Analyse

Lukt dat nog, iedereen voor begin juli de eerste prik?

‘Begin juli heeft elke Nederlander die het wil zijn eerste vaccinatieprik gehad.’ Hiermee probeert minister De Jonge de onrust over het hobbelige Nederlandse vaccinatiepad te bezweren. Maar donderdagavond besloot hij dat personen jonger dan 60 jaar niet meer worden geprikt met het AstraZeneca-vaccin. Is die voorgespiegelde zorgeloze zomer met een gevaccineerde bevolking nog wel haalbaar?

Sanna Elkadiri, medewerkster van verpleeghuis Het Wereldhuis in Veghel, krijgt het eerste vaccin.  Beeld ANP
Sanna Elkadiri, medewerkster van verpleeghuis Het Wereldhuis in Veghel, krijgt het eerste vaccin.Beeld ANP

De bijwerking van AstraZeneca is uiterst zeldzaam – uitgebreide trombose met een laag aantal bloedplaatjes. Toch besloot Nederland het vaccin niet langer toe te dienen aan personen onder de 60 jaar. Om het algehele vertrouwen in vaccinatie niet te schaden.

Gevolg is dat ze nu bij het ministerie van Volksgezondheid en het RIVM hun hoofd breken: hoe moeten zij deze puzzel oplossen in wéér een nieuwe vaccinatiestrategie?

Deze week werd vaccinatieprik nummer 3 miljoen gezet. Een deel van de gevaccineerden heeft ook al zijn tweede prik gehad. Dat lijkt heel wat. Maar hiermee zijn pas de eerste 2 miljoen van de ongeveer 11 miljoen Nederlanders boven de 18 jaar die een prik willen geheel of deels beschermd. Met het gegeven dat ongeveer driekwart van de 14 miljoen volwassen Nederlanders gevaccineerd wil worden.

AstraZeneca

Nog 9 miljoen Nederlanders te gaan dus. En dan valt met de ban op AstraZeneca ook nog eens één van de vier goedgekeurde vaccins uit voor de grootste overgebleven doelgroep, de personen die geboren zijn vóór 1961.

Dat betekent bijvoorbeeld dat de 50-plussers en een groot deel van de chronisch zieken, die vanaf mei op de rol stonden voor een prik, niet kunnen worden gevaccineerd met dit vaccin. Vooral de chronisch zieken, van wie een deel al lang smacht naar de beschermende prik, moeten nu zo snel mogelijk duidelijkheid krijgen, vindt de huisartsenvereniging.

‘Ze zijn al druk aan het rekenen bij het ministerie, al vóór het definitieve besluit over AstraZeneca waren ze scenario’s aan het maken’, zegt vaccinexpert Ben van der Zeijst (LUMC). Enige vertraging kan optreden, vermoedt hij. Maar van wat hij via zijn contacten opvangt, lijkt die ‘minder erg dan ik vooraf had gedacht’.

Pfizer als stabiele ruggengraat

De grote vraag is of er, buiten AstraZeneca, genoeg vaccins binnenkomen om de grote groep 18- tot 60-jarigen vóór begin juli hun eerste prik toe te dienen. Wat meewerkt is dat inmiddels niet AstraZeneca, maar Pfizer de stabiele ruggengraat vormt in het Nederlandse vaccinatieprogramma.

AstraZeneca is berucht om zijn achterblijvende leveringen, de Pfizervaccins komen grotendeels volgens afspraak binnen: vanaf komende week wekelijks bijna een half miljoen doses. En deze maand moeten ook de eerste doses binnenkomen van het vierde goedgekeurde vaccin van Janssen.

Met de geplande leveringen in het tweede kwartaal, buiten AstraZeneca, zou je ruim 12 miljoen prikken kunnen zetten en zeker 7 miljoen personen volledig kunnen beschermen. Daar kom je een eind mee.

Maar gebleken is dat je niet kunt afgaan op de aantallen verwachte vaccins in de tabellen van het ministerie van Volksgezondheid. ‘Dat geldt vooral voor AstraZeneca, een nieuwkomer op vaccingebied’, zegt Van der Zeijst. Hij is optimistisch. ‘Pfizer levert inmiddels juist meer dan beloofd. En ook van het ervaren bedrijf Janssen heb ik goede verwachtingen.’

Hobbels

Ook als de leveringen stabiel blijven, zijn er nog genoeg hobbels. Zo is de gekozen Nederlandse lijn star. Dat maakt inspelen op veranderingen lastig. Je kunt niet zomaar even een bellen voor een prik, zelfs niet als er vaccin over is. Personen die aan de beurt zijn in het schema krijgen eerst een brief van het RIVM. Daarbij zijn de verschillende doelgroepen strak verdeeld over de GGD’s en de huisartsen, met bijbehorende vaccins.

En wat te doen met de leveringen van AstraZeneca die nog binnenkomen? Die kunnen in elk geval worden gebruikt voor de tweede prik voor de naar schatting 700 duizend Nederlanders die er al de eerste prik van hebben ontvangen. Maar verder zijn er niet zo veel wachtenden boven de 60 jaar over. De mobiele ouderen boven de 75 jaar, van wie de vaccinatie al een eind op weg is, komen in aanmerking voor het vaccin van Pfizer. De 60- tot 65-jarigen zijn al deels ingeënt met het AstraZeneca-vaccin bij hun huisarts.

Blijft over de 65- tot 75-jarigen, die nog grotendeels moet worden uitgenodigd voor een prik bij de GGD’s. Mogelijk krijgt deze groep deels het vaccin van AstraZeneca aangeboden. Maar ook onder ouderen is enige onrust over de veiligheid van dit vaccin, merken huisartsen en ouderenbonden. Sommigen vragen dan wellicht om een ander vaccin. En zouden weg kunnen blijven als dat niet mogelijk is.

Onzekerheid

Een worst case scenario kan bovendien zijn dat het vaccin van Janssen ook bijwerkingen kan geven van zeldzame trombose; het EMA is er alert op. Dat vóór begin juli elke volwassen Nederlander zijn eerste prik heeft gekregen, is dus nog allerminst zeker.

Van meerdere kanten klinkt inmiddels de roep om meer flexibiliteit in het vaccinatieprogramma. Dat bijvoorbeeld mensen die later aan de beurt zijn in het schema, ook die onder de zestig jaar, zelf de risicoafweging zouden mogen maken tussen eerder gevaccineerd worden met AstraZeneca met de zeldzame bijwerkingen, of langer wachten op een prik met het risico ziek te worden van corona. Maar daar wil de minister nog niet aan.

‘Als je het systeem flexibeler maakt, wordt het ook weer rommeliger’, zegt vaccindeskundige Van der Zeijst. ‘In de gekozen strategie is het wel een knelpunt dat de huisartsen nu niet hun overgebleven vaccins AstraZeneca kunnen toebedelen aan kwetsbare mensen in hun systeem die jonger zijn dan zestig jaar, ook als die dat zelf zouden willen. Die weg is nu afgesneden.’

Verwachte leveringen vaccins, tweede kwartaal 2021 (tot 1 juli)

Pfizer: 7,8 miljoen doses

Janssen: 3 miljoen doses (maar één prik nodig)

Moderna: 1,4 miljoen doses

AstraZeneca: 4 miljoen doses (een ruwe schatting, leveringen onduidelijk)

Bron: ministerie van Volksgezondheid

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden