Maak financiële sector weer veilig en simpel

Banken en andere financiële instellingen moeten zich weer meer gaan oriënteren op de behoeften in de reële economie.

Meer dan drie jaar beheerst de financiële crisis nu al de kranten. Ander nieuws, zoals de geboorte van de zeven miljardste wereldbewoner, stijgende voedselprijzen of dat we steeds zekerder op weg zijn naar een ingrijpende klimaatverandering, dringt nauwelijks door, laat staan dat over het verband tussen die verschijnselen wordt bericht.


Toch zijn de financiële, sociale en ecologische crises niet los van elkaar op te lossen. Met een alom gewantrouwde financiële sector die geen oog heeft voor de lange termijn en voor sociale en milieurisico's valt een duurzame economie en samenleving niet te realiseren.


De financiële sector speelt een cruciale rol. Hier wordt besloten over de aanwending van de schaarse middelen. De sector functioneert daarmee als de hersenen van het economisch lichaam: waar stromen de beschikbare energie en voedingsstoffen naartoe? Waar is meer nodig? Waar kan men met minder toe?


De financiële sector is de laatste decennia steeds disfunctioneler geworden. De omvang van de sector zelf nam toe, het profijt daarvan voor de samenleving nam af. Kostbare talenten, kapitaal en tijd zijn verloren gegaan. Een ongekende schuldenberg kregen we ervoor terug.


De komende jaren zal de financiële capaciteit uiterst efficiënt moeten worden ingezet om de economie te vernieuwen en te verduurzamen. De samenleving moet erop kunnen vertrouwen dat de financiële sector de kansen ziet en helpt die te benutten. De sector moet weer ten dienste staan van de reële economie. De enige toekomstbestendige economie is een sociale en duurzame economie.


Wij, een tiental wetenschappers, hebben ons op uitnodiging van het Utrecht Sustainability Institute van de Universiteit Utrecht en Triodos Bank verenigd onder de noemer 'Sustainable Finance Lab'. Wij willen proefondervindelijk, in samenspraak met sector, overheid en politiek ideeën ontwikkelen voor een financiële sector die bijdraagt aan een economie die de mens dient zonder daarbij zijn leefmilieu uit te putten. De afgelopen twee maanden zijn op onze uitnodiging rond de 250 financiële professionals, wetenschappers en criticasters van de sector vijf avonden met elkaar in discussie gegaan over de fundamentele veranderingen die daarvoor nodig zijn.


De hoge opkomst en vaak gepassioneerde discussiebijdragen tekenen de wens tot verandering, zowel bij het publiek als bij een belangrijk deel van de sector. De achterliggende oorzaken van de financiële crisis moeten worden weggenomen. De trend van almaar groter, complexer en riskanter moet gekeerd. Het moet weer beheersbaar worden: veiliger, simpeler en soberder. Wij doen daartoe de volgende aanbevelingen:


Om een nieuw beroep op publieke garanties te voorkomen dient de structuur van de bankensector aangepast te worden langs de lijnen zoals uitgezet in de VS ('Volcker Rule') en het Verenigd Koninkrijk ('Vickers report'). Dat betekent dat banken niet langer voor eigen rekening mogen handelen op financiële markten. Transacties zoals rente- en valutaswaps zijn toegestaan als die verbonden zijn aan reële activiteiten van klanten.


Daarnaast moet zijn gewaarborgd dat bij financiële problemen de essentiële publieke functies (betalingsverkeer, deposito's, lokale kredietverlening) zijn beschermd en de transactiegerichte zakenbankactiviteiten uit de bank kunnen worden getild. Het eigen vermogen als risicobuffer van banken moet fors worden verhoogd.


Ook moet de risicoweging van bezittingen, zoals het op nul stellen van het risico van leningen aan OESO-landen als Griekenland en Portugal, worden herzien. Banken moeten ook minder vrijheidsgraden krijgen om zelf de risico's in te schatten.


Om het vertrouwen tussen sector en samenleving te herstellen is van belang dat de sector nu een overtuigend en relevant gebaar maakt. Het afschaffen van bonussen en variabele beloningen zou zo'n gebaar zijn. Een beloningsstructuur gerelateerd aan resultaat- en volumedoelstellingen past misschien in een klassiek productiebedrijf, maar niet in een dienstverlenende sector als de financiële. Het niveau van de vaste salarissen in de sector is ruim voldoende voor een concurrerende arbeidsmarktpositie.


Ook het ontwikkelen van een standaard basisproductenpakket van hypotheken, spaarrekeningen en betaalrekeningen helpt bij vertrouwensherstel. De naïviteit en gemakzucht van klanten mag niet langer worden uitgebuit. Daarom bevelen wij aan dat toezichthouders, zoals in de genees- en levensmiddelenindustrie, financiële producten vooraf op hun toegevoegde waarde voor klant en samenleving beoordelen.


Als sector en politiek deze aanbevelingen doorvoeren, zullen banken en andere financiële instellingen zich weer meer gaan oriënteren op de behoeften in de reële economie. Net als veel 'echte' ondernemingen die de toenemende schaarste al aan den lijve ondervinden, zullen zij het belang van sociale en ecologische duurzaamheid moeten onderkennen en daarnaar handelen. Ook regelgevers en toezichthouders zullen meer oog moeten krijgen voor sociale- en milieurisico's. Het niet onderkennen van deze risico's betekent dat onduurzame activiteiten te goedkoop krediet kunnen krijgen.


Wij geven met onze voorstellen een duidelijke richting aan, maar hebben niet de illusie dat we er hiermee zijn. Er zijn geen gemakkelijke antwoorden en er moet ongetwijfeld nog meer gebeuren. Ook spaarbanken leden de afgelopen jaren grote verliezen. Wat telt, is de samenhang van maatregelen. De precieze weg naar een duurzaam functionerende financiële sector zullen we proefondervindelijk moeten ontdekken. Geen van de spelers in en rond de sector kan dat alleen. Het is nu belangrijk het gesprek over de noodzakelijke veranderingen in alle openheid te voeren. Dit is onze voorzet voor dat gesprek.


Het Sustainable Finance Lab: Harald Benink, Peter Blom, Arnoud Boot, Klaas van Egmond, Ewald Engelen, Arjo Klamer, Mark Sanders, Hans Schenk, Esther-Mirjam Sent, Irene van Staveren, Rens van Tilburg, Bert de Vries, Herman Wijffels (voorzitter)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.