'Lubitz handelde mogelijk relatief impulsief'

Als co-piloot Andreas Lubitz het Germanwings-toestel inderdaad opzettelijk te pletter liet slaan in de Franse Alpen, wat ging er dan om in zijn hoofd?

Wrakstukken van de Airbus A320 en resten van persoonlijke bezittingen op de plek van de crash. Om de berging te vergemakkelijken, wordt een provisorische weg ernaartoe aangelegd. Beeld null
Wrakstukken van de Airbus A320 en resten van persoonlijke bezittingen op de plek van de crash. Om de berging te vergemakkelijken, wordt een provisorische weg ernaartoe aangelegd.

'De gekste dingen zijn mogelijk', zegt hoogleraar suïcidepreventie Ad Kerkhof van de VU. 'Soms hebben ernstig depressieve mensen last van wanen. Ik heb mensen meegemaakt die dachten dat ze aan de bedelstaf waren, terwijl ze miljoenen op de bank hadden. Ook heb ik patiënten gesproken die zo depressief waren dat ze meenden dat ze een ongeneeslijke vorm van kanker hadden en suïcide wilden plegen omdat ze bang waren voor de aftakeling.'

Mogelijk was de daad van Lubitz een relatief impulsieve actie. Zo liet de copiloot geen afscheidsbrief achter en wist hij pas aan het begin van de vlucht dat de captain naar de wc moest. Die ochtend maakte hij volgens de Duitse krant Bild een vlucht waarbij hij ook alleen in de cockpit zou zijn geweest. Verder verscheurde hij zijn ziektebriefje; wellicht wilde hij zich ziek melden en besloot hij later toch te gaan.

Gedachten aan zelfmoord en het meenemen van anderen sluimeren vaak langere tijd, zegt psycholoog René Diekstra, gespecialiseerd in depressie en zelfmoord. 'Mensen fantaseren erover. Het scenario zit in hun hoofd.'

Toch kan de beslissing soms impulsief zijn. 'Sommige zelfmoorden zijn niet gepland voor een bepaald moment, maar kunnen plotseling plaatsvinden, als de gelegenheid zich voordoet en er een trigger is. Wel is er in de weken ervoor vaak een gebeurtenis die alles in een stroomversnelling brengt.'

In het geval van opzet, is dit volgens Diekstra te zien als murder-suicide, een verschijnsel waarbij de dader tijdens of voor de zelfmoord anderen ombrengt. 'Deze mannen willen dat de wereld na hun daad er anders uitziet. Ze willen de wereld iets betaald zetten. Vaak kampen ze met sterke haatgevoelens. Hun leven loopt niet zoals ze willen, ze voelen zich slecht en ze vertalen dat naar: het ligt allemaal aan jullie.'

Bij deze laatsten gaat het niet om rechttoe, rechtaan depressies, zegt psychiater Bram Bakker. 'In het algemeen is er sprake van een zeer complex psychologisch beeld: mensen met persoonlijkheidsstoornissen en waanachtige overtuigingen dat ze dit moeten doen. De gedachte dat hun leven onaanzienlijk en onbetekenend zou zijn, is onverdraaglijk. Daarom willen ze er groots en meeslepend uitstappen.'

Toch hoeft er bij Lubitz helemaal geen sprake te zijn geweest van murder-suicide, stelt Kerkhof. 'Bij zelfmoord hebben mensen op het laatst soms geen enkele aandacht meer voor wat dan ook. Dan pakken ze wat er voor handen is. De agent pakt zijn dienstwapen, de piloot de stuurknuppel.

'Ik heb een man gesproken die een sprong van acht verdiepingen overleefde. Nadien schaamde hij zich. In de laatste dagen had hij alleen maar gedacht: ik moet stoppen met denken. Geen moment waren zijn vrouw en twee kinderen in zijn hoofd geweest.'

Volgens Bild had Lubitz geregeld woedeaanvallen, schreeuwde hij naar zijn vriendin en was hij kwaad over de werkdruk. Ook zou hij hebben gedacht dat zijn grootste droom, gezagvoerder worden, door gezondheidsproblemen onmogelijk zou worden.

Lubitz tijdens een halve marathon in Frankfurt in 2010. Beeld null
Lubitz tijdens een halve marathon in Frankfurt in 2010.

Soms is een depressie 'gestolde' agressie, zegt Diekstra. 'We leven in een tijd waarin het onderdrukken en beheersen van impulsen belangrijk is. Maar als mensen geen gezonde manier hebben ontwikkeld om met agressie om te gaan, maakt dat hen terneergeslagen. Dat is een delicaat evenwicht. Door bepaalde gebeurtenissen kan die agressie los komen.'

Juist patiënten die zich extreem goed kunnen beheersen of zich schamen, lopen vaak rond zonder dat iemand iets merkt. 'Dat heet een smiling depression. Daar hebben we ons als behandelaren soms vreselijk in vergist.'

Vliegers die niet 'fit to fly' zijn moeten aan de grond blijven. Maar piloten hebben een stressvol vak, zegt Bram Bakker. 'Ze staan onder druk. Wij hebben geregeld piloten onder behandeling. Veel zitten in de verslavingszorg. Ik heb piloten gezien met vliegangst, maar die liepen daar niet mee te koop.'

Volgens Diekstra heeft jaarlijks testen bij piloten weinig zin. 'Mensen kunnen simuleren. Ook zegt het weinig over de periode daarna: het kan snel veranderen. Mensen in deze beroepen kunnen beter een vertrouwensrelatie opbouwen met een psycholoog of psychiater. Bovendien moet er explicieter worden doorgevraagd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden