Luxe bedrijfscursus het eerst op de schop

Wegens tegenvallende resultaten kortte het bedrijfsleven in 2002 op externe trainingen met 25 procent. Trainingen 'voor de leuk' zijn passé; cursussen anno 2003 zijn praktijkgericht....

'VROEGER KEKEN we naar wat het individu wilde. Nu bedenken we eerst wat het bedrijf nodig heeft.' De woordvoerster van KPN laat er geen misverstand over bestaan: het grootste telecombedrijf van Nederland pakt de opleidingsbudgetten efficiënter en zakelijker aan. De eigen opleidingsafdeling is ge-outsourced, en wie een training wil doen, moet kunnen aantonen dat deze noodzakelijk is voor de huidige positie. Het opleidingsbudget per persoon is gelijkgebleven, maar het totale budget liep hard terug door de reorganisaties van de laatste tijd.

Ook in de IT-sector is het opleidingsbudget danig teruggeschroefd. Volgens Nidap, een onderzoeksbureau dat jaarlijks de bedrijfsopleidingenmarkt in kaart brengt, is het aantal inkopers van ICT-opleidingen in 2002 met 28 procent gedaald ten opzichte van het jaar ervoor. 'De ontwikkelingen zijn negatief, dat laat zich raden', zegt Louis Spaninks, projectmanager van de Vereniging van Opleidingsinstituten voor Informatica (VOI). 'Bijvoorbeeld het aantal examens voor MicroSoft is dramatisch gezakt, met wel 60 procent.' Het gemiddeld aantal trainingsdagen per persoon in de IT-sector liep in een jaar terug van 8,4 naar 5,6.

Taalopleidingen kregen in 2002 de hardste klap. Volgens de meting van Nidap zijn die het afgelopen jaar gehalveerd. 'Taalcursussen worden bij een tegenvallende economie klaarblijkelijk niet als bedrijfskritisch beschouwd, en vallen als eerste ten prooi aan bezuinigingen', concludeert Paul van der Wal van Nidap.

Ook trainingen 'voor de leuk' liggen onder vuur. De tijd is voorbij van de outdoortrainingen met als doel de eigen grenzen te verleggen. 'We hebben een opleidingshype gehad, er waren zelfs bureaus die cursussen bedrijfsastrologie aanboden. Dat soort programma's gaat het komende jaar niet overleven', erkent Christiane Estourgie, die verantwoordelijk is voor het cursusaanbod van opleidingsinstituut ISBW.

Het Nederlands bedrijfsleven besteedde in 2002 nog maar 1,8 miljard euro aan externe opleidingen, een kwart minder dan de 2,4 miljard van 2001. Het meeste geld gaat op aan vakinhoudelijke opleidingen, 26 procent van het totaal. Nog eens 20 procent van het budget wordt besteed aan managementopleidingen.

Het hoger management heeft ook het hoogste gemiddelde persoonsgebonden opleidingsbudget: zo'n 2600 euro per persoon per jaar. Het middenkader mocht in 2002 gemiddeld 2050 euro besteden, en uitvoerenden 1800 euro. 'In economisch slechtere tijden heeft het budget van de hogere echelons minder te lijden dan dat van de lagere', weet Van der Wal van Nidap uit ervaring.

Toch beseffen bedrijven heel goed dat opleidingen geen luxegoed zijn. 'Ik zie weinig bedrijven die het opleidingsbudget op nul zetten', zegt Harry Starren, algemeen directeur van De Baak Management Centrum VNO-NCW.

Er zijn zelfs sectoren waar het aantal trainingsdagen in 2002 juist is toegenomen. Vooral in de handel en horeca, bij de overheid en in de financiële sector werd meer tijd aan opleidingen besteed. De financiële dienstverleners voeren nu de lijst van het aantal cursusdagen per medewerker aan, met gemiddeld 7,9 dagen in 2002. 'Training en opleiding is heel belangrijk. We zetten voor iedereen een persoonlijk opleidingsschema op. We besteden niet extra, maar we bezuinigen niet', bevestigt een woordvoerster van ABN Amro.

Terwijl taal- en ICT-opleidingen uit de gratie raken, komen andere cursussen juist op. Commerciële opleidingen zitten in de lift, want voor het eerst in jaren moeten bedrijven weer echt hun best doen om hun goederen en diensten aan de man te brengen. Ook zijn 'Train de trainer'-opleidingen populair, waarschijnlijk omdat een bedrijf vervolgens zelf - en dus goedkoper - bepaalde opleidingen kan geven.

Verrassend genoeg blijven Persoonlijke-Effectiviteitstrainingen, vaak afgedaan als 'soft', in de economische neergang overeind. 'Juist nu moet je investeren in de mensen, want die moeten het maken', verklaart Dick van Nes van Gooiconsult dit fenomeen.

Behalve het type, verandert ook de opzet van cursussen. 'Wat we vroeger in tien avondsessies deden, doen we nu in minder klassikale bijeenkomsten, aangevuld met internet, huiswerk en groepswerk', licht Estourgie van ISBW toe. 'Je moet waar bieden tijdens de cursusavonden.'

Technologieconcern Cisco gaat daarin nog verder. Dit IT-bedrijf, dat als een van de weinigen in die sector het opleidingsbudget constant houdt, werkt haast alleen nog maar met internet. 'Cursussen die niet per se klassikaal hoeven, doen we met e-learning. Mensen kunnen het dan makkelijker inpassen, en hebben daarom meer interesse om trainingen te volgen', zegt een woordvoerster. Cisco ontwikkelt de opleidingen intern, in samenwerking met vaste externe trainingsbureaus.

Tenslotte is ook het eindresultaat van opleidingen aan het veranderen. 'Onze opleiding inkoop eindigt niet met een multiple choice eindexamen', illustreert Estourgie van ISBW. 'Cursisten moeten een concreet plan van aanpak maken, met gekwantificeerde besparingen en een tijdspad wanneer die worden behaald.'

Eenzelfde ontwikkeling signaleert Starren van De Baak. 'Wij voorzien een verdere vervloeiing van leren en werken. Mensen voeren bij ons echte werkprojecten uit in een lerende situatie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.