Column

'Lunchen en plassen in zestien minuten, probeer dat maar'

Waarom buschauffeurs machteloos staan tegen zwartrijden en geweld.

Buschaufeur Bert Groot. Beeld
Buschaufeur Bert Groot.Beeld

+2. Amper vertrokken en nu al wijst de Infoxx-boordcomputer hem terecht: twee minuten achter op schema, had hij maar geen aandacht moeten geven aan de vrouw die vraagt welke halte ze zal nemen voor de tandarts. Als buschauffeur is het kiezen tussen de tucht van de dienstregeling en de dienstbaarheid aan de passagiers en Bert Groot kiest voor het laatste, al zie ik hem steeds stiekem naar het schermpje kijken want de achterstand loopt op en de baas kijkt mee.

+3,5. Als we het hebben over veiligheid, zegt Bert, zwevend op zijn chauffeursstoel, uitkijkend over het utopische landschap van zestig kilometer autovrije busbaan door de suburbaanste stad van Nederland, als we het hebben over stoeptegels door de ruit, spugen en schelden, over jeugd die zwartrijden ziet als een verworven recht (op dit moment schiet zo'n jongen de achterste deur in, kijkt Bert via een spiegel brutaal in de ogen, wie maakt hem wat, nou, Bert niet want hij mag de bus niet stilzetten, dan krijgt Connexxion een boete) - goed, dan hebben we het dus over een probleem dat verder gaat dan de groep rotzakken in een stad met meer mensen dan arbeidsplaatsen. Die jeugd, daar denkt hij over na: 'ik zie het somber voor ze in, Almere heeft ze niets te bieden. Dat gaat fout'.

Lijn 5 naar de Striphelden, veertig haltes heen en weer, zijn bus zucht zacht bij aankomst en vertrek. +4,5. Bert Groot is van de tijd dat chauffeurs nog verantwoordelijk waren voor het handmatig wijzigen van het busnummer - een fysiotherapeutische beweging, even die rug strekken, goed tegen de bedrijfspijn die elke chauffeur weleens nekt. Hij is van de vakbond. Dat, samen met zijn 36 dienstjaren en zijn souverein-kalme, uit Amsterdam meegekomen levenshouding, maakt hem onkwetsbaar voor de duimschroeven van het management, of in elk geval ongevoeliger dan de jonge collega's die op wankele uitzendcontracten van Randstad werken. 'Met kans op een vaste baan, maar ik zeg altijd jongens: droom er niet van want die vaste baan die komt niet.' Dus als de manager tijdens het Connexxiongesprek opmerkingen heeft over zijn punctualiteit, zegt Bert: 'Ik was bij mijn geboorte al een week te laat en dat haal je nooit meer in.' Connexxiongesprek, zo noemen ze het functioneringsgesprek, 'printen ze vanalles uit de boordcomputer en vragen ze: waarom ben je toen en toen daar en daar zestien seconden te vroeg van de halte vertrokken?'

Passagiers stappen in bij lijn 5 richting Striphelden, Almere. Beeld
Passagiers stappen in bij lijn 5 richting Striphelden, Almere.Beeld

+5,5. Het is begonnen met de aanbesteding van het stadsvervoer in 2003, zegt Bert. Marktwerking. Sindsdien heersen de spreadsheets. Connexxion baat de buslijnen uit, de gemeente houdt rigoureus toezicht: 'komt er een mannetje met een blokje hout van tien centimeter breed meten of mijn banden dicht genoeg bij de stoeprand van de halte staan. Bij meer dan tien centimeter krijgt Connexxion een boete. Overal krijgen ze boetes voor, per jaar een half miljoen. Dat is wat de gemeente doet. Wat ze al jaren niet doet, is het probleem van de jeugd aanpakken.'

+6. Sinds de aanbesteding hebben de bussen van Almere een 'open instap': iedereen mag overal naar binnen, ook achterin, 'om tijd te winnen'. Ideaal voor zwartrijders en rotzooiers, toezicht is er niet. Bert ruimt zelf de neergekwakte frietzooi op, 'het is toch een soort van mijn bus'. Officieel reist 30 procent zwart in Almere, 'uit ervaring zeg ik: zestig'. Heel soms houdt hij de achterdeuren dicht als ze niet inchecken, en dan worden ze boos. Paar keer bedreigd, paar keer bespuugd, 'het valt bij mij nog mee'.

+7,5. De gemeente huurt mysteryguests in: 'zit zo'n man achter een krant stiekem zijn beoordelingsformulier in te vullen. Zeg ik: heeft u alles, James Bond?'

+9. 'Nu heeft Connexxion een boete te pakken dankzij mij. Maarja. Moet ik dan wegrijden voor die oude mevrouw?'

+9,5. Berts middagpauze duurt zestien minuten, plus een minuut om uit de bus te komen en een minuut om er weer in te gaan. 'Laat de managers dat maar eens proberen, lunchen en plassen in zestien minuten. Alle rek is eruit.'

+10,5. Retour station. Vier jaar geleden waren er drie overvallen op rij. Sindsdien proberen ze het cashgeld van de bus te krijgen. 'Maar een kaartje kost drie euro, dat is winst. Ze willen dat geld graag houden.' In april staakten de chauffeurs. Van de week weer. Dat helpt. Nu ineens, na mediagenieke ongeregeldheden, haalt de gemeente steentjes weg die de jeugd naar de bussen gooit, 'daar vragen we al jaren om'. Klinkt gek maar gedonder kan nuttig zijn, als je een punt wil maken.

Reageren? t.heijmans@ volkskrant.nl

De Infoxx-boordcomputer: +10. Beeld
De Infoxx-boordcomputer: +10.Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden