Luchtmacht ontdekt het onbemand spioneren

Het Kosovo-conflict gaf de doorslag: moderne oorlogen kunnen niet zonder onbemande verkennings-vliegtuigjes. De Nederlandse luchtmacht wil er ook aan, en gaat in het buitenland ervaring opdoen....

P. Wijninga, kolonel bij de Koninklijke Luchtmacht en afdelingshoofd van de Defensiestaf, was zeer onder de indruk toen hij zich in juni in Israël liet briefen over een speciaal squadron met onbemande vliegtuigen (UAV's). 'Israël behoort tot de wereldtop als het gaat om dit soort toestellen. Operationeel zijn ze heel, heel erg ver.'

Inderdaad heeft geen enkel ander land, zelfs de VS niet, onbemande vliegtuigen zo vaak ingezet als Israël. Het leger gebruikt ze om de vijand langdurig te bespioneren: van raketbatterijen en Hezbollah-posities in Libanon tot troepenformaties in Syrië, de UAV's geven het door aan de legerleiding.

De Nederlandse luchtmacht is er gecharmeerd van, in navolging van de landmacht. 'Je kunt niet meer om UAV's heen', zegt Wijninga. 'Zeker een professionele organisatie als de luchtmacht niet. UAV's stellen ons straks in staat onze taken beter te doen.'

Eerder ging de landmacht voor 57 miljoen gulden het schip in met het omstreden Franse verkenningsvliegtuigje Sperwer. Naast financiële tegenvallers - het budget steeg van 125 naar 182 miljoen gulden - kampte het met technische problemen en kon er pas sinds dit jaar, na ruim twee jaar vertraging mee worden gevlogen. Desalniettemin zet de Nederlandse luchtmacht nu concrete stappen op UAV-gebied, door een buitenlandse partner, zoals Frankrijk of de VS, te zoeken om ervaring op te doen met onbemande vliegtuigen.

De UAV die de luchtmacht op het oog heeft, is echter van een geheel andere klasse dan de Sperwer. Hij is groter (negen meter lengte), blijft langer in de lucht (veertig uur) en heeft een bereik van zo'n duizend kilometer. De vijf meter lange Sperwer is slechts een paar uur operationeel en kan maar negentig kilometer ver vliegen. Een van de grote voorbeelden voor de luchtmacht is de Amerikaanse Predator, die tot de beste UAV's behoort voor de middellange afstand. Tijdens het Kosovo-conflict werd dat toestel van acht miljoen gulden vanuit het Bosnische Tuzla gedirigeerd naar Servische kazernes, fabrieken en munitie-depots die nog dezelfde dag werden gebombardeerd door bemande vliegtuigen. Anno 2001 kan ook de Predator raketten afvuren.

Op de Balkan is dus aangetoond hoe onmisbaar de toestellen in een oorlog zijn geworden. Bij de Nederlandse luchtmacht was 'Kosovo' aanleiding verder te gaan dan het volgen van de laatste ontwikkelingen alleen . Wijninga: 'Kosovo maakte ook duidelijk dat de NAVO een tekort heeft aan surveillance-capaciteit. De onbemande verkenningsvliegtuigjes die werden ingezet, waren te klein in aantal en ze konden niet allemaal 24 uur vliegen. Wij hebben daarna gezegd dat we willen beschikken over deze capaciteit. En UAV's zijn hiervoor de oplossing.'

Zo gek is die ambitie niet. In Europa is er nu een beperkt aantal landen, waaronder Duitsland en Frankrijk, dat zich bezighoudt met UAV's. Nederland speelt binnen de NAVO, met de Patriot-antiraketbatterijen, al een voorname rol in de strijd tegen raketten. En met de F-16-fotoverkenners heeft de luchtmacht binnen de NAVO een goede naam als het om luchtverkenning gaat. Staatssecretaris Van Hoof van Defensie beschouwt de UAV's, waarvoor al 140 miljoen gulden is gereserveerd voor de periode 2007-2001, dan ook als een van de projecten waarmee de Europese Defensie op lange termijn versterkt kan worden.

'We willen dag en nacht en gedurende lange tijd boven een bepaald gebied hangen', zegt Wijninga. 'Dat is saai en bovendien gevaarlijk. Moet je daarvoor, in deze moderne tijd, nog een vlieger inzetten?'

Maar zoals de landmacht heeft ondervonden met de Sperwer, is het operationeel krijgen van UAV's geen gemakkelijke zaak. In plaats van een bestaand systeem te kopen, werd in 1995 een UAV aangeschaft die flink verbouwd moest worden om te kunnen voldoen aan de strenge eisen van de landmacht.

De luchtmacht vindt het nog veel te vroeg om te zeggen of straks een eigen UAV zal worden ontwikkeld. Wijninga: 'De landmacht heeft het zeker niet gemakkelijk gehad. Wij weten nu niets van onbemande vliegtuigen. Wij hebben nul ervaring met onbemande luchtvaart, met het op afstand plaatsen van de mens. Dus we moeten goed weten waar we aan beginnen. Daarom willen we nu ervaring gaan opdoen bij een ander land.'

Defensie gaat verder de komende maanden onderzoeken of een deel van de F-16's kan worden vervangen door bewapende UAV's. Een deel van de Tweede Kamer, zoals coalitiepartij D66, vindt dit een goede optie. De invloedrijke Amerikaanse senator John Warner verkondigde onlangs zelfs dat tegen 2010 eenderde van de gevechtsjagers van de VS moet bestaan uit deze UAV's. Wijninga is echter sceptisch: 'Er zal nog heel wat water door de rivier moeten voordat een UAV offensieve taken van een toestel als de F-16 aankan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden