M&M's iets doffer, kind niet rustiger

Is het uitbannen van zes kleurstoffen, de 'Southampton six', goed nieuws voor kinderen met adhd? Of spelen supermarkten in op een hardnekkige hype?

Beeld Illustratie Han Hoogerbrugge

'Albert Heijn zwicht en weert kleurstoffen', meldden afgelopen week veel media waaronder deze krant. Volgens actiegroep Foodwatch is de supermarkt eindelijk overstag in de lange strijd tegen zes kleurstoffen in voedsel, die kinderen hyperactief zouden maken. Die omstreden E-nummers staan al ruim tien jaar in de beklaagdenbank, maar nog steeds verkopen supermarkten (snoep)producten waarin ze zijn verwerkt.

Afschaffing 'Southampton Six'

Supermarkt Lidl was al om en ook Jumbo staakt binnenkort de verkoop volledig, stelt Foodwatch, dat meteen de term 'Southampton six' in de Nederlandse media introduceerde. Die omschrijving is bedacht door de Britse populaire media na een onderzoek door de Universiteit van Southampton. Het klinkt als 'Guildford four' en 'Maguire seven' - namen die dezelfde pers bedacht voor Ierse terroristenbendes.

De afschaffing van de 'Southampton six' lijkt goed nieuws voor groene consumenten met een bewuste leefstijl, en hun kinderen. Maar dat hoeft niet, zegt het Voedingscentrum, de voorlichtingsinstantie voor voedsel en voedselveiligheid. De stoffen zijn echt uitvoerig getest en bij normaal gebruik volkomen veilig bevonden, bezweert specialiste voedselveiligheid Wieke van der Vossen. 'Maar bij consumenten bestaat een trend naar natuurlijk voedsel en daar worden E-nummers niet mee geassocieerd.'

Ook vanuit de wetenschap klinkt een diepe zucht over het besluit van de supermarkten. Zij reageren op een hardnekkige hype, vindt Ralf Hartemink, opleidingsdirecteur levensmiddelentechnologie en voedselveiligheid bij de Wageningen Universiteit. Hoewel miljoenen consumenten overtuigd zijn van het tegendeel, is er volgens hem weinig of niets aan de hand met de E-stoffen.

Sensatiepers

'De ongerustheid is het product van de Engelse sensatiepers. In de studie van de universiteit van Southampton zijn allerlei kleurstoffen getest. Alleen van tetrazine (E 102) , en dan nog alleen in combinatie met benzoëzuur, een veelgebruikt conserveringsmiddel, is een lichte verhoging gevonden van wat genoemd werd: adhd-achtige verschijnselen bij het kind.'

Waardoor dit zou komen, wordt in het onderzoek niet verklaard. In elk geval niet door de stoffen zelf, zeggen de onderzoekers. Extra probleem is dat de stoffen niet apart zijn getest, maar in een gezamenlijke cocktail waaraan ook benzoëzuur was toegevoegd - het conserveermiddel dat zelf veilig is bevonden.

Opvallend is verder dat het hyperactief gedrag alleen toenam volgens sommige ouders en leerkrachten, terwijl psychologen geen toename zagen. Bovendien waren de verschillen met de controlegroep erg klein.

Aangespoord door ongeruste ouders eiste het Europarlement aanvankelijk een verbod op de stoffen, maar na een negatief advies van de Europese Voedselautoriteit EFSA leidde dat in 2009 tot het compromis om een waarschuwing op te nemen. Het etiket van voeding met de bewuste E-stoffen moet nu vermelden dat ze 'de activiteit of oplettendheid van kinderen nadelig kunnen beïnvloeden'.

Maar fabrikanten willen geen waarschuwingen op de verpakking, zegt Hartemink. 'Dus ook als er feitelijk niets aan de hand is, zullen zij er soms voor kiezen de stof niet te gebruiken. Ik vind dat jammer. Het is een keten van onlogische en onwetenschappelijke gebeurtenissen met een overbodig verbod als uitkomst. Niet voor niets wordt in studies over de communicatie van risico's deze casus gebruikt als voorbeeld van hoe je het niet moet doen.'

Vrijwel alle grote voedingsmerken hebben de betrokken kleurstoffen de afgelopen jaren in de ban gedaan voor voedsel dat kinderen eten, zoals bijna alle snoepgoed. Aan de adhd-rage heeft dat niets veranderd. Het aantal Nederlandse kinderen tussen de 4 en 18 dat het dempend geneesmiddel Ritalin krijgt, is volgens de Gezondheidsraad in een periode van tien jaar verviervoudigd.

Gevolgen

Is het erg dat de kleurstoffen verdwijnen? Zuurwarenfabrikant Oos Kesbeke vindt van wel. Hij heeft de kleurstoffen E 102 en E 122 in de dressing voor een tomatensalade vorig jaar voor de zekerheid vervangen. 'Het is niet ideaal; de stof die we nu gebruiken verdwijnt als je het onder een felle lamp of in de zon zet. Op deze manier blijven we bezig.'

Hij vreest nu al voor de toekomst van zijn zilveruitjes. 'De enige manier om die wit te krijgen is met sulfiet. Ik heb iedereen afgebeld en alles geprobeerd, maar iets anders werkt gewoon niet.'

De omstreden E-nummers hebben het voordeel dat ze effectief zijn, zegt de Wageningse expert Hartemink. 'Er is erg weinig van nodig en ze zijn stabiel. Vervangende kleurstoffen uit paprika of bieten zijn minder sterk. De rode snoepjes van M&M's bijvoorbeeld zullen er iets doffer van worden. Of dat erg is? Nou, fabrikanten zullen het vervelend vinden.'

Foodwatch kan beter ten strijde trekken tegen de suiker in deze voedingsmiddelen, vindt hij. 'Want daarvan weten we wél zeker dat het schadelijk kan zijn in de hoeveelheden die veel kinderen eten.' Daar sluit Wieke van der Vossen van het Voedingscentrum zich bij aan: 'De risico's van voedsel zitten in suiker, verzadigd vet en zout. Consumenten kunnen zich beter daar op richten.'

Misschien vergaat het de 'Southampton six' uiteindelijk als de 'Guildford four' en 'Maguire seven'. Vijftien jaar na hun veroordeling ontdekten vasthoudende onderzoekers dat de Engelse politie de bewijzen in hun zaak had vervalst, en werden de veronderstelde terroristen alsnog vrijgesproken.

Vragen over milieuvriendelijk gedrag of tips voor deze rubriek?
Mail naar groen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden