Luizenstreek

Nog geen tien minuten was ik binnen, toen de gynaecoloog zei: 'Mevrouw, u bent in de vervroegde overgang.' Een persoonlijke zoektocht langs Chinese dokters en hormoonvervangers.

Natuurlijk kan het allemaal erger, om maar met een dooddoener te beginnen. Toch was de mededeling 'mevrouw' - al dacht ik echt even mevrouwtje te horen - 'u bent in de vervroegde overgang' een domper, zonder 'tje'. 41 lentes, dat klinkt als je in de twintig bent misschien stokoud, maar als je het eenmaal hebt gehaald, is het een fijne leeftijd waarop jeugdige onzekerheden eindelijk wat zijn weggeëbd.

Nog geen tien minuten was ik binnen geweest in de spreekkamer van de gynaecoloog. Daarin had hij, met een blik op een bloeduitslag van een paar maanden eerder, zijn vonnis geveld. Hij wilde het prikken nog wel een keer 'herhalen' om 'wat andere zaken uit te sluiten' maar schreef alvast een recept voor de anticonceptiepil uit, standaardprocedure tegenwoordig in dit soort gevallen.

Ik geloof dat ik nog had gevraagd hoe het kwam en dat mijn moeder op haar 56ste haar laatste menstruatie had gehad. 'Moeders zijn geen garantie in deze', zei hij. En: 'We weten niet hoe het komt. Je ziet zo'n vroege menopauze wel eens in oorlogsgebieden.' Leek het maar zo of keek hij zijn cliënte in dit Gooise ziekenhuis wat schamper aan, als in: maar dat staat natuurlijk ver van uw bed, oorlog.

Toen ik weer buiten stond, het sneeuwde nat, stuurde ik een sms naar een vriendin. 'Ik ben in de overgang. Hoe kan dat? Ik voel me nog een meisje.'

Een jaar eerder was ik niet ongesteld geworden in de tijd die daarvoor stond. Voor de vorm kocht ik een zwangerschapstest en nog een. Geen streepjes, godzijdank, en ik dacht er maar niet meer aan. Mijn leven speelde zich al een aantal jaren af in de frontlinie, zoals bij zo veel vrouwen van mijn leeftijd. Met jonge kinderen, een drukke baan en in mijn geval, alleenstaand, maar de oorlog daarover was voor zover dat mogelijk was, achter de rug.

Dus nee, die uitblijvende menstruatie hield me niet zo bezig. Wel vreemd vond ik het constante gevoel dat ik normaal gesproken vlak voor de menstruatie had. Dat wat premenstrueel syndroom heet en dat zich nu in het kwadraat openbaarde. Dat ik de wereld niet drie dagen haatte, maar, nou ja chronisch is misschien een te zwaar woord, maar latent aanwezig was het onbestemde gevoel wel.

Verder geen klachten.

Toch ging ik een half jaar later en nog steeds met het deftige woord 'amenorroe' mijn licht maar eens opsteken bij de huisarts. 'Heb je opvliegers?', vroeg hij. God nee. De menopauze leek hem in dat geval vrij onwaarschijnlijk. Dat bleken in retrospect natuurlijk famous last words.

Vrienden en bekenden reageerden wisselend toen ik het vertelde. 'Luizenstreek' vond ik een mooi woord. Om: 'Zal ik dan maar alvast een plek in een verzorgingstehuis gaan regelen', kon ik hard lachen.

Mijn moeder bagatelliseerde zoals ze dat ook zo goed kon toen de kinderen nog heel klein waren ('Jullie sliepen met twee maanden door! Jullie waren voor je eerste verjaardag zindelijk! Lopen? Alledrie binnen het jaar, nou ja jij iets later'): 'Ach, ik geloof dat ik het wel een keertje of twee wat warm heb gehad', waren de woorden die ze gaf aan de afsluiting van haar vruchtbare periode. De natuur kan zich waar het om herinneringen gaat dan weer wel van haar barmhartige kant laten zien.

Met één reactie had ik wel moeite. Dat was ook een goedbedoelde, van een vriendin per mail: 'Laat maar komen die overgang, dan ben je er ook weer snel vanaf'. Dat zou mooi zijn natuurlijk, de overgang als een lastige periode die je pareert als ware het een fysiek ongemak van het kaliber gebroken been. Alleen is het allemaal wat ingrijpender voor het lichaam, zowel tijdens als na: je botten ontkalken, je hart en bloedvaten lijden, je kans op (borst)kanker neemt toe, kortom je lichaam veroudert in ras tempo. En dan heb ik het niet over rimpels rond de ogen omdat de oestrogeenproductie stokt, lijntjes op de bovenlip omdat het progesteronniveau daalt, dat je binnen de kortste keren een uitgedroogde bes bent.

Natuurlijk zullen er 'mooie' kanten aan de overgang zitten, die transitiefase waarin je een rijpe, wijze vrouw wordt, de tijd die doorgaans samenvalt met kinderen die uitvliegen en een man die je niet meer veelt in je slaapkamer. Alleen in dit geval komt-ie tien jaar te vroeg. Ik loop nog te slepen met boterhammenbakjes met beren erop en de fase van het alleen slapen heeft lang genoeg geduurd.

Mijn vijf jaar oudere zus, nog volop in haar maandstonden, maar met soms een kwaal die wellicht een voorbode zou kunnen zijn, mailde niet zo lang geleden dat ze 'een tijdje wat achterin haar keel voelde ... alsof mijn huig heel lang is geworden ... en ik moet de hele tijd vreselijk zuchten ... en dan lees ik dat dat ook overgangsverschijnselen kunnen zijn. Je gelooft het toch niet? En dan te bedenken dat dit jaren zo doorgaat. Soort nachtmerrie.'

Een luizenstreek.

Nu is het verleidelijk om voor elk kwakkelkwaaltje de overgang de schuld te geven, maar slapeloosheid is er wel degelijk een die hoog scoort. Ook op mijn lijst. Niet slapen is killing. Vooral als er twee jonge kinderen in het spel zijn en een baan met deadlines.

Midden oktober vorig jaar, toen het niet slapen angstvallige vormen aannam, wendde ik mij tot een hoog aangeschreven acupuncturist in Amsterdam. Gespecialiseerd in aangezichtspijn tot zweetvoeten. Ik vertelde wat er scheelde. 'Jij uit zeventiger jaren', zei hij terwijl hij mijn pols voelde. 'In Chinese geneeskunst jij niet in overgang, jij slechte circulatie in de benen. Jij spoedig weer bloeden.' De woorden van deze Chinese wonderdokter klonken mij als muziek in de oren. En zo lag ik elke week een half uur met naalden in de billen en - 'omdraaien' - een half uur met naalden in benen en buik. Ik kreeg 'onschuldige' - van bloemen gemaakte' slaappillen waar ze onmiddellijk patent op moeten aanvragen en pilletjes waarin een kippenextract zat.

Ik moet toegeven dat ik me al gauw een stuk beter voelde. Wel vreemd vond ik dat hij elke week weer vroeg of ik al kinderen had. Ja, zei ik braaf, twee, 8 en 10 zijn ze. The apples of my eye. Terwijl ik lag, met de naalden in mijn lichaam, realiseerde ik me steeds meer dat ik geluk had gehad. Dat ik voor hetzelfde geld het krijgen van kinderen langer had uitgesteld en dat ze niet of met veel moeite waren gekomen. Na dik twaalf sessies begon de wonderdokter wat zorgelijk te kijken. Hij mompelde iets over 'kruiden' die 120 euro kosten en waarmee het zeker goed zou komen allemaal.

Ondertussen was ik gestuit op het fenomeen bio-identieke hormonen. Hormonen en de overgang zijn sinds HRT (hormone replacement therapy) werd gelinkt aan een toename van het aantal borstkankergevallen in een kwaad daglicht komen te staan. En eerlijk is eerlijk: welk weldenkend mens zou haar leven nu nog in de waagschaal stellen omdat je een paar opvliegers hebt? Alleen: voor sommigen vrouwen is de overgang veel meer dan een paar opvliegers. De kwaliteit van leven kan zo afnemen dat je er, zoals in een zware depressie, niet meer overheen kunt kijken. Ik begon de vrouwen die voor HRT hadden gekozen - toen er overigens nog niks bekend was over de link met borstkanker - vooral 's nachts beter te begrijpen.

Wat ik las over bio-identieke hormonen klonk interessant. Volgens de pleitbezorgers zijn veel kwalen het gevolg van dalende hormoonspiegels naarmate we ouder worden. Door die hormoonspiegels aan te vullen met natuurlijke hormonen afkomstig uit onder meer soja en met dezelfde chemische structuur als de hormonen die je lichaam produceren, kun je niet alleen je lichaam jong houden, maar je ook jong voelen. In het geval van de menopauze gaat het er vooral om oestrogeen (oestradiol) en progesteron te gebruiken, waardoor veel kwalen die verband houden met de overgang verdwijnen.

Vandaar ook dat tegenwoordig standaard de pil wordt voorgeschreven bij vervroegde menopauze, want ook daarin zitten oestrogenen en progesteron, alleen is de samenstelling een andere en is het bedoeld om de natuurlijke functie van baarmoeder en eierstokken te onderdrukken: de pil neemt de functie over en je blijft dus ook gewoon ongesteld, maar in feite wordt je lichaam misleid. Het is wel vele malen goedkoper dan de custom-made bio-identieke hormonen, die in speciale apotheken worden bereid, met grondstoffen die in Nederland zelfs niet of zeer moeilijk leverbaar zijn.

In Amerika zijn bio-identieke hormonen inmiddels wijdverbreid - vooral sinds Oprah er aandacht aan besteedde in een van haar uitzendingen (en vertelde ze zelf te zijn gaan gebruiken). Vele boeken zijn er over geschreven, met ronkende titels als The Miracle of Bio-Identical Hormones en Stay Young & Sexy with Bio-Identical Hormone Replacement: The Sciences Explained.

In Nederland is er nog weinig aandacht voor. In de klinieken die ermee werken, zit het vooral in de hoek van de botox en de fillers: er jong willen blijven uitzien. Natuurlijk is dat mooi meegenomen, maar waar het mij om gaat, is de kwaliteit van leven. Die moet beter kunnen als je 42 bent. En over tien jaar mag-ie dan best komen, de overgang.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden