Luisterend oor Lubbers moet formatie uit impasse halen

Informateur Ruud Lubbers praat allereerst met alle fractieleiders.Om de onvrede weg te nemen en vertrouwen te geven...

den haag De verrassende keuze van koningin Beatrix voor Ruud Lubbers als informateur kan worden uitgelegd als een ongepaste politieke inmenging van het staatshoofd. De oud-premier van het CDA gaat de christen-democraten in een kabinet trekken, zo is een redenering die al gauw kan opkomen.

Daarmee begeeft de grootste verliezer van de verkiezingen zich weer in het centrum van de macht. En hoe! Minister van Staat Lubbers (71) toonde zich de afgelopen tijd immers een opponent van het gedachtegoed van Geert Wilders’ PVV.

Ergo: de koningin stuurt via vertrouweling Lubbers aan op een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA.

Tijdens een toelichting poogde Lubbers alle politiek-strategische theorieën de wereld uit helpen. ‘Er wordt gezegd: Ruud Lubbers is CDA’er. Dat is ook zo. Maar ik heb geen contact gehad met fractievoorzitter Maxime Verhagen.’ Over de PVV: ‘Het mooie van dit land is dat we diverse opvattingen hebben.’

Ongebruikelijk openhartig vertelde Lubbers over het gesprek dat hij woensdagavond laat op paleis Noordeinde had gevoerd. Enkele partijleiders hadden informeel laten doorschemeren dat VVD-leider Mark Rutte het beste zelf een ‘proeve’ van een regeerakkoord moest gaan schrijven.

Volgens Lubbers vindt Beatrix dat scenario echter ‘een waagstuk’. Door Rutte nu al aan te wijzen als informateur, loopt de winnaar van de verkiezingen het risico ‘te snel te verslijten’ – bij falen is meteen de kans op een premierschap voor de liberaal verkeken. Na het mislukken van Paars-plus (VVD, PvdA, GroenLinks en D66) is immers nog volstrekt onduidelijk voor welk kabinet Rutte dan zo’n conceptakkoord zou moeten schrijven: wil de liberaal ‘over rechts’ (met PVV en CDA) of ‘over het midden’ (met PvdA en CDA)?

Aan Lubbers de taak uit te zoeken wat de meest voor de hand liggende mogelijkheid is nu de onderhandelingen over Paars-plus zijn mislukt. Maar de koningin heeft hem impliciet zeker ook een andere opdracht meegegeven: neem de onvrede weg. En juist daarom komen álle partijen bij Lubbers langs; ook de PVV en de SP die zich tot nu toe tekortgedaan voelen in het formatieproces.

De laatste weken groeide de kritiek op de eerste informateur, de VVD-senator Uri Rosenthal. De gesprekken die hij heeft gevoerd met alle tien fractieleiders, waren kort – een kwartier tot een half uur. Vervolgens zou hij een rechts kabinet te snel hebben afgeschreven. Dat verwijt kwam niet alleen uit PVV- of VVD-hoek, ook oud-premier Wim Kok (PvdA) oordeelde in Vrij Nederland dat rechts te snel was afgeschreven.

Lubbers verwoordde de zorgen die de koningin met hem had gedeeld. ‘Veel Nederlanders begrijpen niet wat er nu gebeurt. Waarom wordt er wel met die gesproken, maar niet met die?’ De CDA’er kon tijdens zijn persconferentie niet genoeg benadrukken dat hij ‘een echte democraat’ is. Alle fractievoorzitters zijn hem ‘in beginsel allemaal even lief’. Dat gaat dan van Wilders van de PVV tot aan Emile Roemer van de SP.

Daarom wordt in het proces nu een stap teruggezet. Lubbers raadpleegt alle fracties, van de VVD tot en met de SGP. Hij trekt voor iedereen anderhalf uur de tijd uit.

Maar de opdracht van Lubbers is zeker niet om het hele proces weer van vooraf aan te beginnen. Hij moet op korte termijn duidelijk maken over welke coalitie het beste kan worden onderhandeld. Alleen een lijmpoging van Paars-plus is wat Lubbers betreft niet aan de orde.

De sleutel ligt nu dus bij het CDA. Die partij is nodig voor zowel een rechts als een middenkabinet. Verhagen zal daarom vandaag bij Lubbers kleur moeten bekennen.

Op één punt is de keuze van koningin Beatrix voor Lubbers wel degelijk een politieke. Als oud-premier geniet hij nog altijd gezag bij de christen-democraten. Als Lubbers de kabinetsformatie ‘over het midden’ of ‘over rechts’ manoeuvreert, geeft hij Verhagen toch een extra legitimatie mee voor aan de achterban – of het nu met de PvdA of met de PVV moet.

Ministers van staat adviseren de koningin
Voormalig premier Ruud Lubbers (CDA) is minister van Staat, een eretitel die sinds het overlijden van Hans van Mierlo (D66) in maart van dit jaar, zes anderen met hem delen.

De titel, op voordracht van de ministerraad en toegekend door de koningin, is voor politici die geen publieke functie meer vervullen, maar die een uitzonderlijke staat van dienst hebben. Er is geen wettelijke basis.

De koningin kan de ministers van Staat om advies vragen, zoals bij moeizame kabinetsformaties. Ook representeren ze de regering soms bij officiële gebeurtenissen.

De andere ministers van Staat zijn de oud-bewindspersonen Pieter Kooijmans (CDA), Hans van den Broek (CDA), Wim Kok (PvdA), Jos van Kemenade (PvdA), Frits Korthals Altes (VVD) en Max van der Stoel (PvdA).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden