Luister naar je werknemers, dat werkt

Onder personeelsdirecteur Harry van de Kraats werd de NS een populaire werkgever. Bij werkgeversvereniging AWVN wil hij zijn sociale beleid in de gehele polder invoeren.

Van de Kraats bestierde gedurende drie jaar het personeelsbeleid bij de NS. In die periode steeg het bedrijf van plaats 45 naar plaats 14 in de ranglijst van populaire bedrijven van Intermediair. Op 1 augustus begint hij bij de AWVN.


De NS staat te boek als een sociale werkgever. Is het goed nieuws voor de Nederlandse werknemer dat u bent gevraagd om de vernieuwing van de polder namens de werkgevers vorm te geven?

'Dat hoop ik. Bij de NS heb ik al gewerkt aan de nieuwe polder. Ik denk dat we in de cao van de NS een paar mooie stappen hebben gezet.'


Spoorpersoneel stelt bij een cao-onderhandeling traditioneel veel eisen. Van het rijdend personeel is 90 procent lid van een vakbond. Vakbondsleiders hebben aan een handjevol stakende machinisten genoeg om het hele Nederlandse spoorwegnetwerk plat te leggen. Rond de eeuwwisseling demonstreerden de spoorbonden hun macht toen de NS-directie de dienstroosters van machinisten en conducteurs met het zogenaamde 'rondje om de kerk' drastisch wilde wijzigen. Het spoor ging plat en de directie moest het veld ruimen.


Bij de laatste cao-onderhandeling bleef de strijdbijl begraven. Van de Kraats sloot een cao af die door 97,2 procent van het personeel wordt gesteund. 'En wij hebben de lonen niet meer verhoogd dan gemiddeld', zegt Van de Kraats.


Wat is dan het geheim?

'Ik heb bij de NS personeelsbeleid ontwikkeld dat is gestoeld op verbinding, vernieuwing en daadkracht. Ik investeer veel tijd in de relatie met de bonden. Dat is wat ik verbinding noem. Voorafgaand aan de cao-onderhandeling organiseer ik een conferentie met hogere en lagere managers, vakbondsbestuurders en kaderleden. Door die bijeenkomsten voel je als werkgever veel beter aan wat er leeft binnen het bedrijf.'


De vernieuwingen in de NS-cao zijn evident. Het bedrijf experimenteert volop met samenwerkingsprogramma's met roc's om jongeren te interesseren in techniek. De NS creëert banen die geschikt zijn voor mensen met een Wajonguitkering. Als eerste werkgever in Nederland kwam de NS met een regeling om vutters hun AOW-gaat 'dicht te laten werken'. En met ProRail en de spoorbouwers is de NS een uitwisselingsprogramma begonnen om personeel duurzaam aan het werk te kunnen houden.


Van de Kraats: 'Als je een afspraak maakt, moet je zeker weten dat je die kan nakomen. Dat bedoel ik met daadkracht. Afspraken aan de cao-tafel kunnen alleen in beleid worden omgezet als ze breed worden gedragen. Daarom moet je daar zo veel mogelijk mensen bij betrekken. Daarbij helpen die cao-conferenties enorm.'


Een organisatiegraad van 90 procent is niet normaal. In branches met minder sterke bonden is het voor een werkgever wellicht verleidelijk om minder oog te hebben voor het belang van de werknemer.

'Goed personeelsbeleid draait om de dialoog tussen de directie en de werknemers. Ik heb ook in bedrijven gewerkt waar bonden überhaupt geen rol spelen. Dan kun je via de ondernemingsraad toch afspraken maken die werknemers steunen. Sterke bonden zijn een voordeel voor de werkgever. Want dan weet je tenminste waar je moet zijn om afspraken te maken met het personeel.'


Is het beleid dat u bij de NS heeft gevoerd ook toepasbaar in andere sectoren?

'Natuurlijk, ik zie het nu al gebeuren. Ook in andere sectoren gaan technische bedrijven samenwerken met roc's. Hetzelfde geldt voor het creëren van eerlijke banen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, zoals wij dat doen voor Wajongers. Dat soort banen moet je heel goed doordenken met de vakbonden. Je moet ze vervolgens toetsen bij je medewerkers. Daarna kan je ze opschalen naar een grote populatie. Dat is het geheim van moderne arbeidsverhoudingen.'


U staat te boek als een pleitbezorger van het poldermodel. Is het moeilijk om werkgevers te overtuigen van uw visie?

'Ik merk dat er binnen werkgeverskringen veel draagvlak is om de polder te vernieuwen. Dat past ook bij Nederland. Het is de enige manier om als land uit de crisis kunnen komen. Ik ben dan ook heel blij met het sociaal akkoord. Het is belangrijk dat we dat nu gaan uitvoeren.'


Maar nu moet er weer 6 miljard worden bezuinigd. De voorzitter van Abvakabo FNV heeft al gezegd dat ze haar steun voor het akkoord intrekt als dat gebeurt.

'Weet u, er ligt nu gewoon een akkoord. Een belangrijk deel van die bezuinigingen moet komen uit de herziening van het pensioenstelsel. Dat is afgesproken en dan moet je elkaar eraan houden. Zo ben ik dat gewend.'


Toch blijft het een precair evenwicht, zo'n akkoord.

'Dat vind ik ook. In het verleden zijn te veel akkoorden in een te kleine kring gesloten. Dan loop je het risico dat er geen draagvlak is en dan zijn afspraken lastig uitvoerbaar. Dat is precies wat ik bij de NS heb proberen te veranderen. Door een grotere groep te consulteren voordat je een akkoord sluit, wordt het akkoord achteraf breder gedragen.'


U wilt de polder reorganiseren?

'Reorganiseren zal je mij niet horen zeggen. Maar we moeten de polder wel moderniseren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden