Luppes en Van 't Hof maken acteerfeest van De Dresser

De Dresser door Onafhankelijk Toneel. Regie Mirjam Koen. OT-theater Rotterdam t/m 30 december...

HEIN JANSSEN

'Je bent maar een doodgewone acteur, op tournee door de provincie. Heus geen held die de wereld bestrijdt' Zegt de vrouw van de Shakespeare-speler tegen haar man in de pauze van de voorstelling. Het kan er hard aan toe gaan, onder acteurs, in kleedkamers. Maar het kan er ook warm zijn, en romantisch in de meest idyllische zin: nooit opgebloeide liefdes worden na jaren in de knop gebroken.

Het Onafhankelijk Toneel speelt in regie van Mirjam Koen de komende weken in het eigen theater De Dresser van Ronald Harwood. Het stuk is vooral bekend door de verfilming van Peter Yates met Albert Finney en Tom Courtenay in de hoofdrollen. Het gaat over de relatie tussen een oude Shakespeare-acteur en zijn dresser, zijn kleder, de man die iedere dag zijn pruiken kamt, zijn mantel strijkt en zijn onderbroeken wast. Norman heet-ie, die toegewijde, van God gezonden engel, en heel stilletjes heeft hij zich in zijn meester verloren.

We zien Meneer, zoals de acteur genoemd wordt op een avond in de provincie waar hij met zijn sleetse gezelschap voor de 280ste keer King Lear moet spelen. Het is oorlogstijd en de meeste acteurs zijn onder de wapenen. Behelpen dus, spelers die even af zijn bedienen de windmachine, een invaller speelt de Nar. Meneer is bovendien ziek, nogal in de war. Die dag heeft hij midden op straat zijn kleren uitgetrokken om in zijn nakie Shakespeare te citeren. En vanvond weet Meneer tot twee minuten voor aanvang niet eens meer wie hij is: Lear, Macbeth, Richard III?

Gelukkig reddert Norman alles aan elkaar. 'Ik wil dat de dingen mooi zijn, geen pijn, dat is mijn motto', zegt hij en vertaalt die woorden in stiekem een slokje gin voor Meneer, een warme hand op zijn schouder, een plotselinge kus die zoeter smaakt dan hij wilde.

In De Dresser wordt geschakeld tussen podium en kleedkamer. Op dat podium zien we de hoogtepunten uit King Lear en in de kleedkamer de laatste opleving van een acteur. Aan het eind is niet alleen Lear gebroken, maar ook Meneer, voor eeuwig, en Norman zal vanaf dan een dolende, eenzame ziel zijn.

Het Onafhankelijk Toneel heeft van De Dresser een onwaarschijnlijk mooie voorstelling gemaakt. Mirjam Koen heeft met haar ingetogen regie het stuk behoed voor barokke nostalgie. Hier voelen we van heel dichtbij hoe theater gemaakt wordt, aan welke grote twijfels acteurs onderhevig zijn en hoe schijn en werkelijkheid zachtjes in elkaar glijden. Zelden zal een toneelgroep zo ondubbelzinnig haar eigen afgesloten wereld hebben ontsloten.

Bert Luppes speelt Meneer en René van 't Hof zijn dresser. Een duo dat de spil van de voorstelling vormt in een ingehouden speelstijl waar je koud van wordt. Luppes zou kunnen brullen als een Lear in doodsnood en Van 't Hof had voluit kunnen excelleren als de clown die hij ook is. Maar hier tillen ze elkaar met de meest intieme, meest kleine middelen op naar een superieur niveau. Er wordt gekankerd op de critici, en op elkaar, de jaloezie giert soms door de kleedkamer - o, als blikken konden doden. En toch vinden deze lui elkaar in hun liefde voor het theater, die vluchtstrook, terwijl buiten de klappen vallen. Een bevrijdende lach bij de prachtige rol van Ria Eimers als Mevrouw en ontroering bij Joke Tjalsma als de toneelmeester maken dit acteerfeest compleet.

Het slot is emotioneel - en van een grote schoonheid. Daar wordt de essentie van theater in één enkel gebaar van Van 't Hof samengevat. Op straat, in die rare Rotterdamse uithoek bij de Euromast gaat het daarna nog maar om één zin uit King Lear: 'Ach, ik kan mijn hart niet naar mijn lippen tillen'.

Maar proberen zal ik het wel.

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden