Lynch zou Lynch niet zijn als hij niet ook vragen onbeantwoord laat

Op het Rotterdamse filmfestival toont een fascinerende documentaire meer dan we tot nu toe wisten van de enigmatische cultregisseur David Lynch (Twin Peaks).

David Lynch in The Art Life.

Als peuter vond hij niets heerlijker dan in een modderpoel te zitten. Het gevoel van natte blubber in je handen: idyllisch. Toen hij ouder werd, liet zijn vader hem zien hoeveel insecten er krioelden in het gras, als je een stuk hout optilde. Een fascinatie was geboren.

Het is niet moeilijk een rode draad te ontdekken in de verhalen die David Lynch vertelt in de documentaire David Lynch: The Art Life. De film van Jon Nguyen, Olivia Neergaard-Holm en Rick Barnes, te zien op het IFFR, gaat over de jeugdjaren van de 71-jarige filmmaker en biedt een interessant kijkje in zijn psyche. Dat is bijzonder, want Lynch staat bekend als zeer gesloten: zowel over zijn privéleven als over zijn werk doet hij weinig uitspraken. Raadselachtige films als Inland Empire, Lost Highway en Mulholland Drive weigert hij te duiden, hoezeer zijn fans ook blijven zoeken naar oplossingen voor zijn surrealistische puzzels.

Geduld

Groot is ook de geheimzinnigheid over zijn vervolg op de televisieserie Twin Peaks, culthit in de jaren negentig. Al sinds de aankondiging in 2015 wordt er reikhalzend naar uitgekeken, maar behalve een lijstje acteursnamen is nog niets uitgelekt over de inhoud. In mei zullen de achttien nieuwe afleveringen te zien zijn op de Amerikaanse betaalzender Showtime. Een première op het filmfestival van Cannes ligt voor de hand, maar is nog niet bevestigd.

Hoe krijg je een man die zich nooit in de kaart laat kijken, bereid om mee te werken aan een persoonlijk portret? De makers van David Lynch: The Art Life besloten geduld te oefenen en de regie enigszins uit handen te geven. Lynch is de baas in de film: hij bepaalde, in een periode van drie jaar, welke herinneringen hij wilde delen. Dat in die tijd een vertrouwensband ontstond, is duidelijk te merken. De filmmakers kregen de beschikking over fotoalbums, familiefilmpjes en een enorme collectie schilderijen en tekeningen.

IFFR

Van woensdag 27 januari t/m zondag 7 februari 2015 vindt in Rotterdam het 44ste International Film Festival Rotterdam plaats, waarvan de Volkskrant mediapartner is. In dit dossier interviews, achtergronden en tips uit de Volkskrant special, naast het laatste nieuws over het IFFR.

Schilderen

Lynch, begonnen als kunststudent, is altijd blijven schilderen. In de documentaire is te zien hoe hij vrijwel al zijn tijd doorbrengt in het ruime atelier bij zijn huis in Los Angeles. Een enkele keer schrijft hij iets (dan werkt hij, inderdaad, aan Twin Peaks), maar meestal is hij met verf in de weer. Zijn schilderijen zijn net zo verontrustend als zijn films: angstkreten lijken het soms, of duistere dromen.

En dat terwijl zijn jeugd zo gelukkig en gewoon was. Lynch groeide op in oer-Amerikaanse plaatsjes als Spokane (Washington) en Boise (Idaho). Zijn ouders verhuisden vaak. Het was een 'super happy household', vertelt Lynch met zijn kenmerkende nasale stemgeluid. Een wit hek om de tuin, ouderlijke liefde, vrijheid, overzichtelijkheid. 'De hele wereld lag besloten in een paar straten.' Soms gebeurde er iets Lynchiaans: dan dook vanuit het donker op straat ineens een huilende naakte vrouw op, tot grote schrik van de jonge David en zijn broer. 'Ik geloof dat er bloed om haar mond zat. Ze leek een reuzin.'

David Lynch. Beeld AFP

Kunst

Wanneer Lynch als puber naar Virginia verhuist, wordt het leven ineens complex. Hij ontwikkelt angsten en wordt opstandig, maar vindt ook uit waar hij op zijn plek is: in de kunstwereld. De jaren die Lynch vervolgens in Philadelphia doorbrengt, waar hij aan de kunstacademie studeert, zijn vormend voor zijn blik. In die tijd is Philadelphia een gewelddadige, straatarme stad vol verwarde zielen - een scherp contrast met de brave buitenwijken van zijn jeugd. Niet zo vreemd dat in zijn films het normale, doorsnee-Amerika altijd een verborgen kant blijkt te hebben.

Dode dieren

Zijn interesse voor insecten en natuurlijke rottingsprocessen is inmiddels uitgemond in een vreemde verzameling dode dieren, die aan experimenten worden blootgesteld. Vader Donald Lynch begint zich zorgen te maken. Hij waarschuwt zijn zoon: 'Misschien moet je maar geen kinderen krijgen.'

Lynch kreeg er vier. David Lynch: The Art Life is opgedragen aan de jongste, dochter Lula, die in de documentaire regelmatig te zien is. Ze scharrelt rond terwijl haar vader schildert, rookt of koffie drinkt. Het draagt bij aan de intieme sfeer van de film. Dichter dan dit zal de gemiddelde bewonderaar niet bij David Lynch kunnen komen.

Maar Lynch zou Lynch niet zijn als hij niet ook vragen onbeantwoord laat. Zo vertelt hij met gevoel voor suspense hoe een buurman afscheid kwam nemen toen hij als kind weer eens verhuisde. De man, meneer Smith, was geen bekende van hem, maar door de herinnering raakt Lynch tot tranen geroerd. Waarom? Het blijft in nevelen gehuld. Wie was meneer Smith? Met welke woorden nam hij afscheid? Het zou best eens een scène in de nieuwe Twin Peaks-serie kunnen zijn.

David Lynch: The Art Life is op woensdag 1/2 en vrijdag 3/2 te zien op IFFR.

Twin Peaks 3

Er is nog weinig bekend over het derde seizoen van de televisieserie Twin Peaks. De Europese première staat gepland voor 21 mei, tijdens het filmfestival in Cannes. In korte teasers is al de beroemde tune van Angelo Badalamenti weer te horen en is special agent Dale Cooper (Kyle MacLachlan) te zien.

Over de plot: een kwart eeuw na de gebeurtenissen uit het eerste seizoen duikt er een doos op met een geheimzinnig dossier over het stadje Twin Peaks. Daar moeten we het voorlopig mee doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden