Luiden op 260 treden

Wie: Boudewijn ZwartFunctie: Stadsbeiaardier van AmsterdamErvaring: Met een andante van Bach tussen de galmgaten..

Drie stadsbeiaardiers heeft Amsterdam, Boudewijn Zwart (1962) is er één van. Hij is ook stadsbeiaardier van Dordrecht, Ede, Gouda Bergambacht, IJsselstein, Schoonhoven en Zeewolde.

Boudewijn, een telg uit de bekende organistenfamilie Zwart, bespeelt onder meer het carillon van de Amsterdamse Oude Kerk en, zoals vandaag, dat van de Westerkerk, 260 treden hoog.

1. De beiaardier heet ook wel:

a. Carillonneur.

b. Carillonnist.

Al klimmende passeert Zwart de grote klok, die in een speciale constructie los van de muren van de toren is gehangen.

2. Via de schouder van een klok gaat de kop over in de flank. En hoe heet de onderrand?

a. Voet.

b. Riem.

c. Lip.

3. Het hoort allemaal bij de wetenschap van klok en beiaard,

a. de klokkunde.

b. de campanologie.

c. de klepelogie.

Deze zogenoemde luidklok is een van de oudste massamedia, die in vroeger dagen werd geluid bij vele gelegenheden.

4. De constructie waarin deze luidklok hangt, heeft een naam. Welke?

a. De klokkenstoel.

b. De klokkentafel.

c. De klokkenkast.

d. Het klokkenbed.

5. Welke klok werd níet geluid?

a. De avondklok.

b. De brandklok.

c. De dievenklok.

d. De doodsklok.

e. De koopklok.

f. De middagklok.

g. De mistklok.

h. De noodklok.

i. De papklok.

j. De turkenklok.

k. De uurklok.

l. De werkklok.

m. De zandklok.

6. Met de mond naar je toe klinkt een klok hoger dan als die van je is afgewend: het mondingseffect. Het heeft ook een andere, bekendere, naam.

a. Het Doppler-effect.

b. Het bim-bam effect.

c. Het slingereffect.

Misdadigers werden vroeger onderin de toren vastgeketend, vertelt Boudewijn. Zonder oordopjes. Hij gaat verder naar de speeltrommel die het klokkenspel bestuurt, het mechanisme dat elk kwartier vaste wijsjes voortbrengt. In tegenstelling tot het handspel van de beiaardier wordt dit het automatische spel genoemd, waaraan geen bespeler te pas komt.

7. Hoewel het wel Boudewijns taak is van tijd tot tijd

a. de melodieën te versteken.

b. de melodieën te verzetten.

8. Dat doe je met z’n tweeën: één gaat de trommel in om de

a. toonladders vast te maken.

b. toonstiften vast te maken.

c. toonpennen vast te maken.

Het carillon zelf bevindt zich op de negende, achter de wijzerplaten van de klok. Als Boudewijn heel stil is, kan hij het geluid van de draaiende wijzerplaten horen. Voor vandaag heeft hij onder meer Cantate nr. 3 van Bach, oorspronkelijk voor viool, voor carillon bewerkt.

9. Zelf zegt hij trouwens:

a. omgeschreven.

b. herschreven.

c. gearrangeerd

Het kacheltje heeft Boudewijn zelden nodig; het is hard werken. Zijn vuisten slaan op de toetsen, zijn voeten schieten van links naar rechts over de pedalen. Het nuanceren maakt het spannend, vindt hij.

10. Hoe heet een subtiel, gevoelig stuk?

a. Affettuoso.

b. Legato.

c. Stracciatello.

11. En wat is dynamiek?

a. Snel en hard spel.

b. Verschil in klanksterkte.

Boudewijn: ‘Als een Fransman op straat loopt, zal hij dit ongetwijfeld herkennen.’ Hij zet Au Clair de la Lune in. Het stuk begint met een andante; door de galmgaten drijven de klanken over de stad.

12. Andante, wat was dat ook alweer?

a. Wandeltempo.

b. Opgewekt.

c. Tamelijk zacht.

13. Hoe heet de ruimte boven het hoofd van de beiaardier, waarin zich de klokken van het carillon bevinden?

a. De klokkenkamer.

b. De klokkenzolder.

c. Het klokhuis.

De klokken klinken direct op het moment van de aanslag; er is geen vertraging.

14. De overbrenging van de toetsen naar de draden gaat via draden en

a. klepelaars.

b. tuimelaars.

c. duikelaars.

15. Onder beiaardiers staat dit bekend als het

a. tuimelaarsysteem.

b. bretelsysteem.

c. pantalonsysteem.

16. Er is ook sprake van een domperrek. Wat houdt dit tegen?

a. De regen.

b. De duiven.

c. De echo.

‘Dat was het.’ Boudewijn doet het luik open, zwaait naar het publiek (het is een aangekondigd concertje), neemt het applaus in ontvangst en daalt af, op naar de Oude Kerk – een beiaardier moet over een paar fikse ballonkuiten beschikken.

Carel Helder en Mirjam Bosgraaf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden