Lucide waarzegger en voorspeller van ruimtelift

AMSTERDAM Zijn eigen dood had hij niet voorzien. Toen Arthur C. Clarke in 1999 een lijstje opstelde met voorspellingen voor de 21ste eeuw, zag hij zichzelf als een van de eregasten van het eerste Hiltonhotel in de ruimte....

Michael Persson

Maar, zoals het een goed sciencefictionschrijver betaamt, zat hij er ook opmerkelijk vaak níet naast. Clarke, bekend van het door Stanley Kubrick verfilmde 2001: A Space Odyssey, heeft zich over de afgelopen zestig jaar een lucide waarzegger betoond. In ruim honderd boeken beschreef hij ontdekkingen en technieken waarvan sommige enkele jaren of decennia later werden bewaarheid. Zoals een van zijn voorspelwetten luidde: ‘De enige manier waarop je de grenzen van het mogelijke kunt verkennen, is door je een stukje verder te wagen, in het onmogelijke.’

Clarke, op 16 december 1917 geboren in het graafschap Somerset in het zuidwesten van Engeland, begon als jongetje de sciencefictionpulp te lezen die door Amerikaanse schepen naar Engeland werd gebracht. Na als radardeskundige tijdens de Tweede Wereldoorlog Groot-Brittanië te hebben verdedigd, ging hij in Londen wiskunde en natuurkunde studeren en begon hij met schrijven.

Het was meteen raak: in 1945 voorspelde hij het gebruik van geostationaire satellieten voor telecommunicatie, hetgeen pas in 1964 werkelijkheid werd. Op ongeveer 35.786 kilometer hoogte draaien deze satellieten precies in een dag een rondje, net als de aarde zelf. Daardoor lijken ze stil te staan. Dat is de afgelopen decennia zo handig gebleken voor het versturen van televisie-, telefoon- en internetsignalen dat de wereld een dorp is geworden – zoals Clarke min of meer voorspelde.

De geostationaire baan zelf had Clarke niet bedacht. Die was namelijk in 1928 al aan het brein ontsproten van de Sloveense raketdeskundige Herman Potocnik. Wel verzon Clarke daar een briljante toepassing bij. De kracht van Clarke was niet het verzinnen, maar het extrapoleren van de werkelijkheid.

Natuurlijk ging dat ook nogal eens mis. Hij voorzag apen als nieuwe slaven, en dacht dat in 2006 de laatste kolenmijn zou zijn gesloten. Twijfelachtig is ook zijn voorspelling van de ruimtelift, een 36 duizend kilometer hoge toren waarlangs mensen en materiaal in de toekomst naar de ruimte moeten worden getransporteerd. Fysisch onhaalbaar, vooralsnog.

En dat de grens tussen sciencefiction en wishful thinking bij Clarke soms een dunne was, bleek in 2001 uit een interview met de website Space.com. Daarin zei hij dat op foto’s van Mars duidelijk sporen van leven te zien zijn. Dat zijn dus gewoon geologische structuren.

Op zich al spannend genoeg, beweerde hij zelf ooit. ‘Soms denk ik dat we alleen zijn in het heelal, en soms denk ik van niet. Hoe dan ook: ik vind beide ideeën quite staggering.’ Michael Persson

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden