Lulkoek

oed nieuws: Argos TV (een samenwerking van HUMAN en de VPRO) is terug, met een nieuwe reeks Medialogica. De aftrap, maandag, was meteen verplichte kost voor elke mediaconsument - iedereen dus. Het ging over de berichtgeving over de moord op Marianne Vaatstra. Met de kennis van nu was het goed terugkijken op de berichten over de vermoedelijke dader(s): uit het asielzoekerscentrum in Kollum.


Het inzicht kan nauwelijks verrassen. De voice over van Philip Freriks: 'Feiten, geruchten en meningen liepen door elkaar heen. Beelden bleken achteraf niet te kloppen, maar speelden wel een cruciale rol.' Het werd geen J'accuse, maar een verhelderend betoog over de dynamiek tussen media, politiek en politie. Tussen volk, vrees en vermoeden.


De kiem lag in een reportage in De Telegraaf, kort na de moord, die een dorpsbewoner citeerde: 'De keel doorsnijden, dat is geen Nederlandse manier om met iemand af te rekenen.'


In Elsevier schreef Pim Fortuyn stellig: 'Een keel doorsnijden, dat is iets wat een Fries niet doet'. Elsevier-journalist Gerlof Leistra bekende dat hij de uitspraak ook eens had toegeschreven aan dorpsbewoners. 'Daarvan kun je je afvragen of dat wel zo slim was.'


In de Kollumer Courant verschenen 'haast racistische' ingezonden brieven over het AZC en de bewoners. Toen de recherche een signalement van mogelijk verdachte asielzoekers verspreidde in het interne CRI-bulletin, kwam dat onder ogen van Peter R. de Vries. Nu de triomfator die het opnam voor asielzoekers, toen publiceerde hij als eerste de foto's van de asielzoekers. In zijn programma zei hij dat Justitie 'met een grote boog om het AZC' liep, 'omdat dat te gevoelig lag'. Hij sprak vader Bouke Vaatstra over 'een blunder van justitie: ze hadden het AZC onmiddellijk dicht moeten slaan'. Ook De Vries schoot dus door 'in een bepaalde richting', aldus Elseviers Leistra: 'Achteraf kun je zeggen: hij zat er helemaal naast. Maar we hebben er met z'n allen helemaal naast gezeten.'


Ook nadat dna-onderzoek wees op een Nederlandse of Noord-Europese dader, bleven de blikken gericht op asielzoekers. De Telegraaf plaatste een anonieme brief van een AZC'er, die stelde dat 'een gevaarlijke asielzoeker' - hij zou drie vrouwen de keel hebben doorgesneden - drie dagen na de moord was uitgezet. AZC-directeur Nettie Groeneveld wist meteen: 'Dit is lulkoek'. Maar Telegraaf-journaliste Jolande van der Graaf hield ook nu nog vol: 'Er kon nog een ander bij de moord betrokken zijn'. Kamervragen volgden, een onderzoek kostte de politie maanden capaciteit, om uit te wijzen wat men al wist: lulkoek.


EenVandaag kwam met een onbevestigd verhaal over een Irakese asielzoeker, dat De Telegraaf terzijde had gelegd. Was er wel onderzoek gedaan? Jan Kriek, eindredacteur EenVandaag: 'Dat weet ik momenteel niet'. Een anoniem opgevoerde oud-beveiliger bleek nooit in het AZC te hebben gewerkt.


Het is makkelijk gniffelen om zulk falen van de alwetende journalistiek. Maar de dynamiek van de blikvernauwing kent ook een wrang-ironische zijde, verwoord door de AZC-directeur: 'Het steeds koppelen van de zaak aan het AZC heeft ook geholpen de zaak steeds in de media te houden.'


De recherchebaas beaamde: zonder de relatie met het AZC was de moord misschien nooit opgelost.


Peter R. de Vries wilde niet reageren. Dat doet hij liever live, gewapend met afsprakenbriefjes in de binnenzak, of zoals maandag in DWDD in een tamelijk glansrijke rol tegenover advocaat Gerard Spong. De medialogica van verknipte interviews kent hij allang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden