Luchtvaartmaatschappij reageert gelaten op beschuldiging van Amerikaanse senator; 'KLM hielp na oorlog vluchtende nazi's'

De KLM reageert gelaten op de beschuldigingen dat deze maatschappij na de Tweede Wereldoorlog van oorlogsmisdaden verdachte nazi's naar Argentinië zou hebben gevlogen....

Van onze verslaggever

Henk Strabbing

AMSTERDAM

De beschuldiging kwam van de Amerikaanse senator Alfonse D'Amato die eerder opzien baarde met dramatische hoorzittingen omtrent in Zwitserland verdwenen joods geld en goud. D'Amato zei eerder deze week dat de KLM, Swissair, Air France en Sweden Air (een voorganger van de SAS) Duitse oorlogsmisdadigers naar Argentinië vervoerden vanuit Zwitserland. Swissair fungeerde voor deze maatschappijen als 'afhandelingsagent' op het in 1948 geopende vliegveld Kloten van Zürich.

D'Amato citeerde uit een geheime brief van de toenmalige Amerikaanse ambassadeur in Den Haag, Herman Baruch, aan een collega in Zwitserland. Baruch klaagde dat de KLM nazi-verdachten naar Argentinië vloog. Bovendien had KLM-president-directeur Dr. Albert Plesman een verzoek van de ambassade geweigerd om de passagierslijsten te mogen inzien. Baruch schreef letterlijk: 'De ambassade gelooft dat de KLM deze business alleen maar om puur commcerciële redenen uitvoert, en zich niet bekommert om het type personen dat vervoerd wordt.'

Ook citeerde senator D'Amato uit een geheim document van februari 1948 waarin een Amerikaanse legermajoor een Nederlandse informant aanhaalt 'met voortreffelijke contacten binnen de Zwitserse regering'. Deze informant verklaarde dat de Zwitserse regering graag zo snel mogelijk alle Duitsers kwijt wilde die legaal of illegaal in Zwitserland waren, maar ook dat de Zwitsers op zo'n vertrek vaak flinke winsten maakten.

Zwitserse ambtenaren zouden soms bedragen tot twintigduizend Zwitserse francs hebben gevraagd voor papieren die nodig waren om deze Duitse vluchtelingen te 'verwerken voor doorvoer via KLM naar Argentinië'.

Wat het jaartal betreft zou Baruchs beschuldiging kunnen kloppen. Op 29 september 1948 verlegde de KLM het eindpunt van haar Zuid-Amerikadienst van Montevideo in Uruguay naar Buenos Aires in Argentinië. De naoorlogse Zuid-Amerikalijn was op 18 oktober 1946 geopend maar ging toen nog niet verder dan Rio de Janeiro in Brazilië.

Maar Zürich als 'spil' in het hele verhaal kan weer nauwelijks correct zijn met betrekking tot de KLM. Want de Zuid-Amerikaroute liep in de gewraakte periode niet via Zürich. In 1946 en 1947 waren de tussenstops: Lissabon en Dakar. Vanaf 1948 werd een omweg gemaakt: eerst naar Rome en dan via Lissabon verder.

Dat laatste zou kunnen betekenen dat niet Zürich maar Rome de feitelijke 'oppikplaats' voor de gezochte nazi's was. Maar dan is weer niet duidelijk wat Swissair daar als afhandelingsagent te maken had. De KLM had in de Italiaanse hoofdstad al vanaf eind 1946 een eigen kantoor en het inchecken werd door de Italiaanse A.L.I. gedaan, een voorganger van Alitalia.

Rome past wel in de nazi-vluchtroute zoals die door de roemruchte ODESSA (Organisation der ehemaligen SS-Angehörigen) was uitgestippeld. Het staat vast dat diverse nazi's via Italiaanse kloosters naar Zuid-Amerika zijn gesmokkeld. Dat ging meestal per boot uit Genua, maar zeker ook per vliegtuig uit Rome.

Een van de bekendste oorlogsmisdadigers die via deze Italiaanse vluchtroute in Argentinië aankwam, was de organisator van Hitlers holocaust, Adolf Eichmann. Ook de beruchte kamparts van Auschwitz, Josef Mengele, kwam via Rome in Zuid-Amerika terecht.

De KLM wist aan het begin van de Tweede Wereldoorlog een aantal toestellen uit handen van de Duitsers te houden en opereerde vijf jaar lang vanuit Londen. President-directeur Plesman werd op 9 mei 1941 in zijn woonplaats Den Haag door de SD gearresteerd. Een klein jaar later, op 11 april 1942, werd hij geheel onverwacht uit het Scheveningse 'Oranjehotel' vrijgelaten. Hij kreeg de opdracht het westen des lands te verlaten en zich niet met politiek bezig te houden. Dat laatste had de oprichter van de KLM wél gedaan in 1937 toen hij bij Duitsland tweede man Hermann Göring een 'vredesplan' indiende. Ook Mussolini en de secretaris van de Britse eerste minister Chamberlain werden door Plesman met zijn idee bestookt. De KLM'er wilde Afrika opnieuw verdelen, het Suezkanaal internationaliseren en de Middellandse Zee demilitariseren. Na de oorlog moest hij zich verantwoorden bij een zuiveringscommissie die hem overigens vrijsprak.

Plesman hield zich de laatste drie oorlogsjaren op in Twente. In deze 'ballingschap' organiseerde hij - op papier - de naoorlogse KLM, die groter en mooier moest worden dan ooit. Onmiddellijk na de bevrijding van Twente door de Canadezen vertrok Plesman via Londen naar de Verenigde Staten waar hij 'zo maar' veertien Skymasters en dertig Dakota's loskreeg van de Amerikaanse regering. Binnen vijf maanden na de oorlog vloog de KLM weer, aanmerkelijk sneller dan de meeste andere Europese luchtvaartmaatschappijen. Plesman stond bekend als een dictatoriaal bedrijfsvoerder die bereid was alles te laten wijken voor het heil van 'zijn' KLM.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.