'M'n ziekte heeft me wel gebracht waar ik nu ben'

Als er één periode is die hem heeft geïnspireerd, zijn het wel de jaren tachtig. Zanger Stuart Murdoch van de band Belle and Sebastian houdt - zonder ironie - zelfs van de cheesy musicals.

Beeld Daniel Cohen

Een klein glaasje whisky met een blokje ijs en een flesje cola ernaast. Daar verlangt Stuart Murdoch deze mooie namiddag het meest naar. 'Maar mijn lichaam verdraagt geen alcohol meer.' We zitten in het kantoor van de Franse afdeling van zijn platenmaatschappij, hartje Parijs. De voorman van de Schotse popgroep Belle and Sebastian heeft er weer een dag aan perspromotie op zitten voor de volgende week te verschijnen nieuwe plaat. 'En in het schemerlicht zoals nu, na zo'n dag praten, kan ik echt naar een glaasje verlangen. Ik dronk nooit veel, maar het blijkt nu echt funest te zijn voor mijn astma.'

We noteren Talisker ('of een gewone bourbon, ik was niet zo kieskeurig') dus maar even niet tussen de zaken waar Murdoch het meest van kan genieten.

De 46-jarige Murdoch wil er niet te lang bij stilstaan, maar de laatste jaren tobde hij weer met zijn gezondheid. Snel moe, astma en andere kwaaltjes die hem met een zekere regelmaat van zijn drukke werkzaamheden afhouden. Het gevolg van een slopende, aan ME gelieerde ziekte die hem eind jaren tachtig, begin jaren negentig zelfs jaren bedlegerig hield.

CV

1968 Op 25 augustus geboren in Clarkston, Schotland.

1996 Oprichting Belle And Sebastian. Band brengt in eigen beheer, als opdracht kunstopleiding, debuutalbum Tigermilk uit.

1996 Tweede album If You're Feeling Sinister.

1998 Brit Award voor album The Boy With The Arab Strap.

2002 Zangeres Isobel Campbell, mede-oprichter en ex-geliefde van Murdoch verlaat de band.

2003 Album Dear Catastrophe Waitress.

2009 Soloproject God Help The Girl. Met diverse zangeressen gemaakte liedcyclus over Eve, een jonge vrouw die met muziek greep op het leven probeert te krijgen.

2010 Publicatie The Celestial Café, gebundelde dagboek/weblog teksten.

2010 Album Belle And Sebastian Write About Love.

2014 Regiedebuut met God Help The Girl.

2015 Negende studioalbum Girls In Peacetime Like To Dance.

Een onderwerp waar Murdoch niet graag over praat ('Ik hield het zelfs jarenlang voor de band verborgen, maar na de zoveelste terugval vertelde ik er toch maar wat over') en ook nauwelijks over zong. Maar het nieuwe, negende, studio-album van Belle and Sebastian, Girls in Peacetime Want to Dance, opent zowaar met het liedje Nobody's Empire waarin Murdoch verwijst naar die voor hem zo pijnlijke periode. 'Net van school, dromend over je toekomst en dan niks kunnen doen. Dat is frustrerend. Maar de ziekte heeft me wel gebracht waar ik nu ben. Ik was toen ik midden jaren negentig hersteld was echt bezeten van het idee een popgroep op te richten en kon dat uiteindelijk ook verwezenlijken.'

De muziek van Belle and Sebastian staat al sinds het album Tigermilk (1996) volstrekt op zichzelf. Lieflijke, pastorale liedjes met arrangementen in pastelkleuren, meestal omfloerst gezongen door Murdoch. Je hoorde er zowel sixtiespop als jarentachtig-indie en (northern) soul in terug. Aanvankelijk trad de band niet op ('angst en onmacht'), en gaf Murdoch geen interviews ('Ik wilde mezelf niet opdringen als bandleider'). Maar elke plaat leverde meer fans op en stilaan groeide Belle and Sebastian uit tot een bijzondere live-attractie, een status die ze vorig jaar bewezen als een van de hoofdacts op het Best Kept Secret Festival.

Beeld Daniel Cohen
Beeld Daniel Cohen

Naar albums van Belle and Sebastian wordt reikhalzend uitgezien. En naar Girls in Peacetime des te meer omdat het al weer vijf jaar geleden is dat hun vorige plaat Write About Love verscheen. Een periode waarin Murdoch vooral werkte aan zijn debuut als speelfilmregisseur.

God Help the Girl is de verfilming van de gelijknamige op plaat verschenen liedjescyclus van Murdoch uit 2009. 'Toen ik daaraan werkte, wist ik dat het een muziekfilm moest worden, met echt door de acteurs gezongen liedjes. Het duurde even, maar hij kwam.'

De film ging afgelopen jaar in première en vertelt een verhaal dat veel liedjes van Murdoch typeert: jonge mensen die zich buitenstaander voelen, zien muziek als laatste strohalm om wat te maken van het leven.

Murdoch: 'God Help the Girl gaat meer over zoals ik ooit begon. In Belle and Sebastian ben ik nu echt volwassen geworden.

1. Film: Withnail and I (regie Bruce Robinson, 1986)

Het was geen liefde op het eerste gezicht tussen Murdoch en deze Britse cultfilm over twee vrienden en hun beleving van het einde van de jaren zestig, in het Londense Camden. 'Ik zag 'm ergens eind jaren negentig. Om ook mee te kunnen praten. Ik vond het naargeestig en zette de video al snel uit.

'Bij een tweede keer werd ik ineens wel gegrepen door een bepaalde gevoeligheid in de vriendschap tussen die twee jongens, gespeeld door Richard E. Grant en Paul McGann. Er komt na tien minuten al een scène waarin ze gaan afwassen in de smerigste keuken die je ooit hebt gezien. Dan geeft Richard een handschoen en zegt iets als: 'Probeer het niet zonder deze'. Ineens voel je als kijker dat er tussen die twee tegen elkaar schreeuwende mannen ook liefde zit. Een soort tederheid. Daardoor ben je bereid met ze mee te voelen.'

Toen Murdoch aan zijn eigen film begon, had hij veel aan een Withnail and I, omdat het hem leerde dat de kijker pas bereid is mee te gaan met de personages als ze iets herkenbaars of iets menselijks hebben.

'Toen ik de film voor de tweede keer zag, begreep ik de gevoeligheid in de vriendschap tussen die jongens.' Beeld Hollandse Hoogte

2. Film: Fame (regie Alan Parker, 1980)

'Ik houd van musicals, vooral op film, en niet op zo'n campy, spottende manier. Ik vind die films van vroeger gewoon mooi. De bekende ja, My Fair Lady, The Sound of Music, noem ze maar op. Ik hoef ze niet meer te zien hoor, daar groeien we bij ons mee op.

'Het gekke is dat ik tijdens het werken aan God Help the Girl nauwelijks aan musicals heb gedacht. Die muziek, dat zit wel snor, dacht ik. Dat is mijn vak. Ik moet iets als dramatische opbouw en karakterontwikkeling gaan begrijpen. Maar Fame wil ik toch wel even noemen. Ja, ik weet het: cheesy, slechte jaren tachtig en wat iedereen ook zegt, maar ik hou van dat eerste half uur waarin al die jonge dansers en acteurs vol hoop op de toekomst hun ding doen. Voor het eerst volgens mij dat dit zo goed gedaan werd. De muziek werkt ook goed omdat er niet recht in de camera gezongen werd. Dat heb ik een enkele keer ook geprobeerd.'

Beeld '`Ik houd van musicals, vooral op film, en niet op zo'n campy, spottende manier'¿

3. Muziek (1): Pet Shop Boys - West End Girls (single, 1986)

Stuart Murdoch veert op als de jaren tachtig ter sprake komen. Op het nieuwe album van Belle and Sebastian hoor je het vaak zo vermaledijde synthesizergeluid uit dat decennium goed terug.

'Wat iedereen ook zegt, ik hou meer van de muziek uit de jaren tachtig dan van welke dan ook. Ik zeg tot vervelens toe tegen vrienden: kom laten we naar het café gaan en weer eens lekker over de jaren tachtig praten. '

Natuurlijk, het was de periode waarin hij (46 jaar oud nu) opgroeide en zijn muzikale smaak ontwikkelde. Murdoch erkent dat veel pop eind jaren tachtig lelijk klonk ('Whitney Houston, jakkie'), maar het is er niet veel beter geworden na pakweg 1986, vindt hij. 'The Smiths natuurlijk', zegt hij alsof het vanzelfsprekend is dat deze naam boven alle kritiek en lijstjesmakerij verheven staat. 'Maar ik wil iets anders noemen. Namelijk een liedje waar ik met de jaren steeds meer door geobsedeerd ben geraakt en dat ik nu zelfs als laatste grote popsingle wil beschouwen: West End Girls van de Pet Shop Boys.

'In dat liedje zitten voor mij de complete jaren tachtig gestopt. Je hoort het geluid van de straten, de regen in Soho, altijd regen. Het geluid van Thatchers Britain. En dan was er ook iets merkwaardigs met de zang. Geaffecteerd en afstandelijk, ook helemaal jaren tachtig. Hierna werd de popsingle steeds meer onderdeel van albums. De single als losstaand kunstwerk verloor na West End Girls aan waarde voor mij.'

Pet Shop Boys met West End Girls. 'Daarin zitten voor mij de complete jaren tachtig gestopt. Je hoort het geluid van de straten, de regen in Soho, altijd regen.' Beeld Hollandse Hoogte

4. Muziek (2): Everything But The Girl - Love Not Money (album, 1985)

Ach, er is zoveel jarentachtigmuziek waar Stuart Murdoch nog altijd veel naar luistert en op danst. 'Laatst nog op Smalltown Boy van Bronski Beat, ook uit Glasgow.' Vaak heeft hij in interviews al zijn liefde betuigd voor The Smiths en het altijd obscuur gebleven Felt. 'Dat zit zo in mijn genen denk ik, die muziek draag ik bij me, daar denk ik niet eens meer aan, maar ik luister er daarom ook niet veel meer naar. Wel nog heel veel naar New Order en naar Hall & Oates, artiesten van wie ik echt alles goed vind.'

Er is één plaat die hij beslist even wil noemen, van Everything But The Girl, al komt hij zo snel niet op de titel. 'Hun tweede, met op de hoes een foto van twee jongetjes op een grauw Brits speelveldje. De hoes is gemaakt door degene die ook de iconische Smiths-hoezen ontwierp.'

Het album, Love Not Money, vindt Murdoch zo bijzonder vanwege het sprankelende gitaartje dat hem aan Johnny Marr van The Smiths doet denken, en om de prachtig diepmelancholieke stem van Tracy Thorn, die volgens Murdoch op die plaat het meest sociaal bewogen over het door Thatcher 'geruïneerde' Groot-Brittannië zong.

'Vaak zijn liedjes over ongelijkheid en sociaal bewustzijn heel saai, ook toen. Maar Tracy Thorn, Billy Bragg en Morrissey hadden echt een gave voor dit genre.'

Beeld .

5. Schrijver: C.S. Lewis (1898 - 1963)

Er is geen schrijver van wie Murdoch zoveel heeft geleerd als van C.S. Lewis, naar wiens werk hij nog altijd teruggrijpt. Lewis werd beroemd om zijn kinderboeken, zoals de Kronieken van Narnia, maar het is vooral het spirituele werk dat Murdoch bewondert.

'Lewis was onder heel veel meer een christelijk apologeet en volgens mij de beste van zijn tijd. Over een paar eeuwen zullen zijn geschriften net zo gewaardeerd worden als die van Augustinus en Thomas van Aquino.'

Murdoch heeft van Lewis boekjes ('zijn bes-te werk is heel dun en herlees ik heel vaak') als The Screwtape Letters (1942, vertaald als Brieven uit de hel) christelijke normen en waarden leren begrijpen. Hij is er zelfs een gelovig mens door geworden.

'Ik heb daar nooit geheimzinnig over gedaan, maar het ligt voor veel mensen nogal moeilijk. Ik praat er ook niet over eigenlijk, ik hou mijn geloof in God gewoon voor mezelf.'

Het begon toen hij een jaar of 18 was en werd gegrepen door de Screwtape Letters. 'In zeer simpele bewoordingen kon hij grote zaken voor mij duidelijk maken. Het nut van bidden bijvoorbeeld. Ik vroeg me af hoe God al dat bidden kon horen, laat staan er iets mee doen. Lewis stelt dat God niet in ons tijdstelsel leeft. Hij heeft op één moment oneindig veel tijd. Ook voor jouw en mijn gevoelens.'

Na een stilte: 'Lewis is echt een held voor me. Hij heeft me mijn godsbesef gegeven. '

Schrijver: C.S. Lewis. 'Hij is echt een held voor me. Hij heeft me mijn godsbesef gegeven.' Beeld .

6. Kerk: Hyndland Church in Glasgow

Hoewel hij gelovig is, was het nooit echt Murdochs bedoeling een trouw kerkganger te worden. Tot hij op een dag met 'een hoofd vol onrust' de Hyndland Church binnenliep. 'Ze hielden me niet alleen, ze stopten me in een koor. Ik zing er 24 jaar later nog steeds', zegt hij lachend. Er was in 1990 iets wat hem daar beviel, en het zingen ging hem ook goed af. 'Ik was nog veel ziek toen en op deze plek kon ik me zonder veel moeite handhaven. Anderen gaan 's zondags voetballen of nemen pianoles, ik heb het koor als wekelijkse zekerheid. Als ik in Glasgow ben, zing ik er, altijd met rode toga, zittend op dezelfde plek. Ik kom er tot rust, overdenk de week, maak plannen.'

'Anderen gaan 's zondags voetballen of nemen pianoles, ik heb het koor als wekelijkse zekerheid.' Beeld Ross Campbell/REX

7. Plek: Flagpole, Glasgow

Stuart Murdoch houdt van lopen. Hard of gewoon wandelend. Het is zijn manier om zijn kwakkelende conditie op peil te houden. Glasgow, waar hij net als de rest van de band altijd is blijven wonen, kent weinig geheimen voor hem. Hij houdt van de stad, al is het er vaak guur. 'Ik zou wel een kledingstuk willen dat ik altijd aankan waardoor ik, de kouwelijkste mens op aarde, het nooit meer koud heb.'

Dan zou hij nog vaker naar zijn lievelingsplek gaan, het park op het hoogste puntje van Glasgow, Flagpole geheten. 'Prachtig. Aan de ene kant kijk je uit over de stad, en aan de andere kant zie je de Highlands liggen. Ook zo'n plek waar ik even helemaal tot rust kom. Het is er alleen qua volk nogal onguur. Je kunt er 's avonds maar beter niet alleen naartoe gaan. Het harde, agressieve waar Glasgow vroeger berucht om was, heeft zich allemaal daar verzameld, lijkt het. Maar vlak na zonsopgang durf ik het wel aan, en is het er heerlijk.'

'Prachtig. Aan de ene kant kijk je uit over de stad, en aan de andere kant zie je de Highlands liggen.' Beeld .

8. Stad: Los Angeles

Hoe verzot Murdoch ook is op Glasgow, de laatste tijd koestert hij steeds meer de wens naar Los Angeles te verhuizen.

'Mijn vrouw en ik zoeken naar een goed excuus', aldus Murdoch. Al is een verhuizing op korte termijn met zoontje Denny van 1,5 niet aan de orde. 'Ik weet niet wat het precies is maar ik ben steeds meer van Amerika gaan houden, en dan vooral van het grote, ongrijpbare en lekker warme Los Angeles.

'Amerikanen zouden niet van eten houden, maar je kunt er wel het beste Mexicaans eten. Kom daar maar eens om in Glasgow.

'Wandelen en uitkijken over de stad.' Beeld Getty Images

'We hebben twee platen in LA opgenomen en onze nieuwe in Atlanta. Grote, zelfs lelijke steden. Onpersoonlijk, maar vreemd genoeg rustgevend met veel mooie plekjes om je terug te trekken, net zoals Glasgow Flagpole die heeft. Voor mij is Griffith Park in LA er zo een. Als ik in LA verblijf, ga ik er om de dag even heen. Wandelen en uitkijken over de stad.

'Of neem het Dodger Stadium. Ik hou erg van honkbal, en er bestaat geen mooiere plek om naar te kijken als dit stadion, met uitzicht op de woestijn. Heerlijk om dan tussen de Amerikanen te zitten en stiekem die families af te luisteren. Levert altijd inspiratie op. Zoals laatst toen een jongetje tijdens een wedstrijd tegen de New York Mets aan zijn moeder vroeg: 'Mama, why do the Mets suck?

'Geef daarop maar eens een goed antwoord.'

Belle and Sebastian: Girls in Peacetime Want to Dance. Matador/Beggars. Verschijnt 16 januari.

Beeld Daniel Cohen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden