič’ eigen fractie van ruim vijftig parlementsleden kunnen zijn. Er zitten volstrekt onbekende figuren tussen die als kikkers uit de kruiwagen zouden kunnen vallen, zeker op de controversiële onderwerpen in Slowakije (abortus, geregistreerd partnerschap voor homokoppels). De man die zelf een hekel had aan fractiediscipline, wacht nu de taak zijn mensen bij elkaar te houden.

Waarom een Slowaaks oorlogsdorp als een blok valt voor extreem-rechts

Extreem-rechts in Slowakije koerst volgens de peilingen dit weekeinde aan op dik twintig zetels. De termen fascisme of communisme zeggen de jongere generatie niks meer. ‘Het is cool geworden om Kotleba te stemmen.’

DE VROUW DIE DE NIEUWE PREMIER IN TOOM MOET HOUDEN: ZUZANA CAPUTOVÁ
Bij de presidentsverkiezingen van 2019 kozen de Slowaken voor een opvallend progressieve vrouw. ‘Slowakije ís feitelijk een maffiastaat, dus Čaputová was een geschenk uit de hemel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden